De Zilveren Penseel is een literatuurprijs die sinds 1981 jaarlijks wordt toegekend aan de mooist geïllustreerde kinderboeken van het afgelopen jaar. De prijs wordt uitgereikt door de Stichting CPNB.
Tot 2018 werden er ieder jaar twee Zilveren Penselen uitgereikt. In dat jaar veranderde dit en werden er voortaan meerdere Zilveren Penselen toegekend; twee per categorie, waarvan drie aan leeftijd gerelateerde categorieën en een categorie voor non-fictieboeken. In 2019 werden de benaming van de categorieën gewijzigd in: Categorie Prentenboeken, Categorie Geïllustreerde kinderboeken, Categorie Geïllustreerde jeugdboeken en Categorie Informatief. In 2022 werd ook de Bronzen Penseel uitgereikt; in 2023 werd die bekroning weer afgeschaft.
Van de Nederlandstalige boeken die met een Zilveren Penseel bekroond worden wint één boek de Gouden Penseel. Voor een Zilveren Penseel komen wel buitenlandse kunstenaars in aanmerking, mits het werk in het Nederlands is gepubliceerd.
Naast de Zilveren Penselen voor de best geïllustreerde kinderboeken bekroont de CPNB jaarlijks ook de best geschreven kinderboeken. Zij krijgen een Zilveren Griffel. Later in het jaar tijdens het Kinderboekenbal wordt bekendgemaakt welke met zilver bekroonde boeken de Gouden Griffel en/of het Gouden Penseel krijgen.
Buitenlandse illustratoren Boeken geïllustreerd door buitenlandse illustratoren werden van 2012 tot 2018 bekroond met een Zilveren Palet. Sinds 2018 ontvangen deze ook een Zilveren Penseel.
Gelauwerden In de loop der jaren mochten een aantal illustratoren meerdere malen een Zilveren Penseel in ontvangst nemen. Het werk van Annemarie van Haeringen werd viermaal (2014, 2015, 2018 en 2021) bekroond met deze prijs voor de best geïllustreerde boeken van het jaar. Driemaal werd een Zilveren Penseel toegekend aan: Tony Ross (1981, 1987 en 1995) Sylvia Weve (1984,1991 en 2020) Harriët van Reek (2002, 2008 en 2016) Carll Cneut (2003, 2010 en 2020) Yvonne Jagtenberg (2016, 2019 en 2020) Martijn van der Linden (2017, 2020 en 2023) Hedy Tjin (in 2022 won zij met twee boeken een Penseel en daarna nog één in 2024)
1981-1989 miniatuur|Tony Ross won driemaal een Zilveren Penseel (1981, 1987, 1995) 1981 - Mitsumasa Anno voor En toch draait ze 1981 - Tony Ross voor Joris en de bonenstaak 1982 - Jenny Dalenoord voor Muis, mol en rat van Jetty Krever 1982 - Ralph Steadman voor Inspekteur Kaasjager van Bernard Stone 1983 - Arnold Lobel voor Kikker en Pad zijn best tevreden 1983 - Janosch voor Dieren zijn ook mensen 1984 - Sylvia Weve voor Oma waar blijft de taart van Veronica Hazelhoff 1984 - William Steig voor Doktor de Soto 1985 - Margriet Heymans voor Jipsloop 1985 - Quentin Blake voor Het verhaal van de dansende kikker 1986 - Joke van Leeuwen voor Deesje 1986 - Joep Bertrams voor Salamanders vangen van Wiel Kusters 1987 - Janosch voor Ik maak je weer beter, zei Beer 1987 - Tony Ross voor Susan en de kwelgeest van Hiawyn Oram 1988 - Janet en Allan Ahlberg voor Bot en Botje 1988 - Fiel van der Veen voor De rode prinses van Paul Biegel 1989 - Joep Bertrams voor Johan Edelgans 1989 - Robert Innocenti voor De avonturen van Pinokkio van Carlo Collodi
1990-1999 miniatuur|Harrie Geelen won tweemaal een Zilveren Penseel. En in 1995 een Gouden Penseel 1990 - David Macaulay voor Over de werking van de kurketrekker en andere machines 1990 - Stasys Eidrigevicius voor Teus Langneus van James Kruss 1991 - William Steig voor Shrek! 1991 - Sylvia Weve voor Het bad van de zandloper van Rindert Kromhout 1992 - Harrie Geelen voor Juffrouw Kachel van Toon Tellegen 1992 - Max Velthuijs voor Kikker en het vogeltje 1993 - Andrew Kulman voor Stop! 1993 - Kveta Pacovská voor De kleine koning van Hans Gartner 1994 - Anna Höglund voor Kun je fluiten Johanna? van Ulf Stark 1994 - Mario Ramos voor Benno en het Berekind van Rascal 1995 - Lucy Cousins voor Muis en haar vriendjes 1995 - Tony Ross voor Zij is altijd de eerste! van Hiawyn Oram 1996 - Dick Bruna voor Nijntje in de tent 1996 - Anna Höglund voor Afrika achter het hek van Bart Moeyaert 1997 - Benoît van Innis voor Mijn oom Gilbert 1997 - Rotraut Susanne Berner voor Het Avontuur 1998 - Wolf Erlbruch voor Mevrouw Meijer, de merel 1998 - Hélène Riff voor Hoe papa zijn oude tante vermoordde 1999 - Philip Hopman voor 22 Wezen (prentenboek, tekst van Tjibbe Veldkamp) 1999 - Frédérique Bertrand voor Afdankertjes (prentenboek)
