Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg-SaalfeldDe officiële Nederlandse vorm van zijn voornamen volgens artikel 85 van de Belgische Grondwet. Zijn tweede naam Joris wordt in het Nederlands dikwijls als George weergegeven, wat beter aansluit bij bestaande dynastieke conventies. In het Duits luiden zijn voornamen Leopold Georg Christian Friedrich, in het Frans heet hij Léopold Georges Chrétien Frédéric. (Coburg, 16 december 1790 – Laken, 10 december 1865),Overlijdensakte van Leopold I: Burgerlijke Stand Laken, 1865, akte 260 (Leopold I overleed in het Kasteel van Laken om 23:45.). prins van Saksen-Coburg-Saalfeld, hertog van Saksen, was van 21 juli 1831 tot aan zijn dood de eerste koning der Belgen: Leopold I van België.
Biografie Jeugd en militaire carrière Op 16 december 1790 werd Leopold Joris Christiaan Frederik geboren in Coburg, waarschijnlijk in het Prinsenpaleis. Hij was de derde zoon en achtste kind van hertog Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld en Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein.
In 1795 op vijfjarige leeftijd werd hij al door de Russische tsarina Catharina de Grote benoemd tot kolonel van het regiment Izmailovski van de Keizerlijke Wacht. Zeven jaar later werd hij er benoemd tot generaal. Die benoemingen had hij te danken aan het huwelijk van zijn zus Juliana met Catharina's kleinzoon Constantijn. Tot zijn elfde kreeg Leopold les van zijn energieke grootmoeder Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel, de rest van zijn opleiding werd toevertrouwd aan dominee Gottlieb Scheler.
In 1805 sloot de 15-jarige Leopold zich aan bij het leger van Moravië, maar hij keerde al snel terug zonder ooit de vuurlinie te hebben gezien. Hij besloot nadien om rechten te gaan studeren. Toen het hertogdom Saksen-Coburg-Saalfeld in 1806 werd bezet door de troepen van Napoleon, schoof hij zijn militaire carrière opzij en vertrok hij naar Parijs om zich te bekwamen in de diplomatieke omgangsvormen. Aan het keizerlijk hof was hij een opvallende persoonlijkheid. Napoleon bood hem de positie van vleugeladjudant aan, maar dat weigerde hij. Ook zijn broer had voordien hetzelfde aanbod afgeslagen. Nadien nam hij met het Russische leger deel aan de campagnes tegen de keizer. Met een regiment kurassiers drong hij het Franse leger terug tot Peterswalde en in 1814 trok hij met de generale staf van het Russische leger zegevierend Parijs binnen. In 1815 werd hij benoemd tot veldmaarschalk.miniatuur|links|Leopold als ridder van de Kousenband. Portret door Thomas Lawrence uit 1821, hangend in de Waterloo Chamber van Windsor Castle.Leopold pendelde tussen Duitsland en Rusland, en ook in Parijs was hij bekend. Hij was een van de meest invloedrijke diplomaten uit zijn tijd. In het gevolg van de tsaar Alexander I nam hij deel aan het Congres van Wenen, waar hij indruk maakte met zijn intellect, milde ironie en zijn knappe verschijning. De vrouw van Lodewijk Napoleon, Hortense de Beauharnais, liet zich ontvallen nog nooit zo'n mooie man te hebben ontmoet. Uit bronnen is bekend dat Leopold een van de meest aantrekkelijke partijen was en deze natuurlijke voorsprong werd mee uitgebuit door zijn moeder.
Britse prins en eerste huwelijk Op 2 mei 1816 trouwde Leopold met de Britse kroonprinses Charlotte Augusta, de enige dochter van de latere koning George IV van het Verenigd Koninkrijk. Al in de zomer van 1814 was hij naar Engeland gereisd om haar het hof te maken. Naar aanleiding van dit huwelijk verkreeg hij de Britse nationaliteit en werd hij tot veldmaarschalk benoemd. De pasgehuwden, die grote affectie koesterden voor elkaar, namen hun intrek in Claremont House, nabij Windsor. Op 5 november 1817 baarde Charlotte een doodgeboren zoon, na een zware bevalling. Ze stierf zelf de volgende dag. Leopold was in shock en kwam de klap nooit meer te boven. Hij liet voor haar een monument oprichten in het paviljoen van Claremont House, waar hij vele mooie momenten met haar had beleefd. Als weduwnaar bleef hij verder wonen aan het Britse hof en behield hij zijn dotatie.
