De KB, nationale bibliotheek (officiële naam: Koninklijke Bibliotheek) is de nationale bibliotheek van Nederland, gevestigd in Den Haag. Zij verzamelt alles wat in en over Nederland verschijnt, van middeleeuwse literatuur tot aan publicaties van vandaag. Zo'n zeven miljoen publicaties zijn in de magazijnen opgeslagen, boeken, kranten en tijdschriften. De KB biedt ook digitale diensten, zoals de landelijke Online Bibliotheek, de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren en Delpher. Sinds 2015 heeft de KB een coördinerende rol voor het netwerk van de openbare bibliotheek.

De bibliotheek werd opgericht in 1798 en ontving de naam Koninklijke Bibliotheek in 1806 van koning Lodewijk Napoleon. De instelling is sinds 1993 een zelfstandig bestuursorgaan,Aangeduid met de onofficiële term 'zelfstandig besturingsorgaan' op grotendeels gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.. Sinds 2020 hanteert de KB de merknaam KB, Nationale Bibliotheek.

Taken De taak van de KB is het verwerven, ontsluiten, beheren en ter beschikking stellen van het gedrukte (inclusief de moderne digitale varianten) erfgoed van Nederland en hiermee aan iedereen in Nederland de mogelijkheid te bieden om te lezen, leren en onderzoeken. Verder heeft zij de regie en coördinatie voor de Openbare Bibliotheek-wereld volgens de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB). De Koninklijke Bibliotheek geeft toegang tot kennis en cultuur van het heden en verleden van Nederland en fungeert als kenniscentrum voor wetenschappelijke informatievoorziening waarbij zij hoogwaardige diensten voor onderzoek, studie en cultuurbeleving levert. Samen met het netwerk van (openbare) bibliotheken bouwt de KB aan de nationale digitale bibliotheek.

Collectie In de oudere collecties van de KB stonden de geesteswetenschappen centraal, met het accent op Nederlandse geschiedenis, taal en cultuur. In 1871 kocht de bibliotheek de Spinoza-bibliotheek van dr. Antonius van der Linde, in 1876 diens schaakboekencollectie, die, gemengd met die van dr. Meindert Niemeijer, verworven in 1948, vormt de Bibliotheca Van der Linde-Niemeijeriana (ongeveer 35.000 titels), wereldwijd een van de belangrijkste collecties over dit onderwerp.F. Knuttel. Bibliotheca Van der Linde-Niemeijeriana, a catalogue of the chess collection in the Royal Library, The Hague. The Hague, Staatsdrukkerij- en uitgeverijbedrijf, 1955.Peter van Beest. Biblietheca Van der Linde-Niemeijeriana, de schaakcollectie van de Koninklijke Bibliotheek. In: De Boekenwereld, jrg. 32, 2016, p. 38-43. Gearchiveerd op 1 december 2022. Begin jaren zeventig introduceerde Jan Storm van Leeuwen, conservator boekbanden, het beeldverhaal als nieuw acquisitie gebied.Tezamen met de acquisitie van het Depot bezit de KB nu bijna 40.000 stripverhalen Maar sinds 1974 worden in het kader van het Depot van Nederlandse Publicaties ook alle publicaties op het gebied van de exacte en gammawetenschappen verzameld. In 2016 bevonden zich in de KB 7 miljoen stuks bibliotheekmateriaal. Dat komt overeen met ruim 115 kilometer plankruimte voor onder meer boeken, kranten, tijdschriften, geografische kaarten, handschriften en pamfletten. De collectie beslaat vrijwel de gehele Nederlandse letterkunde, van grote aantallen middeleeuwse handschriften tot en met de meest recente publicaties. De KB verzamelt ook e-boeken (2500 nieuwe in 2016), digitale tijdschriftartikelen (2,6 miljoen nieuwe artikelen in 2016) en slaat jaarlijks honderden gehele websites op (1800 in 2016).KB > Organisatie > Feiten en cijfers van de KB

Topstukken Tot de topstukken behoren bijvoorbeeld de in 1809 aangekochte Beatrijs, het in 2001 verworven Trivulzio-getijdenboek en het in 2007 verworven Gruuthuse-handschrift. Ook het negende-eeuwse Evangeliarium van Egmond, waarin onder meer de eerste afbeeldingen van Nederlandse personen en gebouwen staan, is een van de topstukken. Een ander topstuk is de Atlas Van der Hagen, sinds 1887 in het bezit van de Koninklijke Bibliotheek en afkomstig uit het legaat van Pieter Jan Baptist Carel Robidé van der Aa.

