Peter Hurkos, geboren als Pieter van der Hurk (Dordrecht, 21 mei 1911 – Los Angeles, 1 juni 1988) en in enkele publicaties "Gurkos" genoemd, genoot enige tijd de status van 'bekende Nederlander', ook nadat hij inmiddels was geëmigreerd naar de Verenigde Staten en de Amerikaanse nationaliteit had verworven. Hij presenteerde zich in de periode 1943 - 1988 als een helderziende of paragnost: aanvankelijk slechts ter amusement, maar hij maakte vooral furore toen hij ging pretenderen misdrijven te kunnen 'oplossen'. Hij liet zich een keer aan gecontroleerd onderzoek onderwerpen, maar er kon geen bewijs voor paranormale vermogens worden vastgesteld.Tart, C.T. and Smith, J. (1968) 'Two token object studies with Peter Hurkos', Journal of the American Society for Psychical Research, 62, pp. 143-157
Sinds 1943 beweerde Van der Hurk ineens te beschikken over de 'gave' van paragnosie of buitenzintuiglijke waarneming (naar de Engelse afkorting van extrasensory perception ook wel ESP genoemd). Hij erkende zelf dat zijn 'readings' echter niet altijd klopten en claimde quasi nauwkeurig een juistheid van 'niet meer dan 87½% van de gevallen. Dit precieze percentage werd door hemzelf vermeld in zijn reeds in 1961 verschenen 'autobiografie'.
Enkele jaren daarvoor was zjn beweerd vermogen van buitenzintuiglijke waarneming in de Verenigde Staten onderzocht door een omstreden instituut, Zijn in 1961 gepubliceerde 'autobiografie' bevat echter geen details uit het dat instituut opgemaakt onderzoeksrapport, waaruit dit percentage blijkt en hoe dit zou zijn getest: het percentage van '87½% van de gevallen' wordt daarin nergens op enigerlei wijze onderbouwd. in zijn 'autobiografie' Psychic – The Story of Peter Hurkos uit 1961, pag.7
Ooit zou Hurkos zo onvoorzichtig zijn geweest over zichzelf te voorspellen dat hij in datzelfde jaar 1961 zou komen te overlijden. Deze voorspelling kwam niet uit en daarover deed hij voortaan dan ook het zwijgen toe.Blik in de toekomst, De Telegraaf, 30 december 1982
Zelf beweerde Van der Hurk dat deze 'gave' zich bij hem zou hebben gemanifesteerd na een schedelbasisfractuur en daarbij opgelopen hersenletsel bij een val van een elf meter hoge ladder tijdens zijn werkzaamheden bij de uitoefening van zijn beroep als huisschilder in juni 1943. Daarbij liep hij een ernstig hersenletsel op. Hierna "was hij een ander mens". ,Peter Hurkos was bijna dood, De Telegraaf, 21 mei 1984 Sindsdien claimde hij een vermogen tot 'buitenzintuiglijke waarneming'. Door dit na zijn vestiging in de VS te verzilveren, nadat over hem in 1961 reeds een lovende Engelstalige 'autobiografie' was verschenen, zou hij furore en fortuin maken.
In zijn aangenomen hoedanigheid van 'helderziende' bediende Van der Hurk zich bij zijn optredens sinds 1946 van een exotische klinkende vervorming van zijn werkelijke achternaam. Daarover beweerde hij weinig aannemelijk dat dit "ter bescherming van zijn familie" tijdens de Duitse bezetting zijn schuilnaam zou zijn geweest bij beweerde "verzetsactiviteiten", waarvan echter nimmer is gebleken. Later zou een zoon van hem dezelfde of soortgelijke "gave" claimen, echter zonder dezelfde verklaring ervoor te hebben (bij een ongeval opgelopen hersenletsel) en zich daarbij tevens van dezelfde naam Hukos bedienen, echter voorzien van de schijnbaar bijpassende (Hongaarse) voornaam Janos.
Levensloop Volgens zijn eigen latere verklaring lag hij na het ongeval dat hem in 1943 was overkomen drie dagen in coma in het Zuidwal Ziekenhuis (Den Haag). Over de datering van dit ter verklaring ingeroepen ongeval zijn door bekenden van Hurkos tegenstrijdige verhalen de wereld in gebracht.De Engelstalige biografie op de website van de manager en vrouw van Peter Hurkos, Stephany Hurkos, geeft 1941; een biografie op suite101.com geeft 1943, een website Peter van der Hurk zoon van Hurkos beweert dat zijn vader op 37-jarige leeftijd ten val kwam. Hurkos beweerde dat hij sinds hij uit deze coma ontwaakte "de toekomst" kon voorspellen en hem gebeurtenissen in het verleden van anderen gewaar werden, die hij zogenaamd kon "zien".
