De wereldkampioenschappen wielrennen zijn wegwedstrijden en tijdritten die jaarlijks door de Internationale Wielerunie worden georganiseerd voor verschillende categorieën. De eerste maal gebeurde dat in 1921, toen nog enkel voor amateurs. Het eerste wereldkampioenschap voor beroepsrenners werd gehouden in 1927. Voor vrouwen wordt sinds 1958 een wereldkampioenschap georganiseerd. De wedstrijden worden verreden als eendaagse wegwedstrijden, zowel voor eliterenners als beloften en junioren. Sinds 1994 wordt er ook een apart wereldkampioenschap tijdrijden georganiseerd.
Deelname In tegenstelling tot de meeste andere wielerwedstrijden rijden de renners niet in merkenteams, maar in teams per land. Overeenkomstig de UCI World Tour-ranglijst vaardigen de landen een bepaald aantal wielrenners af: de tien hoogst geklasseerde wielerlanden mogen negen renners afvaardigen. Tot 2004 kon een landenploeg nog uit maximaal twaalf renners bestaan. Voor de andere landen wordt gebruikgemaakt van een rangschikking volgens continent. Deze levert afhankelijk van de positie zes plaatsen, drie plaatsen of één plaats op. De winnaar van het jaar ervoor mag altijd deelnemen en kan zo zijn land meestal aan een extra startplaats helpen. In 2006 was dit niet het geval: de Belgen gingen met negen renners van start, hoewel Tom Boonen het jaar ervoor wereldkampioen geworden was. Omdat renners de rest van het jaar in een vaak internationale ploeg rijden, komt het voor dat renners van verschillende landen elkaar helpen of dat renners van één land elkaar tegenwerken.
Ook bij de junioren, beloften en vrouwen worden de wereldkampioenschappen in landenteams verreden. Deze zijn echter kleiner dan bij de elite mannen.
Locatie en parcours De locatie van het wereldkampioenschap verschilt per jaar. Meestal is het parcours licht heuvelachtig, vergelijkbaar met dat van klassiekers. Het zijn daarom ook vaak specialisten in dit type wedstrijden die wereldkampioen worden. Soms gaat het echter om een vrijwel vlak parcours zoals in 2002 in Zolder, of juist een vrij bergachtig parcours zoals in 1995 in Duitama.
Het parcours bestaat traditioneel uit een groot aantal ronden en de lengte van de langste wedstrijd, bij de mannen elite, is meestal ongeveer 250 kilometer. De wedstrijd vindt in het najaar plaats, meestal niet lang nadat de mannen de Ronde van Spanje hebben gereden.
Regenboogtrui Voor de wereldkampioen wacht aan de eindstreep de regenboogtrui, die hij of zij een heel jaar lang mag dragen – enkel een leiderstrui in een etappewedstrijd krijgt voorrang. De eerste regenboogtruien werden in 1927 uitgereikt; voordien was er geen speciale trui voor de wereldkampioen. De wereldkampioen mag alleen in de discipline waarin de titel behaald is zijn of haar trui dragen. De gewezen wereldkampioenen mogen de rest van hun carrière regenboogbandjes onderaan hun mouwen en aan de kraag dragen.
Omdat het al verschillende keren is voorgekomen dat een regerend wereldkampioen amper wedstrijden wist te winnen, dan wel veel pech kende (Jean-Pierre Monseré overleed zelfs in de regenboogtrui), wordt wel gesproken van de vloek van de regenboogtrui.Is de vloek van de regenboogtrui terug? HLN.be, 16 maart 2016De vloek van de regenboogtrui? Een overzicht van het pechjaar van Julian Alaphilippe Sporza.be, 1 september 2022 How 2020 proved the ‘curse of the rainbow jersey’ is still a thing Velonews.com, 16 november 2020 Dat de regerend wereldkampioen minder vaak wint in de regenboogtrui dan in het