Galerij

Onderzoek De afdeling Onderzoek van de KB houdt zich bezig met internationaal vooraanstaand onderzoek op het gebied van digitale technologie, duurzaam behoud en toegankelijkheid van zowel papieren als digitaal erfgoed. Belangrijke onderwerpen zijn de toepasbaarheid van kunstmatige intelligentie, het gebruik van big data, het toenemend belang van privacy & veiligheid, de veranderingen in de uitgeef- en publicatiewereld en de rol van openbare bibliotheken in de huidige samenleving.

In 2023 stelde NWO (de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) 10,3 miljoen euro beschikbaar voor het project HAICu (digital Humanities Artificial Intelligence Cultural heritage), Will digitisation save our cultural heritage?. Geraadpleegd 16 mei 2025 waarvan KB medeoprichter is. Het doel van het project is het verbeteren van het ontsluiten van digitale erfgoedcollecties, waarvoor kunstmatige intelligentie (AI) wordt ingezet. Het project heeft een looptijd van 6 jaar.10,3 miljoen euro om cultureel erfgoed te ontsluiten met AI. Gearchiveerd 15 mei 2025

Depot van Nederlandse Publicaties Ondanks vele pogingen van vroegere commissies en de Studiecommissie Wettelijk DepotRapport van de Studiecommissie wettelijk depot, op 1 juni 1971 uitgebracht aan de minister van Onderwijs en Wetenschappen. De Commissie, 1971 kwam een wettelijk depot niet tot stand. Daarom is de KB op 1 januari 1974 begonnen met een vrijwillig Depot van Nederlandse Publicaties. Uiteindelijk antwoordde de minister in 1984 op vragen uit de Tweede Kamer dat van een wettelijk depot werd afgezien, omdat de invoering van een verplicht depot onnodig zou zijn. In 1985 werden bij besluit van de ministerraad departementen en instellingen van de rijksoverheid en door de rijksoverheid gesubsidieerde instellingen verplicht een gratis exemplaar van hun publicaties bij de KB in te leveren.A.W. Willemsen (1983). Het wettelijk depot van publikaties in Nederland, enkele kanttekeningen bij een slepende affaire. In: Boeken verzamelen, opstellen aangeboden aan mr. J.R. de Groot bij zijn afscheid als bibliothecaris der Rijksuniversiteit te Leiden, p. 320-331. De KB streeft naar een zo volledig mogelijke Nederlandse collectie van in Nederland uitgegeven, in het buitenland geschreven door Nederlanders of over Nederland handelende boeken, tijdschriften en geografische kaarten, gedrukt of digitaal, en een groot deel is ook aanwezig.Zo werd eind jaren zeventig het volledige archief van ca. 20.000 publicaties van Educaboek overgenomen, waardoor veel technische schoolboeken behouden bleven Vanaf het begin werden bladmuziek (omdat de hoeveelheid publicaties per jaar te grote omvang had voor verwerking binnen het Depot) en brailleboeken (om niet onnodig exemplaren te onttrekken aan de blindenbibliotheken) uitgesloten. In eerste instantie werden er ook lokale huis-aan-huisbladen opgenomen, maar in 1992 werd de acquisitie hiervan stopgezet. De titelgegevens van de publicaties worden opgenomen in de Nederlandse Bibliografie. In 1976 werd de redactie van Brinkman's Cumulatieve Catalogus van Boeken overgenomen van uitgeverij Samsom-Sijthoff, waarmee deze de status van nationale bibliografie verkreeg. De KB voert de Depot-taak uit sinds 1974 en beheert daarmee een onderdeel van het Nederlands cultureel erfgoed. Ter bescherming van de belangen van de houders van auteursrecht zijn de publicaties alleen ter plaatse te raadplegen, tenzij de houder van het auteursrecht toestemt in online raadplegen.

Enkele soorten publicaties worden niet verzameld, zoals periodieke uitgaven met een erg lokaal karakter (bijv. clubbladen).

