Na de verkiezingen voor het federale parlement in België op 10 juni 2007 ging de formatie van een nieuwe federale regering van start. Na de eerste verkenningen door informateur Didier Reynders en koninklijk bemiddelaar Jean-Luc Dehaene werd Yves Leterme tot formateur benoemd. Na moeizame onderhandelingen gaf deze zijn opdracht eind augustus terug aan koning Albert, die daarop een nieuwe verkenner aanduidde: Herman Van Rompuy. Vanaf 29 september was Leterme opnieuw formateur. Op zaterdag 1 december bood hij opnieuw zijn ontslag aan bij de Koning, die het ontslag aanvaardde.
Dit was toen de langstdurende formatie ooit in België, ze duurde 194 dagen. Het vorige record van 148 dagen stond op naam van de formatie die de regering-Martens VIII in 1988 inluidde.
Mogelijke coalities Op basis van de verkiezingsuitslag werd de bestaande paarse coalitie tussen VLD, sp.a, MR en PS gebroken en waren er volgende combinaties mogelijk:
Theoretisch mogelijke coalitiesVlaams Belang met 17 zetels, Lijst Dedecker met 5 zetels en FN met 1 zetel werden nooit als mogelijke regeringspartner beschouwd.Partijen in beide taalgroepenZetels(op 150)MoeilijkhedenCD&V/N-VA, Open VldcdH, MR 81communautair tegengestelde belangen.CD&V/N-VA, Open Vld, sp.acdH, MR, PS 115Communautair tegengestelde belangen, animositeit tussen MR en PS, sp.a wenst geen deel uit te maken van coalitieCD&V/N-VA, Open Vld, Groen!cdH, MR, Ecolo 93Communautair tegengestelde belangen, Ecolo stelt veto tegen regeringsdeelname van N-VAEcolo wil enkel met Groen! en zonder N-VA in zee - De Morgen, 3 september 2007
Al snel werd duidelijk dat de beide socialistische partijen, die zowel in Vlaanderen als Wallonië de verkiezingen hadden verloren, opteerden voor een oppositierol. Vanaf dat ogenblik werd de oranje-blauwe coalitie van christelijke en liberale partijen, eventueel aangevuld met de groene partijen, de enige werkbare meerderheid.
Een bijkomend probleem was de kartelpositie van N-VA. Zij bezette namelijk vijf zetels van de oranje-blauwe coalitie. Als de kamerleden Herman Van Rompuy, Jo Vandeurzen of Hendrik Bogaert van CD&V lid zouden worden van de regering dan werden zij elk opgevolgd door een N-VA'er, waardoor er waarschijnlijk 7 of 8 N-VA'ers in de kamer zouden komen. Dit betekent dat er zonder N-VA geen meerderheid meer zou zijn (slechts 73 of 74 zetels van de 150), waardoor zij de regering zou kunnen "gijzelen".
Verloop van de formatie Tijdslijn
Informateur Didier Reynders (13 juni - 4 juli 2007) thumb|Didier Reynders. De federale verkiezingen van 10 juni 2007 werden aan Vlaamse kant gewonnen door het kartel CD&V/N-VA, terwijl aan Franstalige kant het kartel MR/FDF de grootste werd. De verkiezingscampagne werd gekenmerkt door een pleidooi voor een nieuwe staatshervorming en de communautaire spanningen rond de splitsing van kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, twee speerpunten in het kiesprogramma van CD&V/N-VA.HOME Overzicht. Communautaire perikelen sinds verkiezingen 2007, De Standaard, 26 april 2010.
Na de verkiezingen ontving koning Albert II de voorzitters van alle partijen die verkozenen hadden in het parlement, op de rechts-radicale partijen Vlaams Blok en Front Nationale na. Op 13 juni 2007 werd Didier Reynders, de voorzitter van MR, zoals algemeen verwacht aangesteld tot informateur. Zijn taak bestond erin het terrein te verkennen, waar mogelijk te ontmijnen en gesprekken te voeren met diverse personen uit de politieke, sociale, culturele en economische sector.
Reynders hield uitgebreide consultaties en ontving meer dan 200 personen. Daaronder zaten de uittredende voorzitters van Kamer en Senaat (respectievelijk Herman De Croo (Open Vld) en Anne-Marie Lizin (PS)), ontslagnemend eerste minister Guy Verhofstadt, de gouverneur van de Nationale Bank, de partijvoorzitters en vertegenwoordigers van organisaties die werkten rond duurzame ontwikkeling, gezondheid, mobiliteit, energie, veiligheid en andere domeinen.
