Gerard Reve (Amsterdam, 14 december 1923 – Zulte, Oost-Vlaanderen, 8 april 2006), geboren als Gerard Kornelis van het Reve, was een Nederlands schrijver en dichter. Zijn bekendste werken zijn De avonden (roman, 1947), Werther Nieland (novelle, 1949), Op weg naar het einde (epistolair proza, 1963) en Nader tot U (proza, 1966). Samen met Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans wordt hij tot De Grote Drie van de naoorlogse Nederlandse schrijvers gerekend. Liefhebbers van zijn werk worden 'Revianen' genoemd.
In de jaren 60 kwam het tot een herwaardering van zijn debuutroman uit 1947 De avonden, die vanaf 1962 meerdere herdrukken beleefde. Daarnaast had Reve in die periode succes met zijn geruchtmakende werken Op weg naar het einde (1963) en Nader tot U (1966), waarin hij zijn persoonlijke denkbeelden over religie en seksualiteit verwerkte. In 1966 vond ook het tegen Reve aangespannen zogeheten Ezel(s)proces plaats, over de vrijheid van meningsuiting en godslastering, een zaak die hij uiteindelijk won. Sinds de jaren 60 gold Reve als een prominente Nederlandstalige auteur.
Levensloop 300px|thumb|left|De broers en moeder Van het Reve rond 1929. Links zit Gerard. Van het Reve werd geboren in de Amsterdamse Van Hallstraat 25".De duiding aller dingen, p. 154-155, door Gerard Reve en Thomas van den Berg, Google Books.Burgerlijke stand Amsterdam, aktedatum 17 december 1923, N.1010 geboorteakte Gerard Kornelis van het Reve. Zijn ouders zijn Gerard J.M. van het Reve,Henny Buiting, 'REVE, Gerardus Johannes Marinus', oorspronkelijk gepubliceerd in: BWSA 7 (1998), p. 181-188. een schrijver en journalist, onder andere schrijvend onder de naam Gerard Vanter, en Janetta Jacoba (Nette) Doornbusch.Begin stamboom Janetta Jacoba Doornbusch.Geboorte-annonce in De Tribune, sociaal-democratisch weekblad. Beiden waren overtuigde communisten; vader Van het Reve schreef jarenlang voor De Tribune, bezocht in 1922 een van de congressen van de Komintern in Moskou en organiseerde anti-fascistisch verzet.MokumTV documentaire bij zijn 80ste verjaardag, Mokumtv.nl, december 2003. Zie ook het lemma uit de BWSA in voetnoot 2. De latere slavist, Rusland-kenner en Leidse hoogleraar Karel van het Reve was Gerards oudere broer. Enkele jaren voor de geboorte van Karel was er al een vroeggestorven baby met dezelfde naam geboren.Het vergeten broertje van Gerard en Karel van het Reve, forum.archieven.org.
Van het Reve groeide op in de wijk Betondorp in de Watergraafsmeer. Het gezin Van het Reve woonde er in de loop der tijd op drie verschillende adressen in de Ploegstraat (de toenmalige nummers 50 of 56, 57 en 85 boven).Zie biografische gegevens Karel van het Reve in verband met diens overlijden, Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1999. Vermelding huisnrs. op schrijversinfo Karel van het Reve, onder opmerkingen. Verder enkele voormalige woonhuizen van het gezin Van het Reve in beeld: Ploegstraat 133, destijds nummer 85, Ploegstraat 85, destijds nr 57-hs, Ploegstraat 50-hs (de even kant van de straat is niet hernummerd), wikimapia.org. Gearchiveerd op 20 oktober 2021. Hij verhuisde later met zijn ouders naar de Jozef Israëlskade in de Diamantbuurt, waar hij De avonden zou schrijven en situeren. Na een onvoltooide opleiding aan het Vossius Gymnasium in de jaren 1936-1940 bezocht hij tot 1943 de Grafische School in Amsterdam, waar hij een opleiding tot typograaf volgde.
