Migraine (van Latijn van Grieks , : 'halve schedel') is een neurovasculaire aandoening waarbij aanvallen ontstaan door neurale prikkelingen, die na een plotse tijdelijke vernauwing, een verwijding van de bloedvaten tot gevolg hebben.
Migraineaanvallen leiden tot een divers spectrum aan migrainesymptomen. Het bekendste symptoom dat voorkomt bij 85% migrainepatiënten is een typische kloppende hoofdpijn.Migraine Basics - migraine.com/migraine-basics
De wereldwide prevalentie van migraine ligt op 14%. Migraine komt bij de bevolking van Nederland en België aanmerkelijk meer voor dan in alle andere Europese landen.Andlin-Sobocki P, Jonsson B, Wittchen HU, Olesen J. 'Cost of disorders of the brain in Europe'. European Journal of Neurology 2005;12 Suppl 1:7-8 Zo bedraagt de lifetimeprevalentie van migraine in België 20,2%.Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering - www.riziv.fgov.be/nl/publicaties/Paginas/infospot-migraine.aspx 6,5% van de Nederlandse bevolking heeft meer dan 3 keer per maand last van migraine.Migraine, Gezondheidsplein.nl, bezocht 8 december 2019. Gearchiveerd op 8 september 2024.
Geschiedenis Er is gesuggereerd dat lichtervaringen van mystici als de schrijfster Hadewijch en componiste Hildegard van Bingen te wijten waren aan migraine.
Tot 1990 werd er door artsen nog maar weinig aandacht aan migraine besteed. Door gebrek aan kennis ging men er veelal van uit dat migraine iets psychisch was en dat de pijn geen echte lichamelijke pijn zou zijn. Vanaf ongeveer 1995 kwam er steeds meer belangstelling voor migraine en door middel van onderzoeken en richtlijnen werd het steeds meer als een serieuze aandoening beschouwd. Vanaf 2000 zijn er meerdere medicijnen beschikbaar die specifiek migraine bestrijden.
Beleving Doordat er verschillende vormen van migraine en vele verschillende symptomen met een grote variatie van ernst bestaan, beleven patiënten migraineaanvallen verschillend. Prikkelgevoeligheid en een verminderd denkvermogen zijn wel symptomen die bij vrijwel alle patiënten en vormen van migraine voorkomen. Vaak wordt normaal naar een gesprek luisteren bijna niet meer mogelijk en neemt het denkvermogen af, zodat tijdens een migraine-aanval ergens over nadenken bijna niet meer mogelijk is. Vele patiënten gaan dan het liefst in een rustige donkere kamer in bed liggen. Bij ernstige vormen van migraine zoals basilaire en hemiplegische migraine zijn de gevolgen veel ernstiger en risicovoller dan bij gewone migraine.
Migraine wordt vaak verward met hoofdpijn of clusterhoofdpijn. Hoofdpijn is maar een van de vele mogelijke symptomen van migraine en bijvoorbeeld mensen met acefalgische migraine ervaren geen kloppende hoofdpijn, maar soms wel de vele andere soms ingrijpende symptomen.
Symptomen, ziekteverloop en types Onderzoek met hersenscanners heeft aangetoond dat tijdens een migraineaanval de hersenstam geactiveerd wordt en er een uitbarsting van activiteit in de bloedstroom naar de hersenschors plaatsvindt.
Het verloop van migraine-aanvallen wordt opgedeeld in 4 verschillende chronologische fases met elk verschillende mogelijke symptomen. De prodromale fase (een aanloopfase die kan voorkomen gedurende uren of dagen voor een aura- of migrainefase en zich geleidelijk opbouwt) De aurafase (aura epileptica, initiatiefase die vaak enkele tientallen minuten tot een uur duurt) De migraine- of pijnfase (duurt meestal tussen de 4 en 72 uur) De postdromale fase (een eind- of herstelfase die kan voorkomen gedurende uren en dagen en geleidelijk wegebt).
