De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) is een Nederlandse geheime dienst, die onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Defensie onderzoek doet naar de veiligheid van de krijgsmacht en militaire inlichtingen uit en over het buitenland verzamelt.
De MIVD ontstond in 2002 uit de vroegere Militaire Inlichtingendienst (MID) en is gevestigd op het terrein van de Frederikkazerne in Den Haag. De civiele tegenhanger van de MIVD is de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).
Geschiedenis Voorlopers De voorloper van alle Nederlandse inlichtingendiensten is de derde sectie van de generale staf (GS III genoemd), die kort voor de Eerste Wereldoorlog werd opgericht. In 1942 werd in Australië tevens de Netherlands Forces Intelligence Service (NEFIS) opgericht, die later in 1948 zou overgaan in de Centrale Militaire Inlichtingendienst, die uiteindelijk in 1950 werd opgeheven wegens de soevereiniteitsoverdracht.
Na de oorlog hadden de Nederlandse krijgsmachtonderdelen elk hun eigen inlichtingendienst: de Marine Inlichtingendienst (MARID), de Landmacht Inlichtingendienst (LAMID) en de Luchtmacht Inlichtingendienst (LUID). In 1987 is een centralisatieoperatie gestart, die tot doel had om de inlichtingendiensten van de diverse krijgmachtsonderdelen samen te voegen en waardoor ze efficiënter konden werken en hoogwaardiger inlichtingen afleveren. Het resultaat was de fusie van de afzonderlijke diensten tot de Militaire Inlichtingendienst (MID) in 1988.Het geheim van de MIVD, HP/De Tijd, 6 april 2011
De MIVD Met de invoering van Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv) in 2002 werd de MID omgedoopt tot Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Na een reorganisatie die enkele jaren heeft geduurd, valt de MIVD rechtstreeks onder de politieke en ambtelijke top van het ministerie van Defensie.
In 2003 en daarna heeft de MIVD het vooral druk gehad met crisisbeheersingsoperaties, zoals die op de BalkanMIVD studeert op islam Balkan, NRC Handelsblad, 31 juli 2008 en in Afghanistan, Irak en Liberia. Zo zijn in 2003 inlichtingenteams en contra-inlichtingen- en veiligheidsteams uitgezonden naar Bosnië, Afghanistan en Irak. Vervolgens werden ook de Nederlandse militaire missies in de Afgaanse provincies Uruzgan (2006-2010) en Kunduz (2011-2013) door de MIVD ondersteund.
Tussen 2002 en 2005 had de MIVD een jaarlijks budget van 60 miljoen euro en zo'n 750 medewerkers.Grenzeloos.org: AIVD en MIVD op weg naar lustrum, Grenzeloos, 15 maart 2007 Tussen 2013 en 2015 moest middels een reorganisatie het aantal medewerkers worden teruggebracht van 944 naar 834.VBM.info: Reorganisatie MIVD en DCC VeVa 21 augustus 2012, 28 augustus 2012 In 2014 werd als budget voor de dienst een bedrag van ca. 85 miljoen euro genoemd.Anatomie van de macht: Inlichtingenchef, Elsevier Weekblad, 3 juli 2014
Begin 2017 telde de MIVD zo'n 1000 medewerkers, na een groei van 43 voltijdsbanen in 2015 en 179 functies in 2016 en 2017, waarmee de organisatie in deze 3 jaar met ruim 20% gegroeid is.Militaire inlichtingendienst maakt sterke groei door, NRC Handelsblad, 25 april 2017
In november 2015 werd besloten om de AIVD en de MIVD per 2022 te verhuizen naar een gezamenlijke locatie op de Frederikkazerne in Den Haag. Dit ter bevordering van de onderlinge samenwerking, waarbij de diensten wel hun eigen taakgebied houden.Defensie.nl: Gezamenlijke huisvesting AIVD en MIVD, 13 november 2015 In juni 2021 liet minister Ollongren van binnenlandse zaken weten dat beide diensten inmiddels te groot waren om in één gebouw te worden gehuisvest en dat het plan daarom was afgeblazen.Plan voor gezamenlijk onderkomen AIVD en MIVD van de baan, architectenweb, 4 juni 2021 De MIVD krijgt in 2025 wel extra ruimte als samen met de AIVD het voormalige pand van de BVD/AIVD in Leidschendam weer in gebruik wordt genomen.AD.nl: Werk voor inlichtingendiensten neemt toe: AIVD keert na vijftien jaar terug op oude stek in Leidschendam, 10 december 2022.