In deze periode was hij in therapie bij de psychiater dr. C.J. Schuurman, in verband met psychische problemen die zelfs tot een zelfmoordpoging hadden geleid. Hij was destijds een wereldvreemde adolescent die in boekentaal sprak en in razernij kon uitbarsten tegen een leeftijdsgenoot die hem daarmee pestte. Tot 1947 had hij vervolgens verschillende baantjes, waaronder rechtbankverslaggever voor Het Parool, waar hij Simon Carmiggelt leerde kennen. Op 9 december 1948 trouwde Van het Reve met de dichteres Hanny Michaelis (1922-2007), een huwelijk dat tot 1959 zou duren. Gedurende zijn huwelijksjaren verbleef Van het Reve van 1952 tot 1957 in Engeland. Hij woonde in Londen, volgde cursussen toneelschrijven en werkte enkele maanden als verpleger in het National Hospital for Nervous Diseases. Ook maakte hij kennis met kunsthistoricus D.P. Walker die in zijn werk naar Van het Reve zou verwijzen als "MODB" ("my own darling boy"). Tijdens zijn verblijf in Engeland besloot Van het Reve voortaan alleen nog in het Engels te schrijven. Een van de aanleidingen daarvoor was de in Nederland ontstane rel over het in 1951 – in het literair tijdschrift Podium gepubliceerde – verhaal Melancholia, waarin onder andere werd gerept van masturbatie en dat in strijd werd bevonden met 'de openbare orde en goede zeden'.
Terug in Nederland ging Van het Reve in Amsterdam samenwonen met Wim Schuhmacher, die in zijn werk figureert als 'Wimie'. thumb|left|Gerard Reve en Joop Schafthuizen (1984) In 1964 verhuisde hij naar het Friese Greonterp, waar hij samenwoonde met een nieuwe levenspartner, Willem Bruno van Albada ('Teigetje') en later tevens met 'Woelrat' (Henk van Manen), die later met elkaar getrouwd zijn. Hij noemde zijn huis in Greonterp 'Huize Het Gras'. Na van 1966 tot 1974 in resp. Amsterdam, Veenendaal en Weert te hebben gewoond, vestigde hij zich in 1974 in het Franse dorp Le Poët-Laval, waar hij vanaf 1975 samenwoonde met Joop Schafthuizen ('Matroos Vos') en comprimeerde hij zijn achternaam tot Reve. In later jaren verbleven Reve en Schafthuizen afwisselend in Frankrijk en in Nederland, in Schafthuizens woonplaats Schiedam. In 1993 gaven zij de woning in Nederland op en vestigden zich in het Vlaamse Machelen-aan-de-Leie, in de voormalige doktersvilla van de schoonzoon van de Vlaamse schrijver Stijn Streuvels.
Een bijzondere activiteit van de schrijver was in 1991 het integraal voorlezen – gedurende tien uur – voor de radio van zijn roman De avonden.
Vanaf 1997 leed Reve aan de ziekte van Alzheimer. Na een hartoperatie in 1998 ging hij erg achteruit. Vanaf december 1999 schreef hij niet meer. Reve verbleef vanaf mei 2004 in een verpleeghuis en overleed op 8 april 2006 om 20.45 uur op 82-jarige leeftijd in verpleeghuis Sint-Vincentius in Zulte. Zijn laatste levenspartner Joop Schafthuizen, die voor Reve gezorgd heeft tot aan het eind van diens leven, verklaarde daags na Reves overlijden in de media dat “voor Gerard nu de rust gekomen was die zo nodig was”, hiermee refererend aan de ziekte van de schrijver.
Begrafenis thumb|Het graf van Reve
Reve werd op 15 april 2006 begraven op de Nieuwe Begraafplaats aan de Hoevestraat in Machelen-aan-de-Leie. Voor de teraardebestelling vond een uitvaartdienstLiturgie uitvaartdienst Reve, www.nadertotreve.nl, april 2006. Gearchiveerd op 29 juni 2023. plaats in de parochiekerk Sint Michiel Cornelius en Ghislenius.Gerard Reve begraven in Machelen, nos.nl, 15 april 2006. Hierbij sprak pastoor Gabriël DesmaeleBasistekst van de homilie voor Reve, uitgesproken op zaterdag 15-04-06 door pastoor G. Desmaele, homepage parochie Machelen aan de Leie. een homilie uit. Reve had een speciale plek voor ogen in een hoek van de begraafplaats, maar hij werd begraven op het zogenaamde 'ereperk' in het midden van de begraafplaats. In dat perk was in 1982 al een man begraven die was verdronken, terwijl hij een kind van de verdrinkingsdood redde. In november 2006 werd het simpele houten kruis dat direct na de begrafenis geplaatst was, vervangen door een blue-pearl granieten grafmonument met daarop de tekst: Hier rust in vrede Gerard Reve. Op de liggende steen staat U heb ik lief.