2000-2009 2000 - Gerda Dendooven voor De verliefde prins 2000 - Lisbeth Zwerger voor Alice in Wonderland 2001 - Rotraut Susanne Berner voor De prinses komt om vier uur 2001 - Jaap de Vries voor Een kip voor Toos 2002 - Harriët van Reek voor Bokje 2002 - Tijn Snoodijk voor Getver! alweer een boek 2003 - Carll Cneut voor Het Ongelooflijke Liefdesverhaal van Heer Morf 2003 - Kitty Crowther voor In het pikkedonker 2004 - Wolf Erlbruch voor De Schepping van Bart Moeyaert 2004 - Isabelle Vandenabeele voor Rood Rood Roodkapje van Edward van de Vendel 2005 - Kitty Crowther voor Kleine Dood en het meisje 2005 - Thé Tjong-Khing voor Waar is de taart? 2006 - Charlotte Dematons voor Grimm 2006 - Mance Post voor Middenin de nacht 2007 - Sieb Posthuma voor Feodoor heeft zeven zussen van Marjet Huiberts 2007 - Wouter van Reek voor Keepvogel – De uitvinding 2008 - Harriët van Reek voor Letterdromen met Do 2008 - Sebastian Meschenmoser voor Mijnheer Eekhoorn en de eerste sneeuw 2009 - niet uitgereikt
2010-2017 miniatuur|Yvonne Jagtenberg won in 2016, 2019 en 2020 een Zilveren Penseel. Bovendien won ze het Gouden Penseel, zowel in 2019 als in 2020 miniatuur|Carll Cneut won driemaal een Zilveren Penseel (2003, 2010, 2020) 2010 - Carll Cneut voor Fluit zoals je bent 2010 - Geert Vervaeke voor Een wel heel bijzondere kerst van Kristien In-'t-Ven) 2011 - Joëlle Jolivet voor Kleuralles 2011 - Vanessa Verstappen voor Armandus de Zoveelste (tekst Dimitri Leue) 2012 - Karina Schaapman voor Het Muizenhuis 2012 - Sieb Posthuma voor Een vijver vol inkt van Annie M.G. Schmidt 2013 - Charlotte Dematons voor Nederland 2014 - Annemarie van Haeringen voor Coco of het kleine zwarte jurkje 2014 - Floor Rieder voor Het raadsel van alles wat leeft 2015 - Annemarie van Haeringen voor Sneeuwwitje breit een monster 2015 - Alice Hoogstad voor Monsterboek 2016 - Harriët van Reek voor Lettersoep 2016 - Yvonne Jagtenberg voor Hondje, de enige echte 2017 - Martijn van der Linden voor Tangramkat. De auteur van dit boek Maranke Rinck kreeg een Zilveren Griffel 2017 - Milja Praagman voor Omdat ik je zo graag zie
2018Zilveren Griffels en Penselen 2018 uitgereikt www.CPNB.nl Categorie 0 tot 3 jaar David Barrow: Heb jij misschien Olifant gezien? Fleur van der Weel: Pippeloentje, auteur Annie M.G. Schmidt Categorie 3 tot 6 jaar Sanne te Loo: Dit is voor jou Ingrid & Dieter Schubert Konijnentango, auteur Daan Remmerts de Vries Categorie 6 tot 12 jaar Brian Elstak: Tori, auteur Karin Amatmoekrim Annemarie van Haeringen: En toen, Sheherazade, en toen?, auteur Imme Dros Categorie Informatief William Grill: De wolven van Currumpaw Ludwig Volbeda Fabeldieren, auteur Floortje Zwigtman. Dit boek won ook de Gouden Penseel
2019 Categorie prentenboeken Harrie Geelen: Van twee ridders, auteur Imme Dros Yvonne Jagtenberg: Mijn wonderlijke oom. Dit boek won ook de Gouden Penseel Categorie Geïllustreerde kinderboeken Marije Tolman: Vosje, auteur Edward van de Vendel. De auteur kreeg voor dit boek een Zilveren Griffel Chrudos Valousek: De pittige pruim die een pop werd, auteur Vojtěch Mašek, vertaler Edgar de Bruin (Boycott) Categorie Geïllustreerde jeugdboeken Joren Joshua: Zeb., auteur Gideon Samson. De auteur kreeg voor dit boek een Zilveren Griffel Jeffrey Alan Love: Noorse mythen over Odin, Thor en Loki, auteur Kevin Crossley-Holland, vertaler Margaretha van Andel Categorie Informatie Karst-Janneke Rogaar: Vriendschap is alles, auteur Stine Jensen Anne Stalinski: De bromvliegzwaan en andere verhalen over taal, auteur Arend van Dam
miniatuur|Sylvia Weve won driemaal een Zilveren Penseel (1984, 1991, 2020). En het Gouden Penseel in 2013 2020 Het Gouden Penseel 2020 werd gewonnen door Yvonne Jagtenberg voor Hup, Herman!