Het verloop kan individueel sterk verschillend zijn. Op basis van welke fases en met welke symptomen de migraineaanvallen zich manifesteren wordt er onderscheid gemaakt tussen (minstens) zeven types van migraine: Migraine zonder aura – komt voor bij 2/3 van patiënten (gekenmerkt door migraineaanvallen maar zonder een merkbare aurafase) Migraine met aura (gekenmerkt door zowel een migrainefase als een merkbare aurafase) Acefalgische migraine (gekenmerkt door een uitgesproken aurafase, maar zonder hoofdpijnsymptomen tijdens de migraine fase) Basilaire migraine (met aurafase en gekenmerkt door dubbelzijdig krachtverlies, gevoels- en soms bewustzijnsstoornissen) Hemiplegische migraine (gekenmerkt door uitgesproken tijdelijke verlammingsverschijnselen van één kant van het lichaam) Ophthalmoplegische migraine (gekenmerkt door bewegingsverlammingen van oogbol, pupillen en/of ooglid) Vestibulaire migraine (gekenmerkt door uitgesproken evenwichtsstoornissen en coördinatieverlies)
Symptomen tijdens de prodroomfase Symptomen die kunnen voorkomen tijdens de prodroomfase zijn: Vermoeidheid Verminderd denk- en concentratievermogen Gemoedsveranderingen, geïrriteerdheid, depressie of juist euforie Spierstijfheid (vooral in de nek) Gevoeligheid voor geuren of geluiden Gastro-intestinale symptomen en ongewone honger naar specifieke voedingsstoffen
Symptomen tijdens de aurafase thumb|Flikkerscotoom in het gezichtsveld thumb|Corticale spreidings-depressie (CSD) in gyrencefale hersenen. Snelheid 50x. Santos E. et al. Neuro-visualisatie 2014
Symptomen die kunnen voorkomen en kenmerkend zijn tijdens de aurafase (aura epileptica) zijn: Visuele stoornissen (bij 99% van patiënten die een aurafase ondervinden) Flikkerscotomen (opvallende flikkerende patronen en vlekken in het gezichtsveld) Hemianopsie (verlies van een gedeelte van het gezichtsveld) Troebel en wazig zicht Zichtfocusverlies (niet meer kunnen lezen en schrijven) Dubbelzicht Oogmigraine Andere zintuiglijke stoornissen (reuk- of hoorstoornissen; bij bijna 50% van de patiënten die een aurafase ondervinden) Gevoelsstoornissen (bijvoorbeeld tintelingen, bij 30–40% van de patiënten die een aurafase ondervinden) Motorische stoornissen (bijv. spasmen, krachtverlies en spierzwakte, spierstijfheid, verlammingen; zeer uitgesproken bij basilaire en hemiplegische migraine) Duizeligheid, draaierigheid en/of evenwichtsverlies (zeer uitgesproken bij vestibulaire migraine) Licht- en prikkelschuwheid Droge mond, verkrampt gevoel van de speekselklieren Verwarring en concentratieverlies Gevoel van overhitting en gloeiend hoofd, transpiratie Angstigheid en lichaamsdissociatie Spraakstoornissen, spraakverlies (afasie) of vertraagde spraak Bewustzijnsverlies, alleen bij basilaire en hemiplegische migraine
De aurafase kan zich soms meer dan een keer voordoen en wordt in de hersenen vaak geassocieerd met corticale spreidingsdepressie (CSD).
Symptomen tijdens de migraine- of pijnfase Symptomen die kunnen voorkomen en kenmerkend zijn tijdens de migraine- of pijnfase zijn: Concentratieverlies Vermoeidheid en geïrriteerdheid Kloppende hoofdpijn (bij 85% van patiënten, niet bij bijvoorbeeld acefalgische migraine), vaak aan één zijkant van het hoofd (bij 59% van patiënten) of achter de ogen, verergerd door beweging en licht Lichtschuwheid (fotofobie bij 80% van patiënten), gevoeligheid voor geluid (fonofobie bij 76% van patiënten) en algemene prikkelschuwheid Misselijkheid (bij 73% van patiënten) en braken (bij 29% van patiënten) Waziger zicht en verminderde zichtfocus (bij 44% van patiënten) Nekpijn en/of stijfheid Droge mond, verkrampte gevoel van de speekselklieren Motorische stoornissen (Spasmen, krachtverlies en spierzwakte, spierstijfheid, spraakstoornissen, verlammingen; zeer uitgesproken bij basilaire en hemiplegische migraine)
Symptomen tijdens de postdromale fase Symptomen die kunnen voorkomen en kenmerkend zijn voor de postdromale fase: Verminderd denk- en concentratievermogen Vermoeidheid en het gevoel van een kater Gemoedsveranderingen, geïrriteerdheid, depressie of juist euforie Spierzwakte en stijfheid (vooral in ledematen en de nek) Gevoeligheid aan geuren of geluiden Gastro-intestinale symptomen
Vaak komen in een familie verscheidene migrainepatiënten voor, hetgeen wijst op een erfelijke factor. Onderzoek na een aanval brengt doorgaans geen fysieke oorzaak aan het licht. Bij herhaalde aanvallen is medisch advies raadzaam, al was het alleen al omdat er geneesmiddelen bestaan die preventief werken of een aanval bekorten.