Geboortedatum Volgens Schafthuizens boek Album Gerard Reve werd Reve op 13 december geboren. Uit bijgeloof werd hij op 14 december geregistreerd in het geboorteregister. Reve had liever de 12e als geboortedatum gehad, "want nu liep de dood voortdurend hijgend achter hem aan".Joop Schafthuizen, Album Gerard Reve. Elsevier, 1983,
Pseudoniemen Gerard Kornelis van het Reve publiceerde De avonden aanvankelijk onder het pseudoniem Simon van het Reve, maar al bij de derde druk werd dit pseudoniem door zijn eigen naam vervangen. Tot 1973 schreef hij als Gerard Kornelis van het Reve. In de loop van dat jaar vereenvoudigde hij zijn naam tot Gerard Reve en zo is hij definitief bekend gebleven. Bij Koninklijk Besluit werd dit ook zijn burgerlijke naam.Biografie Gerard Reve, website Koninklijke Bibliotheek. Gearchiveerd op 20 december 2021. (Als parodie hierop verkortten Kees van Kooten en Wim de Bie hun naam één seizoen lang tot 'Koot en Bie'. Maar ook zij kwamen er daarna niet meer vanaf.)
Ook gebruikte Reve incidenteel enkele mystificerende pseudoniemen, zoals R.J. Gorré MoosesR.J. Gorré Mooses [i.e. Gerard Reve]: 'Gesprek met Gerard Reve', in: Tien vrolijke verhalen. Amsterdam: Van Oorschot, 1961, p. 5-22. Over R.J. Gorré Mooses: Kort Revier. Gerard Reve en het oordeel van zijn medeburgers, Klaus Beekman en Mia Meijer, p. 84-91, hoofdstuk Vrolijkheid alom, tekst in de Dbnl. Verder een boekverslag Tien vrolijke verhalen en Max Pam: bij de dood van Reve. Gearchiveerd op 23 maart 2023. en het anagram Darger Taveherven.
Literair oeuvre Terugkeer In 1940 gaf Reve in eigen beheer de dichtbundel Terugkeer uit, hetgeen pas in de jaren tachtig bekend werd en in eerste instantie zelfs niet werd geloofd. Toen er een authentiek exemplaar van de dichtbundel opdook, kwam de erkenning dat dit Reves literaire debuut was geweest.
De ondergang van de familie Boslowits De novelle De ondergang van de familie Boslowits verscheen voor het eerst in het tijdschrift Criterium, in het nummer van december 1946. Een zelfstandige uitgave volgde pas in 1950. Simon, de ik-verteller, en zijn familie zijn kennissen van de familie Boslowits, die het slachtoffer wordt van de Jodenvervolging. Het verhaal beslaat ongeveer de periode 1931-1943 en beschrijft stap voor stap hoe het net zich rond de familie sluit, ten gevolge van de maatregelen van de bezetter. Reve gebruikt een opmerkelijke verteltechniek, waarbij de dreiging die de familie boven het hoofd hangt nooit expliciet wordt benoemd en ook het woord 'Jood' nooit valt. Niet alleen de personages onderling, ook de verteller stelt het gevaar hooguit indirect aan de orde, hetgeen een beklemmend effect sorteert. De novelle eindigt ermee dat twee Nederlandse agenten moeder Jaanne en zoon Hans van huis ophalen, andere zoon Otto wordt weggevoerd bij de ontruiming van Het Apeldoornse Bos en vader Hans op zijn onderduikadres zelfmoord pleegt.
De avonden
Op 1 november 1947 publiceerde Reve (toen nog schrijvend onder de naam Simon van het Reve) zijn eerste, (en tevens laatste echte) roman, die nog steeds geldt als een klassiek werk van de Nederlandse literatuur. De avonden, met als ondertitel een winterverhaal, heeft geen plot. Het verhaal beschrijft de laatste tien dagen van 1946, in de beleving van de jonge kantoorklerk Frits van Egters. Reeds als manuscript was het boek bekroond met de Reina Prinsen Geerligsprijs. Het is de beroemdste naoorlogse roman van Nederland geworden.
Werther Nieland