Op 18 juni 2007 ontving Reynders voor het eerst de partijvoorzitters van de onderhandelende oranje-blauwe partijen (CD&V/N-VA, MR/FDF, Open Vld en cdH) . Meteen werd duidelijk dat de Vlaamse en Waalse partijen vooral op communautair vlak tegengestelde eisen hadden. Zo verklaarde cdH-voorzitster Joëlle Milquet dat voor haar een staatshervorming onbespreekbaar is.
De rest van de maand juni ging Reynders door met verkennende gesprekken. Gedoodverfd formateur Yves Leterme (CD&V) herhaalde dat er geen regeerakkoord kon komen zonder een verregaande staatshervorming.
Op 4 juli 2007 legde Reynders zijn informateursnota voor aan de koning, nadat hij op 20 juni al tussentijds verslag had uitgebracht. In zijn rapport gaf hij duidelijkheid over de budgettaire en financieel-economische toestand van België en stelde hij een reeks aanbevelingen op. Op institutioneel vlak beperkte hij zich tot in het kaart brengen van de Grondwetsartikelen die door de Kamer en Senaat aan het einde van de vorige legislatuur ter herziening vatbaar werden verklaard. CD&V/N-VA liet meteen blijken niet tevreden te zijn met het resultaat en drong aan op de aanstelling van een bemiddelaar.
Koninklijk bemiddelaar Jean-Luc Dehaene (5 juli - 15 juli 2007) thumb|left|Jean-Luc Dehaene. De volgende dag werd oud-premier Jean-Luc Dehaene (CD&V) aangeduid als koninklijk bemiddelaar.Jean-Luc Dehaene stapt in de ring als bemiddelaar, De Standaard, 5 juli 2007 Hij werd niet belast met de vorming van een regering of met het onderhandelen van een regeerakkoord, maar moest de partijen vooral op communautair vlak dichter bij elkaar brengen.
Dehaene voerde verkennende gesprekken, maar kon geen oplossing vinden voor de communautaire verzuchtingen van de Vlaamse partijen. Op 15 juli 2007 gaf hij er vroeger dan verwacht de brui aan. Hij stelde dat alleen een oranje-blauwe coalitie mogelijk was en dat de vier partijen bereid waren om samen onderhandelingen aan te vatten. Dezelfde dag nog werd Yves Leterme, boegbeeld van CD&V bij de verkiezingen en voormalig Vlaams minister-president, officieel benoemd tot formateur.Yves Leterme is formateur, De Standaard, 15 juli 2007
Formateur Yves Leterme (15 juli - 23 augustus 2007) thumb|Yves Leterme. Leterme opende zijn formatieopdracht door de volgende dag alle onderhandelende partijvoorzitters uit te nodigen op Hertoginnedal, het Brusselse kasteel waar in België traditioneel de regeringsonderhandelingen plaatsvinden. Leterme begon te schrijven aan zijn formateursnota.
Op 21 juli 2007, de nationale feestdag van België, vroeg een journalist van de Franstalige openbare omroep aan Leterme of hij de Brabançonne kent. Yves Leterme zong de Marseillaise, het Franse volkslied, in plaats van het Belgische. Het was onduidelijk of dit als grap bedoeld was. De Franstalige media reageerden verbolgen.Leterme kop van Jut in RTBF-journaal, De Standaard, 22 juli 2007 Yves Leterme verklaarde nadien zich door hen geviseerd te voelen. Op Hertoginnedal gingen de onderhandelingen ondertussen verder, maar van een doorbraak op communautair vlak was geen sprake. Op 22 juli overhandigde de formateur aan de onderhandelende partijen een eerste nota die moest toelaten om de onderhandelingen aan te vatten, waarin het institutionele slechts zijdelings aan bod kwam. Wel werd vermeld dat de toekomstige regering een grote bijdrage zou moeten leveren aan de hervorming van de staat en de regering het debat zou openen over een aanpassing van het kiesstelsel, in het bijzonder de stemplicht, de opvolgers op de kieslijsten, de electorale kalender en de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. Buiten CD&V/N-VA reageren de andere partijen evenwel weinig enthousiast op de voorlopige nota van Leterme.