voorgaande jaar waarin hij wereldkampioen werd, valt volgens een Britse onderzoeker (dr. Thomas Perneger) logisch te verklaren: omdat er in de media en door fans extra op de regenboogtrui wordt gelet, wordt er ook meer aandacht geschonken aan zijn mindere prestaties en vanwege de regenboogtrui valt de renner meer op in het peloton en kan hij dus niet onopgemerkt demarreren. Thomas Perneger: Debunking the curse of the rainbow jersey: historical cohort study BMJ.com, 14 december 2015Bewezen: de vloek van de regenboogtrui bestaat niet Nieuwsblad.be, 17 december 2015
Huidige wereldkampioenen Discipline Winnaar Wegrit elite mannen Brandon McNulty Wegrit elite vrouwen Demi Vollering Tijdrit elite mannen Remco Evenepoel Tijdrit elite vrouwen Marlen Reusser Ploegentijdrit elite gemengd Wegrit beloften mannen Ashlin Barry Wegrit beloften vrouwen Viktória Chladoňová Tijdrit beloften mannen Ryan Gal Tijdrit beloften vrouwen Felicity Wilson-Haffenden Wegrit junioren mannen Benjamín Noval Wegrit junioren vrouwen Alejandra Neira Tijdrit junioren mannen Benjamín Noval Tijdrit junioren vrouwen Maria Okrucińska
Edities
EditieJaar Land PlaatsDatumCategorieënWinnaar medaillespiegelWegritTijdrit1 1921 Kopenhagen4 augustusX2 1922 Liverpool3 augustusX3 1923 Zürich25 augustusX4 1924 Parijs2 augustusX5 1925 Apeldoorn22 augustusX6 1926 Milaan29 juliX7 1927 Duitsland Nürburg21 juliXX8 1928 Boedapest16 augustusXX9 1929 Zürich16-17 augustusXX10 1930 Luik30 augustusXX11 1931 Kopenhagen26 augustusXX12 1932 Rome31 augustusXX13 1933 Montlhéry12-14 augustusXX14 1934 Duitsland Leipzig18 augustusXX15 1935 Floreffe18 augustusXX16 1936 Bern6 septemberXX17 1937 Kopenhagen23-24 augustusXX18 1938 Valkenburg3-5 septemberXX 1939-1945: geen kampioenschap (Tweede Wereldoorlog)19 1946 Zürich31 augustus-1 septemberXX20 1947 Reims2-3 augustusXX21 1948 Valkenburg21-22 augustusXX22 1949 Kopenhagen20-21 augustusXX23 1950 Moorslede19-20 augustusXX24 1951 Varese1-2 septemberXX25 1952 Luxemburg23-24 augustusXX West-Duitsland 26 1953 Lugano29-30 augustusXX27 1954 West-Duitsland Solingen21-22 augustusXX28 1955 Frascati27-28 augustusXX29 1956 Kopenhagen25-26 augustusXX30 1957 Waregem17-18 augustusXX31 1958 Reims30 augustusXXX3 landen32 1959 Zandvoort15 augustusXXX33 1960 Oost-Duitsland Karl-Marx-Stadt13 augustusXXX34 1961 Bern2 septemberXXX35 1962 Salò30 augustus-2 septemberXXXX36 1963 Ronse8-11 augustusXXXX37 1964 Sallanches3-6 septemberXXXX38 1965 San Sebastian10 augustus-5 septemberXXXX39 1966 West-Duitsland Nürburg25-31 augustusXXXX40 1967 Heerlen31 augustus-3 septemberXXXX41 1968 Montevideo7-10 novemberXXImola31 augustus-1 septemberXX42 1969 Zolder10-24 augustusXXXX43 1970 Leicester13-15 augustusXXXX44 1971 Mendrisio2-5 septemberXXXX45 1972 Gap5-6 augustusXX46 1973 Barcelona1-28 septemberXXXX47 1974 Montréal21-25 augustusXXXX48 1975 Yvoir27-30 augustusXXXX49 1976 Ostuni4-5 septemberXX50 1977 San Cristóbal31 augustus-4 septemberXXXX51 1978 West-Duitsland Nürburg22-27 augustusXXXX52 1979 Valkenburg22-26 augustusXXXX53 1980 Sallanches30-31 augustusXX54 1981 Praag26 augustus-4 septemberXXXX55 1982 Goodwood26 augustus-5 septemberXXXX56 1983 Altenrhein31 augustus-4 septemberXXXX57 1984 Barcelona2 septemberX58 1985 Giavera del Montello28 augustus-1 septemberXXXX4 landen59 1986 Colorado Springs4-7 septemberXXXX60 1987 Villach1-6 septemberXXXXXX61 1988 Ronse27-28 augustusXXX62 1989 Chambéry23-27 augustusXXXXXX63 1990 Utsunomiya29 augustus-2 septemberXXXXXX64 1991 Stuttgart21-25 augustusXXXXXX65 