Perth is de hoofdstad van de Australische deelstaat West-Australië. Het ligt in het zuidwesten van Australië. Het is een metropool met veel randsteden en -gemeenten. Greater Perth telde 2.116.647 inwoners tijdens de volkstelling van 2021. Perth ligt aan de westkust van Australië nabij de Indische Oceaan, aan de monding van de rivier de Swan. De stad wordt tot de leefbaarste (21e in 2019) steden ter wereld gerekend.
De stad ligt op grote afstand van andere bevolkingscentra in Australië. De luchthaven Perth International Airport is de op drie na drukste luchthaven van het land. Een spoorlijn, de Trans-Australian Railway, verbindt Perth met Adelaide, de dichtstbijzijnde grote stad, op 2700 kilometer afstand.
De eerste nederzetting werd in 1829 gesticht door kapitein James Stirling.
In Perth waren de fabrieken van een tweetal Australische automerken gevestigd. Ook kent de stad twee Australian Football-teams.
Geschiedenis De inheemse bevolking Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de Australische Aborigines reeds 38.000 jaar geleden in de omgeving van Perth leefden. Ten tijde van de Europese kolonisatie leefden de Nyungah als jager-verzamelaars in het zuidwesten van West-Australië. De waterrijke gebieden van de kustvlakte rondom de rivier de Swan waren van spiritueel belang voor de inheemse bevolking - ze kwamen in de droomtijdverhalen voor - en ze waren een belangrijke bron van voedsel.
De Nyungah noemden de omgeving waar Perth zou ontstaan 'Boorloo'. 'Boorloo' maakte deel uit van het leefgebied van de Nyungahstam de Mooro. Yellagonga was de leider van de Mooro toen de Britten zich er vestigden. Hij stierf in 1843. De Mooro was slechts een van meerdere Nyungahstammen die in het stroomgebied van de rivier de Swan leefden en maakte deel uit van de Whadjuk dialectgroep. De Whadjuk was een van de veertien dialectgroepen die de socio-linguistieke Nyungahgroep vormden, soms ook de Bibbulmun genoemd.
Op 19 september 2006 bepaalde het 'Federal Court of Australia' in 'Bennell v State of Western Australia' dat de Nyungah een geldende native title-eis over Perth hadden. Twee jaar later werd de eis weer verworpen.
Vroege Europese waarnemingen De Portugezen waren in de jaren 1520 vermoedelijk de eerste Europeanen die de Australische westkust waarnamen. De Nederlanders volgden in hun spoor in het begin van de 17e eeuw. De eerste gedocumenteerde Europese waarneming van de rivier de Swan gebeurde door Willem de Vlamingh op 10 januari 1697. Hij verkende en benoemde de rivier de Swan en Rottnesteiland. Een Franse expeditie onder leiding van Nicolas Baudin bracht de rivier de Swan in 1801 een heel eind in kaart.
De kolonie aan de rivier de Swan
miniatuur|links|De ceremoniële stichting van Perth op 12 augustus 1829 door George Pitt Morison In de hoop de handel met het oosten te faciliteren en uit angst voor het in Franse handen vallen van het westelijke deel van het Australische continent gelastte de Britse overheid de gouverneur van de kolonie New South Wales om er nederzettingen te ontwikkelen. In 1824 werd een nederzetting op Melville-eiland opgericht en in 1826 een aan de King George Sound. Kapitein James Stirling was echter van mening dat een nederzetting aan de monding van de rivier de Swan geschikter was. Hij verkende de rivier in 1827, lobbyde in 1828 in Londen en stichtte in 1829 de kolonie aan de rivier de Swan. Stirling noemde de hoofdplaats van de kolonie Perth, op vraag - en naar de geboorteplaats - van George Murray, het toenmalige hoofd van het Colonial Office. Op 12 augustus 1829 werd Perth officieel gesticht. De gelegenheid werd gesymboliseerd door het vellen van een boom door Helen Dance, de echtgenote van kapitein Dance van de HMS Sulphur.
John Septimus Roe tekende de plattegronden van Perth, Fremantle en Guildford. In Guildford werd de landbouwproductie voor uitvoer ingescheept om de Swan afgevaren te worden, Fremantle was de zeehaven en Perth het administratieve en militaire centrum van de kolonie. De drie centra ontwikkelden zich slechts traag.