In 2022 was het budget voor de MIVD verhoogd tot 270 miljoen euro, waar de volgende twee jaar nog 55 miljoen aan toegevoegd zou worden.Financieel Dagblad: 'Een invasie heeft ook grote nadelige gevolgen voor Rusland. Dat ziet Poetin ook, dachten wij', oktober 2022. Het motto van de MIVD is meritum in veritatem discernendo ('Onze verdienste ligt in het onderkennen van de waarheid').
Organisatie thumb|Generaal-majoor Swillens als directeur-MIVD, in 2019 De MIVD valt onder het ministerie van Defensie en is daarbinnen een bijzondere organisatie-eenheid die rechtstreeks onder de secretaris-generaal valt. Aan het hoofd van de MIVD staat een directeur die wordt bijgestaan door een plaatsvervangend directeur. De directeurs van de MIVD waren tot nu toe:
2003-2006: Bert Dedden, generaal-majoor bij de Koninklijke Landmacht (Inf)Nadere kennismaking met nieuwe directeur, Ingelicht, januari 2003 - Nr 1, p4-6 (kopie via Stichting Argus) 2006-2011: Pieter Cobelens, generaal-majoor bij de Koninklijke LuchtmachtFlamboyante en omstreden MIVD-baas Pieter Cobelens neemt afscheid, De Telegraaf, 23 april 2011 (kopie op website Hans van Baalen via Wayback Machine) 2011-2016: Pieter Bindt, schout-bij-nacht bij de Koninklijke Marine 2016-2019: Onno Eichelsheim, generaal-majoor bij de Koninklijke LuchtmachtEichelsheim nieuwe directeur MIVD, ministerie van Defensie, 17 december 2015 (via Wayback Machine) 2019-2024: Jan Swillens, generaal-majoor bij de Koninklijke Landmacht (Inf)Wisselingen in militaire top, ministerie van Defensie, 2 april 2019 2024-heden: Peter Reesink, vice-admiraal bij de Koninklijke Marine
Afdelingen Aanvankelijk bestond de MIVD uit de hoofdafdelingen Productie (P) en Bedrijfsvoering (B). De hoofdafdeling Productie omvatte de Afdeling Verbindingsinlichtingen (AVI) en de Afdeling Human Intelligence (AHM) die informatie verzamelden, die door de Afdeling Analyse en Rapportage (AAR) en de Afdeling Contra-Inlichtingen en Veiligheid (ACIV) werd verwerkt tot zogeheten inlichtingenproducten zoals analyses en rapportages voor externe partijen.Jaarverslag MIVD 2002, Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, 15 maart 2003 (kopie via Federation of American Scientists)
Naar aanleiding van het project Weeffouten werd in 2004 besloten tot een reorganisatie van de dienst. Sinds het wegvallen van het Warschaupact als vijand was de noodzaak voor het grotendeels handmatig onderscheppen van hun militair radioverkeer afgenomen, terwijl de sterk geautomatiseerde satellietinterceptie steeds meer data opleverde. Wel was er meer radio-interceptie nodig tijdens het toenemende aantal vredesmissies waar Nederland aan deelnam. Naast deze vredesmissies leidde ook contraterrorisme tot een sterkere vraag naar betere en actuelere analyses. Ten slotte leverden open bronnen en buitenlandse partnerdiensten vaker actuele informatie."Voortgang reorganisatie MIVD", in: Ingelicht, informatiemagazine voor de MIVD, nr. 3, 2004, p. 4.
In 2008 was de interne reorganisatie van de MIVD voltooid. Sindsdien telt de MIVD naast het kabinet (KAB) en een stafafdeling voor Bedrijfsvoering (SBV) en voor Juridische Zaken (SJZ), de volgende vijf afdelingen:Jaarverslag MIVD 2008, 15 april 2009 Vacaturetekst voor een Cyberdata-analist, 29 juli 2015. Afdeling Inlichtingen (AI) Afdeling Contra-inlichtingen en Veiligheid (ACIV) Afdeling Geheime Inlichtingen Operaties (AGIO) Dienstencentrum MIVD (DC MIVD) Joint Sigint Cyber Unit (JSCU)
De Current Intelligence Unit (CIU) is op 24-uursbasis bezet, mede om contact te onderhouden met de uitgezonden teams van de MIVD.
In 2020 was zo'n 30% van de MIVD-medewerkers via gemeenschappelijke units geïntegreerd met personeel van de zusterdienst AIVD. Dit betreft het Team Caribisch Gebied (TCG), de Unit Contra-Proliferatie (UCP), de Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO) en de Joint Sigint Cyber Unit (JSCU).Abels, Spionkoppen, p. 273.