1992 Benidorm5-6 septemberXX66 1993 Oslo25-29 augustusXXXXX67 1994 Agrigento21-28 augustusXXXXXXX68 1995 Duitama4-8 oktoberXXXXX69 1996 Lugano9-13 oktoberXXXX70 1997 San Sebastian7-12 oktoberXXXXXXXXXX71 1998 Valkenburg4-11 oktoberXXXXXXXXXX72 1999 Verona4-10 oktoberXXXXXXXXXX73 2000 Plouay10-15 oktoberXXXXXXXXXX74 2001 Lissabon9-14 oktoberXXXXXXXXXX75 2002 Zolder8-13 oktoberXXXXXXXXXX76 2003 Hamilton7-12 oktoberXXXXXXXXXX77 2004 Verona27 september-3 oktoberXXXXXXXXXX78 2005 Madrid20-25 septemberXXXXXXXXXX79 2006 Salzburg20-24 septemberXXXXXXXXXX80 2007 Stuttgart25-30 septemberXXXXXXXXXX81 2008 Varese24-28 septemberXXXXXXXXXX82 2009 Mendrisio23-27 septemberXXXXXXXXXX83 2010 Geelong29 september-3 oktoberXXXXXXXXXX84 2011 Kopenhagen19-25 septemberXXXXXXXXXX85 2012 Valkenburg16-23 septemberXXXXXXXXXXXX86 2013 Firenze22-29 septemberXXXXXXXXXXXX87 2014 Ponferrada21-28 septemberXXXXXXXXXXXX88 2015 Richmond19-27 septemberXXXXXXXXXXXX89 2016 Doha9-16 oktoberXXXXXXXXXXXX90 2017 Bergen17-24 septemberXXXXXXXXXXXX91 2018 Innsbruck23-30 septemberXXXXXXXXXXXX92 2019 Harrogate22-29 septemberXXXXXXXXXXX93 2020 Imola24-27 septemberXXXX94 2021 Leuven19-26 septemberXXXXXXXXXXX95 2022 Wollongong18-25 septemberXXXXXXXXXXXXX96 2023 Glasgow5-13 augustusXXXXXXXXXXXXX97 2024 Zürich 21-29 septemberXXXXXXXXXXXXX98 2025 Kigali 20-28 septemberXXXXXXXXXXXXX99 2026 Montréal 20-27 september XXXXXXXXXXXXX100 2027 Haute-SavoieXXXXXXXXXXXXX101 2028 Ver. Ar. Emiraten Abu Dhabi XXXXXXXXXXXXX102 2029 KopenhagenXXXXXXXXXXXXX103 2030 BrusselXXXXXXXXXXXXX104 2031 TrenteXXXXXXXXXXXXX105 2032 PuneXXXXXXXXXXXXX106 2033 N.n.b. N.n.b.XXXXXXXXXXXXX107 2034 Drenthe en GroningenXXXXXXXXXXXXXEditieJaarLandPlaatsDatumWinnaar medaillespiegelWegritTijdritCategorieën
WK junioren (1975-1996) EditieJaar Land PlaatsDatumCategorieënWinnaar medaillespiegelWegritTijdrit1 1975 Le Chalet-à-GobetXX 2 1976 LuikXX 3 1977 WenenXX Oost-Duitsland4 1978 WashingtonXX Oost-Duitsland5 1979 Buenos AiresXX 6 1980 Mexico-StadXX 7 1981 Oost-Duitsland Grimma XX Oost-Duitsland8 1982 FlorenceXX Oost-Duitsland9 1983 WellingtonXX 10 1984 Beuvron-en-AugeXX 11 1985 West-Duitsland StuttgartXX 12 1986 CasablancaXX 13 1987 BergamoXXX 14 1988 OdenseXXX 15 1989 MoskouXXX 16 1990 MiddlesbroughXXX 17 1991 Colorado SpringsXXX 18 1992 OlympiaXXX 19 1993 PerthXXX 20 1994 QuitoXXXX 21 1995 ForlìXXXX 22 1996 Novo mestoXXXX EditieJaarLandPlaatsDatumWinnaar medaillespiegelWegritTijdritCategorieën
Medaillespiegel 1 96 81 77 254 2 61 55 50 166 3 54 47 46 147 4 48 52 46 146 5 44 46 55 145 6 30 35 25 90 7 Groot-Brittannië 25 17 19 61 8 24 30 31 85 9 21 35 28 84 10 21 20 23 64 11 20 31 21 72 12 15 17 24 56 13 Oost-Duitsland 14 4 6 24 14 13 19 15 47 15 10 11 11 32 16 10 7 13 30 17 10 3 10 23 18 6 10 6 22 19 6 3 7 16 20 5 2 2 9 21 5 2 0 7 22 4 5 8 17 23 4 5 3 12 24 3 1 1 5 25 2 3 4 9 26 2 3 3 8 27 2 2 4 8 28 2 1 6 9 29 2 0 2 4 30 1 2 1 4 31 1 1 0 2 32 1 0 2 3 33 1 0 0 1 34 0 3 3 6 35 0 2 1 3 0 2 1 3 37 0 1 2 3 38 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 42 0 0 2 2 43 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 Totaal 563 563 564 1690
Fotogalerij
Organisatie De organisatie van het WK wielrennen is een honorarium verschuldigd aan de UCI, om het wereldkampioenschap te mogen organiseren. Voor de editie van 2018 bedroeg dit honorarium . Voor de edities van 2025, 2026 en 2027 bedraagt het honorarium CHF 8.000.000 per editie. Voor de edities van 2028, 2029 en 2030 bedraagt de fee CHF 8.500.000 per editie.