De banden met het Verenigd Koninkrijk bleven nadien ook zeer hartelijk. Via zijn zus, Victoria van Saksen-Coburg-Saalfeld, was hij oom van de in 1819 geboren prinses Victoria. Nadat zijn schoonbroer en de broer van koning George IV, Eduard August van Kent, in 1820 overleed, zorgde hij ook mee voor de opvoeding van zijn nicht, de latere koningin Victoria, zowel affectief als politiek. "My second father, my only father", zou ze hem later genoemd hebben. miniatuur|Troonrede voor de verenigde kamers
Aanbod Griekse troon In 1830 kreeg Leopold het aanbod om koning te worden van het pas onafhankelijke Griekenland. Net als vele andere Europese edelen was Leopold in de ban van het filhellenisme, een stroming met een voorliefde voor de Griekse cultuur, en steunde hij de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog tegen het Ottomaanse Rijk. Toen hem, door de ad interim-president graaf Ioannis Kapodistrias de troon werd aangeboden, wilde hij deze aanvaarden, alhoewel hij de Griekse taal niet sprak. De prins stelde wel strikte voorwaarden voor.
Na de troon eerst aanvaard te hebben, gaf hij deze toch nog op voor een eventuele troonsbestijging, nadat het duidelijk werd dat de grote Europese mogendheden niet zouden toegeven aan de Griekse eisen betreffende de landsgrenzen in het noorden en rond de Ionische Eilanden. Aangezien er geen akkoord was en Leopold weigerde om te regeren in een onstabiel land (er dreigde een burgeroorlog uit te breken), zonder grenzen en zonder een welwillende bevolking, betekende dit het einde van zijn Griekse ambities. Kapodistrias werd vervolgens in 1831 door misnoegde clanleden vermoord in de toenmalige hoofdstad Nauplion. De Griekse troon ging uiteindelijk in 1832 naar de zeventienjarige prins Otto van Beieren, zoon van koning Lodewijk I van Beieren.
Koning der Belgen Belgische Revolutie en koningskeuze miniatuur|Burgerlijk portret van Leopold I door Franz Xaver Winterhalter, 1839Na de Belgische Revolutie van 1830 legde het Belgische Nationaal Congres per Decreet nr. 5 van 24 november 1830 vast dat het huis Oranje-Nassau voor eeuwig uitgesloten was van de Belgische troon. Dit decreet is tot op de dag van vandaag van kracht en heeft bovendien grondwettelijke waarde. Deze uitsluiting werd vastgelegd in een periode waarin prins Willem Frederik van Oranje, de zoon van koning Willem I en de latere koning Willem II, voor de Europese mogendheden een aanvaardbare kandidaat leek voor de Belgische troon.
Het Nationaal Congres besloot in Decreet nr. 4 van 22 november 1830 dat het onafhankelijke België een parlementaire constitutionele monarchie zou worden. Bij het Decreet nr. 35 van 29 januari 1831 besloot het Nationaal Congres dat de officiële titel die het Belgische staatshoofd zou dragen die van Koning der Belgen zou zijn, en niet die van Koning van België. Dit gebeurde in navolging van de Julimonarchie in Frankrijk, waar Lodewijk Filips I van Frankrijk, de zogenaamde Burgerkoning, Roi des Français was. Hiermee zette het Congres zich af tegen de absolute monarchie.
Door het Nationaal Congres werd op 24 januari 1831 de rooms-katholieke edelman Erasme Louis Surlet de Chokier tot tijdelijk regent benoemd, in afwachting van de beëdiging van een koning. en , De eerste honderdvijftig jaar. Parlementaire geschiedenis van Nederland 1796-1946, 2013, p. 262. Op 3 februari had het Nationaal Congres Lodewijk van Orleans, hertog van Nemours en zoon van koning Lodewijk Filips I, als toekomstige vorst verkozen boven August van Leuchtenberg en aartshertog Karel van Oostenrijk-Teschen. De hertog van Nemours werd echter niet aanvaard door de Europese grote mogendheden wegens zijn te hechte connecties met Frankrijk. Bovendien vond zelfs zijn eigen vader het te gevaarlijk, waardoor hij de troon weigerde.