Hoewel de relaties met de Nyungah bij aanvang vriendschappelijk waren, leidde de groei van de kolonie, en het bezetten en in cultuur brengen van almaar meer grondgebied, tot conflicten. Whadjukstamoudste Midgegooroo werd in 1833 geëxecuteerd en zijn zoon Yagan vermoord. In 1834 vond het bloedbad van Pinjarra plaats. Toen Yellagonga in 1843 stierf was zijn stam uiteengevallen en van haar gebied verdreven. Verscheidene stamleden trokken zich naar het noorden terug, naar Third Swamp of 'Boodjamooling', het latere Hyde Park.
Strafkolonie en de vondst van goud miniatuur|Het door gevangenen gebouwde stadhuis van Perth Terwijl de gevangenentransporten naar de oostelijke kolonies begonnen af te nemen, werd West-Australië in 1850 op vraag van haar landbouwers en ondernemers vanwege het tekort aan arbeidskrachten een strafkolonie. Op een kleine twintig jaar tijd zouden bijna tienduizend Britse gevangenen in de kolonie arriveren.
In 1854 verleende koningin Victoria Perth de stadsstatus. De eerste vergadering van de 'Perth City Council' vond op 10 december 1858 plaats. In 1877 werd Perth door middel van een telegraaflijn met Adelaide verbonden. In 1881 werd de Eastern Railway van Fremantle naar Guildford en in 1898 de Armadale Line van Perth naar Armadale geopend.
Op het einde van de 19e eeuw werd rondom Coolgardie en Kalgoorlie goud ontdekt. De goldrush die daarop volgde deed de bevolking van Perth enorm toenemen.
Het gemenebest en later In 1901 trad West-Australië toe tot het gemenebest Australië. Het was de laatste Australische kolonie die tot het gemenebest toetrad en deed dit slechts na een aantal toegevingen van de andere kolonies. Zo zou onder meer een spoorweg tussen Port Augusta en Kalgoorlie, de Trans-Australian Railway, worden aangelegd waardoor Perth met de oostelijke staten werd verbonden. Perth werd de hoofdstad van de Australische deelstaat.
Perths eerste universiteit, de universiteit van West-Australië, opende in 1911 de deuren. In 1930 werd de stad door middel van een telefoonlijn naar Adelaide met het Australische telefoonnet verbonden.
In de jaren 1960 en doorheen de jaren 1970 beleefde de West-Australische mijnbouw weer een hoogconjunctuur. Hierdoor veranderde de skyline van Perths CBD aanzienlijk. De stad werd in 1962 bekend als de 'City of Lights' nadat de bevolking - die toen uit een half miljoen inwoners bestond - de verlichting aanstak toen de Amerikaanse ruimtevaarder John Glenn in de Friendship 7 in een baan om de aarde over Perth vloog. In 1998 werd dit nog eens overgedaan. In 1992 werd de spoorweg afgewerkt die Perth met Joondalup verbindt.
Tussen 2005 en 2015 beleefde de mijnbouw in West-Australië weer hoogdagen. Na Japan in de jaren 1960-70 dreef nu China de grondstoffenvraag naar ongeziene hoogte. De bevolking van de stad groeide stevig en de infrastructuur evolueerde maar met moeite mee. Veel mijnwerkers woonden in de stad en werkten onder FIFO-regelingen. De kosten van levensonderhoud in Perth stegen navenant en de stad werd de duurste van alle Australische steden.