Enige tijd na zijn ontslag uit het ziekenhuis stopte Van der Hurk met zijn werk als huisschilder en begon hij zich aan te prijzen als telepaat en ´psychometrist´: zonder op openlijk geuite twijfels te stuiten, of zelfs maar de vraag wat deze term in verband met zijn claims feitelijk te betekenen had.
Evenmin werd hem gevraagd aan welke universiteit hij deze wetenschap dan zou hebben gestudeerd. Mede hierdoor kon Hurkos middels steeds meer opzwellende suggestieve, ongesubstantieerde zelfaanprijzingen in advertenties voor zijn optredens (later pretentieuzer: seances) voor zichzelf het imago opbouwen "helderziend" te zijn.
De psychometrie is een erkende wetenschappelijke discipline in dienst van de psychologie: een rationele activiteit die zich bezighoudt met de technieken van het meten van psychologische fenomenen zoals kennis, vaardigheden, attituden, eigenschappen en persoonskenmerken, zoals het meten van het IQ van een individu. Nimmer is echter gebleken dat Hurkos zich hiermee ooit heeft beziggehouden: hij gebruikte de indrukwekkend klinkende term 'psychometrie' in een geheel eigen betekenis, waarmee hij lichtgelovigen imponeerde. Waarschijnlijk was hij de eerste persoon in Nederland of een van de eersten die zich van deze term bediende, die nog verre van ingeburgerd was (ofschoon reeds eind 19e eeuw in Engeland bedacht met de hiervoor beschreven betekenis).
Opmerkelijk is dat Hurkos in latere jaren die term ¨psychometrie" niet meer bezigde. Dit ofschoon hij zich aanvankelijk zelfs in advertenties had aangeprezen als ¨grootmeester¨ daarin onder meer in een advertentie in Dagblad voor Noord-Limburg, 21 juni 1950.
De laatste maal dat hij die term bezigde was in een advertentie in de Winschoter Courant van 1 september 1952 Winschoter Courant, 01 september 1952. Deze door hem verlaten term keerde nog wel terug in een lovend artikel in 1971 in het Limburgsch Dagblad in 1971 voorpagina Limburgsch Dagblad 10 juli 1971: Peter Hurkos: de man met de röntgenogen en het radarbrein - Dordrechtse helderziende verrast VS - het zit Norma Le Browning hoog, dat geleerden ng steds het ondezoek van het menselijk brein weigeren, Dit vanwege het verschijnen van de Nederlandse vertaling van de tweede biografie over Hurkos, geschreven door de Amerikaanse ¨topjournaliste¨ Norma Lee Browning in 1971- waarvan de inhoud op meerdere belangrijke punten afweek van Hurkos´ in 1961 in Groot-Brittannië verschenen eigen ¨autobiografie¨-. Dit ofschoon Hurkos zelf die term ¨psychometrie¨, waarmee hij aan het begin van zijn carrière het publiek nog probeerde te imponeren, toen al bijna twintig jaar niet meer gebruikte.
Optredens Hurkos kwam najaar 1946 voor het eerst in de publiciteit door aankondiging als "extra attractie" in advertenties voor het Corso Festival van de Nieuwe Haagsche Revue als telepaat (een enkele krant schreef dit kennelijk onbekende begrip als "thelepaat"dagblad Het Vrije Volk d.d. 24 september 1945 en een andere weer als "telephaet" in dagblad Het Binnenhof d.d. 2 mei 1946) en zonder verdere uitleg ook als "psychometrist". Met deze minder bekende term wist hij het onwetend publiek en de scoopgeile pers te imponeren en overbluffen.In zijn eigen advertenties ging hij steeds verder. In amper een jaar leek hij met zijn suggestieve claims het non plus ultra der superlatieven te hebben bereikt: "Hurkos onthult alles".Helmondsche Courant d.d. 9 oktober 1947
Vooral in zijn begintijd trad hij vaak op als entertainer bij gecombineerde amusements-evenementen met andere publiekstrekkers zoals de sneldichter Willy Alfredo. Als artiest kon hij met de opgewekte verwachtingen over de "sterke staaltjes van zijn kunnen" de zaal in spreekwoordelijke 'ademloze stilte' houden. Daarbij werd en passant vermeld dat hij ook thuis kon worden "geconsulteerd", alsof zijn optredens dienden ter promotie van een privé-praktijk. Het publiek werd verzocht enkele dagen voor zijn optredens foto's of voorwerpen te overleggen: daarover werd bij voorbaat reeds gesteld dat hij daarover dan meer zou kunnen vertellen en zelfs "sensationele onthullingen" zou doen. Welke onthullingen, werd nergens vermeld. In de Arhemsche Courant werd beweerd dat zijn capaciteiten door de recherche in Den Haag zouden zijn getest.