Het Nationaal Congres zocht toenadering tot het Verenigd Koninkrijk, aangezien de angst begon te heersen dat België door Pruisen, Frankrijk en Nederland langs de taalgrenzen zou worden opgedeeld. Engeland stelde daarop de Britse prins Leopold voor als koning. Met zijn Duitse afkomst en Russische dienstjaren genoot hij het vertrouwen van de andere mogendheden. Enkel met Frankrijk zouden banden tot stand moeten worden gebracht via een huwelijk. Vervolgens werd Leopold op 4 juni 1831 door het Nationaal Congres verkozen met een grote meerderheid van 152 op 196 stemmen. Leopold had wat het congres dacht nodig te hebben, namelijk de steun van Engeland, dat het nog het best meende met de Belgische onafhankelijkheid, en internationale ervaring en prestige. Ook bij de Franse koninklijke familie had hij een goede reputatie; zij had zijn bruiloft met prinses Charlotte bijgewoond en was op bezoek gekomen in Claremont House. Leopold sprak vloeiend Duits en Engels, minder goed FransJules Van Praet, na een ontmoeting met Leopold in Engeland, schreef "Il parle lentement et pas facilement en français (...) avec un accent allemand assez prononcé." en een mondje Russisch, en hij had ook goede relaties met de bankiersfamilie Rothschild. Het Nederlands was hij niet machtig. Een ernstig bezwaar was dat de nieuwe koning lutheraans was. Daarom moest hij de verzekering geven dat hij met een katholieke prinses zou trouwen en zijn kinderen katholiek zou opvoeden.
Intrede in België
miniatuur|Aankomst van Leopold I aan de Belgische grens. De Panne, 17 juli 1831.Leopold aanvaardde de Belgische troon op voorwaarde van een duidelijk grensverdrag met Nederland. Hiertoe werd het Verdrag der XVIII artikelen opgesteld, dat de grens tussen Nederland en België teruglegde op die van 1790. Het verdrag werd ondertekend door de grote mogendheden Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Pruisen en Rusland. Na behoorlijk wat discussie stemde het Belgische Nationaal Congres op 9 juli 1831 in met het verdrag, met 126 stemmen tegen 70. Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, Brussel, Société typographique belge, Adolphe Wahlen et Cie., 1844, p. 565. Gearchiveerd op 10 september 2023. Nederland weigerde het traktaat echter te ondertekenen en stuurde aan op de Tiendaagse Veldtocht. Na de instemming had Leopold geen bezwaren meer. De koning had het wel moeilijk met de beperkte politieke macht van de monarch. Later sprak hij zelfs van een politiek dwangbuis. Gedurende zijn hele bewind probeert hij tegen de grondwet in steeds meer persoonlijke macht te verwerven. Slechts geleidelijk stuit hij op verzet van de regering.
De koning stak per boot vanuit Engeland Het Kanaal over en kwam aan in Calais. Vervolgens werd hij per koets over het strand naar De Panne gebracht, waarna hij in Veurne een maaltijd kreeg. Via Oostende, Brugge en Gent reisde hij naar Laken. Op 21 juli 1831 legde hij, op het Koningsplein in Brussel, de eed af als eerste Koning der Belgen. Hij zou het overgrote deel van zijn regering wijden aan de consolidering van de jonge staat.
Tiendaagse Veldtocht Nog geen twee weken later, op 2 augustus 1831, vielen Nederlandse troepen het pas onafhankelijke land binnen. De nieuwe koning was toen in Luik voor zijn Blijde Intrede daar. Hij mobiliseerde zijn leger en riep de hulp in van Engeland en Frankrijk. Gedurende een periode van acht jaar waren er schermutselingen, maar in 1839 werd de Belgische onafhankelijkheid onder grote internationale druk officieel erkend door Nederland. België kwam er wel verzwakt uit. Koning Willem I der Nederlanden verklaarde zich akkoord met het Verdrag der XXIV artikelen na een gebiedsafstand van Nederlands Limburg door het jonge koninkrijk België ten voordele van Nederland. België moest voortaan ook tolrechten betalen voor de scheepsdoorgang op de Schelde. In dat verdrag aanvaardden de grote mogendheden de onafhankelijkheid in ruil voor zijn neutraliteit.
Tweede huwelijk en kinderen