Oorzaken Over het ontstaan is veel nog onzeker. Diverse factoren worden genoemd: erfelijke component. Een eerstegraadsfamilielid van een migrainepatiënt heeft een 1,9 maal grotere kans op het krijgen van migraine zonder aura en een 1,4 maal grotere kans op het krijgen van migraine met aura.Wessman M et al. Migraine: a complex genetic disorder. Lancet Neurol. 2007;6:521-32. Migraine is in grote mate (maximaal 50%) genetisch bepaald.Pietrobon D, Striessnig J. Neurobiology of migraine. Nat Rev Neurosci. 2003;4:386-98. gat tussen hartboezems. Mensen met migraine met aura hebben dat veel vaker dan niet-migrainepatiënten (50-60% tegen 25%) nog een open foramen ovale.Post MC, Luermans JG, Plokker HW, Budts W. Patent foramen ovale and migraine. Catheter Cardiovasc Interv. 2007 Jan;69(1):9-14. Omdat een groot deel van de bevolking zo'n gaatje heeft, maar geen migraine, is dat gaatje waarschijnlijk niet de oorzaak. De meest waarschijnlijke verklaring is dat zowel het gat als de migraine gezamenlijk geërfd zijn.Diener HC, Katsarava Z, Limmroth V. Aktuelle Diagnostik und Therapie der MigräneSchmerz. 2008;22 Suppl 1:51-8. vaatvernauwing. Vaak wordt gesuggereerd dat migraine met de bloedvaten te maken heeft. Het lijkt alsof de bloedtoevoer even belemmerd is, waarna de toevoer zich weer herneemt. De hersenen kunnen zelf geen pijn voelen, maar de bloedvaten die meer aan de buitenrand van de hersenen lopen kunnen dat wel. Over de oorzaken wordt verschillend gedacht. Recent onderzoek aan het Leids UMC duidt erop dat vaatvernauwing of -verwijding mogelijk toch geen factor is in migraine.Schoonman GG. Trigger Factors and Mechanisms in Migraine. LUMC. 2008;7:84-102 minder zuurstof. Een mogelijke oorzaak is dat de hersenen tijdelijk minder zuurstof krijgen. Wanneer er daarna wat meer zuurstof in de hersenen komt, kunnen de bloedvaten gaan verwijden en zo migraine tot gevolg hebben. Migraine kan daarom voorkomen bij iemand die is flauwgevallen, of iemand met hoogteziekte. verstoorde energievoorziening van de hersenen. Verschillende onderzoeken laten zien dat de energievoorziening in de hersenen verstoord is. Men gaat ervan uit dat de hersenen daarom gevoeliger zijn voor hoofdpijn en aanverwante neurologische problemen op momenten dat de hersenen meer energie nodig hebben, de hoeveelheid oxideerbare stoffen in de hersenen beperkt is en als de hoeveelheid zuurstof in de hersenen klein is.Lodi R et al. Energy metabolism in migraine. Neurol Sci. 2006;27 Suppl 2:S82-5. Dit zou mogelijk een verklaring kunnen zijn voor de drang naar het eten van energierijk voedsel, zoals chocolade, vlak voor een migraineaanval. Ook zou dit gebrek aan energie mogelijk kunnen verklaren waarom migrainepatiënten vaak stemmingswisselingen ervaren voorafgaand aan een aanval.
Factoren die een aanval kunnen uitlokken hormonale veranderingen. De bekendste voorbeelden zijn de menstruatie en de overgang. emotionele stress. Deze relatie wordt in toenemende mate ter discussie gesteld.Schoonman GG. Trigger Factors and Mechanisms in Migraine. LUMC. 2008;2:28-36 lichamelijke inspanning bepaalde geuren veranderingen in het weer (druk in atmosfeer) kwalitatief slechte slaap te weinig vochtinname
Behandeling Geneesmiddelen
Acute behandeling Bij lichte aanvallen kan paracetamol gebruikt worden. Bij zwaardere aanvallen gaat de voorkeur uit naar een NSAID zoals ibuprofen, of een geneesmiddel uit de groep van triptanen -Sumatriptan. Er zijn geen verschillen gevonden in effectiviteit tussen deze twee groepen.
Een combinatiepreparaat van acetylsalicylzuur en metoclopramide (Migrafin) wordt gebruikt bij migraineaanvallen met name in aanwezigheid van misselijkheid en braken.
Preventie