Om de aandacht te vestigen op de door hem geclaimde capaciteiten moest vooral hebben van aanprijzingen van advertenties voor gastoptredens in variétéprogramma's, letterlijk als de "allesovertreffende telepaat en psychometrist". Zonder vermelding van enig verder detail werd daarbij beweerd dat hij in een Haags theater "een moord aan het licht zou hebben gebracht". In welk theater dit was en wie het vermeende slachtoffer zou zijn geweest werd daarbij niet vermeld, evenmin als hoe hij zonder vermelding van details over de toedracht zou weten dat dit het delict moord betrof en geen doodslag.
Seances Sinds augustus 1946 kregen wat voorheen nog Hurkos' optredens werden genoemd ineens de naam van seances, hoewel ze nog wel doorgaans in theaters plaatsvonden. In de aanprijzingen werd het toen "Hij weet alles. Hij ziet alles". Vele van zijn seances, zoals zijn optredens voortaan betiteld werden, vonden plaats in het zuidoosten van het land, waar zijn impresario woonde.Limburgsch Dagblad d.d. 15 november 1946 In oktober 1946 werd in een advertentie in het Limburgsch Dagblad letterlijk de claim vermeld dat hij aan de hand van voorgelegde foto´s of voorwerpen meer zou kunnen vertellen "over vermiste personen".
In oktober 1946 werd in een advertentie gesteld dat Hurkos aan de hand van een foto "alles kon vertellen wat u wilt weten".Limburgsch Dagblad d.d. 24 oktober 1946 Hij werd er toen ook benaderd door de Heerlense politie voor het oplossen van een moord te Spekholzerheide. Gazet van Limburg d.d. 30 oktober 1946 In november 1946 werd hij zelfs gepresenteerd als de Grootmeester der Telepathie en Psychometrie,.Twentsch Dagblad Tubantia en Enschedese Courant d.d. 2 november 1946; en vervolgens wederom in het Limburgsch Dagblad d.d. 5 november 1946, kennelijk gebaseerd op door hem zelf verspreide persberichten Nog steeds bleef onvermeld wat "psychometrist" nu eigenlijk inhield en evenmin of zijn ingeroepen bemoeienis met de moord te Spekholzerheide iets zou hebben opgeleverd.
1947 In 1947 promoveerde Hurkos zichzelf nog verder tot de "Eminente Grootmeester der Telepathie en Psychometrie".Gazet van Limburg d.d. 28 januari 1947 In mei 1947 betrof zijn beweerde helderziendheid blijkens een advertentie niet meer slechts vermiste personen, doch tevens diefstallen en ziekten,Helmondsche Courant d.d. 24 mei 1947 nog steeds zonder vermelding van enig concreet wapenfeit. Eveneens in mei 1947 heette het zelfs dat Hurkos "alles van iedereen weet".Helmondsche Courant d.d. 31 mei 1947
In een advertentie in december 1946 was reeds vermeld dat hij met zijn "zeldzame gaven" zelfs de moeilijkste problemen zou hebben "opgelost",Limburgsch Dagblad 11 december 1946, zonder enige kritiek op het ontbreken van enige vermelding welke dat dan zouden zijn geweest.
Geleidelijk vond een accentverschuiving plaats: steeds minder was het met zijn beweerde 'gave' een entertainer en steeds meer pretendeerde hij als een detective te kunnen optreden. In zijn 'autobiografie' uit 1961 zou hij beweren in 1954 reeds door politiekorpsen in 'een half dozijn Europese landen' te zijn 'ingeroepen' voor het oplossen van misdrijven.pag, 126
Over de moord te Spekholzerheide werd niets meer vernomen. In een advertentie in januari 1947 werd vermeld dat "de dagbladen" hem "fenomenaal" noemden, ofschoon die kwalificatie in geen enkel dagblad genoemd werd.Gazet van Limburg d.d. 3 januari 1947
In juni 1947 schreef een verslaggever dat Hurkos hem van zijn "capaciteiten" zou hebben "overtuigd", vermelding van de wijze waarop ontbrak.