In tegenstelling tot de depots van veel nationale bibliotheken vindt bijdrage aan het Depot van Nederlandse publicaties plaats op vrijwillige basis; uitgevers mogen zelf bepalen of zij hun publicaties al dan niet gratis aan de KB leveren. In andere landen is deze depotfunctie van nationale bibliotheken vaak vastgelegd in een wet waarin uitgevers verplicht worden te leveren. De KB is door het Depot een van de grootste deelnemers aan de Nederlandse Centrale Catalogus (NCC) en het daarmee verbonden Gemeenschappelijk Geautomatiseerd Catalogiseersysteem (GGC) In de periode 2000-2003 ontwikkelde de bibliotheek met een speciale subsidie van 7 miljoen euro het digitale archief van Het Geheugen van Nederland.

Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen De Eerste Kamer heeft op 18 november 2014 het wetsontwerp Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningenWet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, geldend vanaf 1 januari 2015 (Wsob) aangenomen, ('de bibliotheekwet'). De bibliotheekwet is vanaf 1 januari 2015 van kracht en vanaf dat moment gaan vier organisaties uit de bibliotheekwereld samen verder onder de naam Koninklijke Bibliotheek. Deze organisaties zijn het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), de Stichting Bibliotheek.nl (BNL), de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) en de Koninklijke Bibliotheek (KB).Een nieuw hoofdstuk Koninklijke Bibliotheek, december 2014. Gearchiveerd op 16 augustus 2023.

STCN De Short-Title Catalogue, Netherlands (STCN) is een dienst van de KB. Het betreft een database van de Nederlandse retrospectieve bibliografie tot 1800. De database bevat (verkorte) beschrijvingen van alle boeken die tot en met het jaar 1800 zijn verschenen binnen de landsgrenzen van het huidige Nederland en van alle boeken die buiten Nederland in de Nederlandse taal zijn gepubliceerd. De STCN wordt gemaakt op basis van de collecties van bibliotheken in en buiten Nederland. De omvang van het bestand is ruim 215.000 titels in meer dan 620.000 exemplaren (begin 2021). De STCN werd tot stand gebracht in een project. Het project is in 2009 afgerond. De dienst wordt voortgezet door de KB en het bestand wordt dagelijks uitgebreid.

Datalab Sinds 2007 archiveert de KB Nederlandse web sites die van cultureel-historisch belang zijn. Deze worden zoveel mogelijk integraal opgeslagen. Wegens de privacywetgeving moet voor het archiveren van een .nl-web site toestemming worden gegeven. Gehoopt wordt op deze manier een tijdsbeeld vast te leggen voor toekomstige generaties.

Geschiedenis thumb|Albert Jan Verbeek (1758-1829), politicus, preceptor. Initiatiefnemer van de stichting van de Nationale Bibliotheek van Nederland in 1798, later genaamd de Koninklijke Bibliotheek. Op 17 augustus 1798 deed de politicus Albert Jan Verbeek (1758-1829) het voorstel om een Nationale Bibliotheek op te richten.Slaman, Dr. P.J.: (PDF) Staat van de student: tweehonderd jaar politieke geschiedenis (...), dissertatie, Universiteit Leiden, 2015 De achtergelaten boekenverzameling van de uitgeweken stadhouder Willem V zou hiervoor als basis moeten gaan dienen.Besluiten van de Tweede Kamer (...) van het Vertegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks, deel 2, 28 september 1798, pagina 502-504, 's Lands Drukkerij, Den Haag, 1798 Deze was inmiddels tot nationaal bezit verklaard. Op 8 november 1798 werd door de volksvertegenwoordiging het formele besluit genomen tot de stichting van een Nationale Bibliotheek.Besluiten van de Tweede Kamer (...) van het Vertegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks, deel 4, 8 november 1798, pagina 154-166, 's Lands Drukkerij, Den Haag, 1798 Aanvankelijk werd de Nationale Bibliotheek ondergebracht in enkele vertrekken van de voormalige stadhouderlijke vleugel op het Binnenhof, aan de zijde van het Buitenhof.Knuttel, Dr. W.P.C., in Die Haghe. Bijdragen en Mededeelingen, deel 2, pagina 256-267: De Koninklijke Bibliotheek, Uitgeverij Mouton & Co, Den Haag, 1905. Gearchiveerd op 7 april 2022. Als beheerder werd in 1799 Charles Sulpice Flament aangesteld. Flament publiceerde in 1800 de eerste catalogus van de Nationale Bibliotheek.