Categorie prentenboeken JooHee Yoon: Stel dat…, auteur Alastair Reid (Boycott) Yvonne Jagtenberg: Hup, Herman! Categorie geïllustreerde kinderboeken Carll Cneut: De Vuurvliegzee – en andere dierenverhalen, auteur Toon Tellegen Martijn van der Linden: Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt. De auteur Edward van de Vendel won een Zilveren Griffel voor dit boek Categorie geïllustreerde jeugdboeken Sylvia Weve: Uit elkaar. De auteur Bette Westra kreeg een Zilveren Griffel voor dit boek Peter Van den Ende: Zwerveling Categorie informatie Wouter van Reek: Nadir en Zenith in de wereld van Escher Lisk Feng: Everest, auteur Angela Sangma Francis
2021 Het Gouden Penseel 2021 werd gewonnen door Ludwig Volbeda voor Hele verhalen voor een halve soldaat.
Categorie prentenboeken It’s raining elephants voor Marta en ik (Boycott) Noëlle Smit voor Vuilnisvarkens Job en Bob, auteur: Tjibbe Veldkamp (Gottmer) Categorie geïllustreerde kinderboeken Jeffrey Alan Love voor Noorse sagen – Voorbij de regenboogbrug, auteur: Kevin Crossley-Holland, vertaler: Margaretha van Andel (Lemniscaat) Annemarie van Haeringen voor Mensen met koffers, auteur: Sjoerd Kuyper (Hoogland & Van Klaveren) Categorie geïllustreerde jeugdboeken Ludwig Volbeda voor Hele verhalen voor een halve soldaat, auteur: Benny Lindelauf (Querido). Dit boek won ook de Gouden Penseel. De auteur won een Zilveren Griffel. Floor de Goede voor Gloei, auteur: Edward van de Vendel (Querido), De auteur won een Zilveren Griffel. Categorie informatief Marijke Klompmaker voor Alles wat was, auteur: Stine Jensen (Kluitman) Ben Rothery voor Verborgen wereld, vertaler: Rob de Ridder (Van Goor)
2022 Het Gouden Penseel 2022 werd gewonnen door Raoul Deleo voor Terra Ultima. Hedy Tjin won dit jaar twee Zilveren Penselen.
Categorie prentenboeken Hanneke Siemensma voor De Haas zonder neus (Hoogland & Van Klaveren) Octavie Wolters voor Het lied van de spreeuw (Ploegsma) Categorie geïllustreerde kinderboeken Hedy Tjin voor Op de rug van Bigi Kaymann (Querido) Rébecca Dautremer voor Over mieren die goud verzamelen (Standaard) Categorie geïllustreerde jeugdboeken Raoul Deleo voor Terra Ultima (Lannoo) Brian Elstak en Hedy Tjin voor Lennox en de gouden sikkel (De Harmonie) Categorie informatieve boeken Monika Vaicenavičienė voor Wat is een rivier (Infodok) Marieke ten Berge voor Noord (Lemniscaat)
miniatuur|Djenné Fila won in 2023 zowel een Zilveren Penseel als het Gouden Penseel 2023 Het Gouden Penseel 2023 werd gewonnen door Djenné Fila voor Een kleine geschiedenis van de mens door dierenogen. Het boek Misjka, geschreven door Edward van de Vendel en Anoush Elman en geïllustreerd door Annet Schaap werd dit jaar bekroond met zowel een Zilveren Penseel als een Zilveren Griffel. Later wonnen de auteurs ook de Gouden Griffel.
Categorie prentenboeken The Fan Brothers voor Project Barnabus (Pelckmans) Sydney Smith voor Klein in de grote stad (Querido) Hanneke Siemensma voor gedachten denken (Querido) Categorie geïllustreerde kinderboeken Annet Schaap voor Misjka, geschreven door Edward van de Vendel en Anoush Elman (Querido) Marieke Nelissen voor Ze hadden hun schaapjes geteld, geschreven door Benny Lindelauf (Querido) Categorie informatieve kinderboeken Joëlle Jolivet voor Ons lichaam (De Harmonie) Categorie geïllustreerde jeugdboeken Martijn van der Linden voor Bliksemkind, geschreven door Hans Hagen (Querido) Djenné Fila voor Een kleine geschiedenis van de mens door dierenogen | Over heilige koeien, ruimteapen en de roep van de kakapo, geschreven door Joukje Akveld (De Harmonie)
2024 Jeska Verstegen won later in het jaar het Gouden Penseel voor Het touw en de waarheid.