Een bijzondere functie is de Devil's Advocate (DA), direct ondergeschikt aan de directeur, die sinds 2008 voor een kritische blik op inlichtingenrapportages zorgt.Toezichtsverslagen AIVD en MIVD – Lijst van vragen en antwoorden, Tweede Kamer, 11 augustus 2009 (via Wayback Machine)
Bij de MIVD zijn alle functies aangewezen als vertrouwensfunctie, waarvoor een verklaring van geen bezwaar vereist is, na een uitgebreid veiligheidsonderzoek. In 2019 bestond het personeel van de MIVD voor 60% uit burgers en voor 40% uit militairen.MIVD Jaarverslag 2019, p. 5
Opleidingen en trainingen op het gebied van inlichtingen en veiligheid worden verzorgd door het Defensie Inlichtingen en Veiligheids Instituut (DIVI) dat op 8 december 2005 werd opgericht en toen 98 medewerkers telde. De opleidingen omvatten ook onderwerpen als militaire geografie, elektronische oorlogsvoering, psychologische operaties en vreemde talen. Bovendien verzorgt het DIVI tolkdiensten voor de Nederlandse defensie-organisatie. Het DIVI is de opvolger van de School Militaire Inlichtingen Dienst (SMID)."Oprichting Defensie Inlichtingen- en Veiligheids Instituut" in: Ingelicht, informatiemagazine voor de MIVD, nr. 7, december 2005, p. 9-10.
Buitenland Waar nodig kunnen teams in het buitenland (met name crisisgebieden) worden ingezet, die niet alleen Nederlandse troepen ondersteunen, maar ook ter plekke informatie met partnerdiensten kunnen uitwisselen:Toezichtsrapport 22b over de samenwerking van de MIVD met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten, CTIVD, 27 juli 2015 National Intelligence Cell (NIC, zonder eigen analysecapaciteit) National Intelligence Support Team (NIST, met eigen analysecapaciteit) National Deployed Sigint Section (NDSS, vooruitgeschoven post in missiegebied)Toezichtsrapport over twee sigint-operaties van de MIVD, CTIVD, 18 november 2015
Daarnaast wordt in missiegebieden ook het Joint ISTAR Commando (JISTARC) van de Nederlandse krijgsmacht ingezet, dat mobiel en ten behoeve van lokale commandanten inlichtingen verzamelt, terwijl de MIVD-teams dat meer vanuit vaste locaties en met het oog op strategische en politieke besluitvorming doen.Joint ISTAR Commando, Koninklijke Landmacht, zonder datum
Het bureau Externe Relaties coördineert en ondersteunt de samenwerking met buitenlandse partnerdiensten en onderhoudt de contacten met de liaisons die de MIVD op enkele Nederlandse ambassades in het buitenland heeft gestationeerd, alsmede met de liaisons die partnerlanden op hun ambassades in Nederland hebben.
Personeelsblad Tussen 2000 en 2011 verschenen ongeveer 60 nummers van het MIVD-personeelsblad Ingelicht, dat in een oplage van 1500 exemplaren werd verspreid binnen de MIVD en het ministerie van Defensie. Alle nummers van het blad zijn door de Stichting Argus online gezet en vormen een bron van informatie over de medewerkers van de MIVD. Namen, functies, soms foto's en soms zelfs details over het gezinsleven van medewerkers, zijn hierin terug te vinden.Openbaarmaking personeelsblad MIVD brengt werknemers in gevaar, de Volkskrant, 27 februari 2016
Wettelijk kader Taken Op basis van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 heeft de MIVD de volgende taken, die ook wel worden aangeduid met de letter waaronder zij in art. 10 lid 2 van die wet worden opgesomd: A-taak: Inlichtingen verzamelen over het militaire potentieel van andere landen, om het eigen leger beter te kunnen inrichten en benutten. B-taak: Veiligheidsonderzoeken doen naar kandidaten voor vertrouwelijke functies bij Defensie en toeleveranciers van Defensie. C-taak: Informatie verzamelen ter preventie van activiteiten die de veiligheid of de paraatheid van de krijgsmacht schaden (ook wel aangeduid als de veiligheids- of contra-inlichtingentaak). D-taak: Maatregelen nemen om de veiligheid en de paraatheid van de krijgsmacht te beschermen, waaronder de beveiliging van geheime militaire informatie.