Niettemin gingen de onderhandelingen verder en werd langzaam vooruitgang geboekt. Zo stemden de partijen op 26 juli in met een fiscale hervorming. Ook werden er akkoorden gesloten over de begroting en over het langer open houden van de kerncentrales. Op 30 juli stelde Leterme twee werkgroepen samen die de institutionele onderhandelingen moesten aanvatten. De ene werkgroep moest zich buigen over de splitsing van het juridische arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde, de tweede moest bekijken welke hervormingen doorgevoerd konden worden waarvoor geen tweederdemeerderheid nodig was. Een oranje-blauwe coalitie beschikte namelijk niet dergelijke meerderheid in het parlement. De volgende dag legde Leterme aan de partijen een lijst voor van dertien punten waar de bevoegdheden van de gewesten en gemeenschappen versterkt konden worden zonder dat er een tweederdemeerderheid nodig was. Voor sommige Vlaamse onderhandelaars was deze lijst ontoereikend, terwijl ze voor de Franstalige onderhandelaars te ver ging.
Op woensdag 8 augustus 2007 lekte de tweede versie van de formateursnota van Leterme uit. Reynders en Milquet waren niet te spreken over de inhoud hiervan. De sfeer aan de onderhandelingstafel leek grimmiger te worden. Toen Milquet de volgende dag naar Zuid-Frankrijk vertrok om haar zieke zoon te bezoeken en ze meteen moest terugkeren omdat er een extra vergadering is gepland, werd zij ervan verdacht de onderhandeling moedwillig te willen vertragen.
De onderhandelingen gingen verder en op 14 augustus 2007 overhandigde Leterme de communautaire eisenbundel van de Vlaamse partijen aan MR en cdH.'Vlaamse eisenbundel is klaar', De Standaard, 14 augustus 2007 Dit was een uitgebreide versie van de dertienpuntenlijst die Leterme eerder aan de onderhandelaars had voorgelegd en voor sommige zaken was tevens een tweederdemeerderheid vereist. Op 16 augustus kwamen de Waalse partijen met een tegenvoorstel: in ruil voor de splitsing van het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde en homogene bevoegdheidspakketten wilden ze de uitbreiding van het Brussels gewest en een referendum in de faciliteitengemeenten. De Vlaamse onderhandelaars reageerden verbolgen. De formatiebesprekingen leken volledig vast te zitten. De volgende dag haalde formateur Leterme stevig uit naar de Franstalige partijen: hij stelde dat zij het Belgisch evenwicht onderuit halen met hun onaanvaardbare eisen. Vervolgens vroeg hij de koning op te treden als bemiddelaar. Op 18 augustus besloot koning Albert II de onderhandelingen voorlopig op te schorten, zonder Leterme van zijn opdracht te ontheven.
Op 20 augustus 2007 stelde Reynders een ultimatum: hij gaf de formateur vier dagen de tijd om de onderhandelingen terug op gang te trekken. Ondertussen werd in de Vlaamse media Joëlle Milquet aangewezen als reden voor de mislukking. Ze kreeg de bijnaam Madame Non, omdat ze op geen enkele Vlaamse eis leek te willen ingaan.Ultimatum - De Morgen, 21 augustus 2007 In een poging om een doorbraak te forceren probeerde Leterme de Franstalige partijen te overtuigen om in het regeerakkoord bepaalde institutionele voorstellen op te nemen waarvoor een tweederdemeerderheid nodig was, ook al beschikte een oranje-blauwe coalitie daar niet over. CdH was tegen dit voorstel en achtte het onmogelijk om dergelijke overeenkomst te onderhandelen voor een regeerakkoord was gesloten, omdat bij de uitvoering daarvan oppositiepartijen nodig waren. Op 22 augustus 2007 kwam er een ultieme nachtelijke vergadering in het kantoor van Kamervoorzitter Herman Van Rompuy. Rond halfvijf gingen de partijvoorzitters uiteen zonder resultaat. De volgende dag bood Leterme zijn ontslag als formateur aan bij de koning.Koning aanvaardt ontslag formateur Leterme - De Morgen, 23 augustus 2007 De volgende dag vroeg die Didier Reynders op zoek te gaan naar een bemiddelaar. Er werd gedacht aan een duo, Raymond Langendries (cdH) en Herman De Croo (Open Vld), maar beide bleken onaanvaardbaar voor de partijen die rond de tafel zaten.