Tijdlijn Tijdlijn8-16 maart 1827Verkenning van de rivier de Swan door James Stirling.3 juni 1829Het schip Parmelia, met aan boord onder meer James Stirling en John Septimus Roe, vaart de Cockburn Sound in.17 juni 1829Officiële uitroeping van de kolonie aan de rivier de Swan.12 augustus 1829Officiële stichting van de stad Perth. Helen Dance, echtgenote van kapitein Dance van het schip HMS Sulphur, hakt bij die gelegenheid een boom om.1836Het Old Court House wordt gebouwd.1854Perth wordt officieel een stad en krijgt gasverlichting.1870Het stadhuis van Perth wordt gebouwd.1872Kings Park krijgt zijn naam.1877Perth wordt door middel van een telegraaflijn met Adelaide verbonden.1881De spoorweg tussen Perth en Guildford wordt geopend.1888De 'St George's Cathedral' wordt gebouwd.1893Het door George Temple-Poole ontworpen 'Perth Station' opent.1898Perth Zoo en de Armadale Line openen.1893De South Western Railway naar Bunbury wordt in dienst genomen.1899'Queens Gardens' wordt ontwikkeld, Perths munthuis opent en elektrische trams beginnen te rijden.1911De Universiteit van West-Australië wordt opgericht.1958Het tramnet wordt uit dienst genomen.1973De 'Perth Concert Hall' opent.1976De 'AMP Building' wordt rechtgetrokken.1978De 'Governor Stirling Tower' wordt gebouwd.1988De 'Bank West Building' opent.1991De 'Exchange Plaza' wordt gebouwd.1992De spoorweg tussen Perth en Joondalup wordt afgewerkt. De hoogste wolkenkrabber van de stad, de 226 meter hoge 'Central Park', wordt rechtgetrokken.2001De 'Swan Bells Tower' opent.2007De spoorweg naar Mandurah wordt in dienst genomen.2013De eerste fase van het PTA-project 'Perth City Link' wordt afgewerkt. De spoorweg uit Fremantle wordt ondergronds gelegd. Erboven werd onder meer de Perth Arena gebouwd en een plein ter ere van Yagan aangelegd.2016'Elisabeth Quay' wordt afgewerkt. De tweede fase van 'Perth City Link' wordt tot een goed einde gebracht: een ondergronds busstation vervangt het 'Wellington Street Bus Station'.
Geografie Central business district miniatuur|Begrenzende LGA's volgens het 'Metropolitan Region Scheme' Het hart van Perth is het central business district (CBD). Het CBD wordt in het zuiden en oosten door de rivier de Swan begrensd, door 'Kings Park' in het westen en door Northbridge in het noorden. Het PTA-project 'Perth City Link' legde de spoorwegen die het CBD en Northbridge scheidden in het tweede decennium van de 21e eeuw ondergronds. Hierdoor kwam plaats vrij voor de Perth Arena, vier kantoorgebouwen en 'Yagan Square', een plein ter ere van Yagan.
'St Georges Terrace' is de belangrijkste straat van het CBD en loopt parallel met de rivier de Swan. Er staan veel hoge kantoorgebouwen waarin multinationals en grote bedrijven zijn gevestigd. Bars, restaurants en winkels bedienen de werkende mens. 'Central Park', met een hoogte van 226 meter, is de hoogste wolkenkrabber van de stad. 'Hay Street' en 'Murray Street' staan bekend als winkelstraat.
Perth Metropolian Area De stadsagglomeratie Perth strekt zich over een afstand van ongeveer 125 kilometer van Two Rocks in het noorden tot Singleton in het zuiden uit, en over een afstand van ongeveer 50 kilometer van de kust in het westen tot Mundaring in het oosten. De agglomeratie heeft aldus een oppervlakte van meer dan 6.400 vierkante kilometer.
Volgens de 'Planning and Development Act 2005' bestaat de stadsagglomeratie uit dertig lokale bestuursgebieden (LGA's). De lokale bestuursgebieden die haar begrenzen zijn de City of Wanneroo en de City of Swan in het noorden, de Shire of Mundaring, de City of Kalamunda en de City of Armadale in het oosten, de Shire of Serpentine-Jarrahdale in het zuidoosten en de City of Rockingham in het zuidwesten. Rottnesteiland en Garden Island liggen voor de westkust en maken er eveneens deel van uit. De afbakening komt overeen met die van het 'Metropolitan Region Scheme' (MRS) en de 'Perth Major Statistical Division' van het Australian Bureau of Statistics (ABS).
De begrenzing van de stadsagglomeratie wordt soms ook anders gedefinieerd. 'Greater Perth' of de 'Greater Capital City Statistical Area' van het ABS bevat naast bovenstaande dertig LGA's ook nog de City of Mandurah en de 'Pinjarra Level 2 Statistical Area' van de Shire of Murray.
De onderverdeling in LGA's van de stadsagglomeratie Perth volgens het MRS: