thumb|Maarten Biesheuvel met het door hem geschreven boekenweekgeschenk van 1988, Een overtollig mens Het boekenweekgeschenk is een jaarlijkse uitgave in het kader van de Nederlandstalige Boekenweek. Het wordt tijdens die week door boekhandelaars in Nederland gratis aangeboden aan klanten die tijdens die week voor een zeker bedrag boeken komen aanschaffen. Het heeft een vaste lengte van 29.000 woorden of 96 pagina's. Sinds 2014 zijn de Boekenweek en het daarbij behorende boekenweekgeschenk uitgebreid naar Vlaanderen. Sinds dat jaar wordt het boekenweekgeschenk ook door Vlaamse boekhandels gratis aangeboden aan klanten die tijdens deze week een bedrag van 15 euro besteden aan boeken. In 2024 werd de keuze voor de familie Chabot in Vlaanderen niet geapprecieerd en werd in plaats daarvan het boekje Als de liefde faalt van Marnix Peeters cadeau gedaan aan de Vlaamse lezers, maar niet onder de naam boekenweekgeschenk, want deze naam is gedeponeerd.https://www.standaard.be/cnt/dmf20240106_95180110https://boekblad.nl/Nieuws/Item/vlaanderen-lanceert-eigen-boekenweekgeschenk
Het boekenweekgeschenk is een novelle, essay of roman dat ieder jaar door een andere schrijver speciaal voor de Boekenweek wordt geschreven. Daarbij hoeft de auteur niet per se rekening te houden met het thema. De auteur is hoofdgast tijdens het Boekenbal ter opening van deze, Nederlandstalige, Boekenweek. Als eigen geschenk hebben de openbare bibliotheken een aantal malen een boekje uitgegeven met een korte inleiding op de boekenweekgeschenkauteur en diens werk.Van 2007 tot en met 2010 onder de titel 'Boekenweek-cv' en in 2011 en 2012 onder de titel 'Geschreven portret'. Een voorloper van deze reeks was er de 'Boekenweektest' (2002-2006) die gekoppeld was aan het thema van de boekenweek. Vanaf 2018 wordt het boekenweekgeschenk ook in het Fries uitgegeven.
Daarnaast wordt er ieder jaar een boekenweekessay uitgebracht dat dieper ingaat op het thema van de Boekenweek van dat jaar, en dat voor een klein bedrag verkrijgbaar is. Sinds 2019 wordt er ook een boekenweekgedicht geschreven. Dit gedicht verschijnt op een linnen tas en op kaarten die in de horeca en bioscopen verschijnen om te versturen. In 2024 zijn zowel het boekenweekessay als het boekenweekgedicht vervangen door een dichtbundel met de naam "Ooievaarsblues" die door de familie Chabot is samengesteld.
Geschiedenis Ter ere van het 50-jarige jubileum van Nederlandsche Uitgeversbond werd op 15 november 1930 een Boekendag georganiseerd. Hierbij werd het boekje De uitgever en zijn bedrijf van Johan Tersteeg gratis uitgegeven. Dat boekje was nog geen boekenweek-'geschenk' zoals we dat nu kennen. Twee jaar later, in 1932, werd de eerste Boekenweek georganiseerd met nu voor het eerst een geschenk met de toepasselijke naam Geschenk. Deze traditie werd vrijwel elke volgende Boekenweek herhaald.Historiek, Geschiedenis van de Boekenweek, door Yuri Visser. Gearchiveerd op 6 juni 2023. Het boekenweekgeschenk wordt uitgegeven door de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB); bij toerbeurt nemen verschillende uitgeverijen de eigenlijke productie voor hun rekening.
In de jaren veertig, vijftig en zestig verscheen het boekenweekgeschenk vaak anoniem, gekoppeld aan een tweetal prijsvragen. Eerst was er een wedstrijd waarbij schrijvers een ongepubliceerd werk konden inzenden, waaruit een jury het werk koos dat als boekenweekboek werd uitgegeven. Vervolgens kon het publiek raden wie de auteur was en daarmee prijzen winnen.Novelleprijsvraag CPNB, letterkundigmuseum.nl
Het boekenweekgeschenk van 1941 werd na één dag op bevel van de Sicherheitsdienst teruggehaald uit de boekhandels, vanwege een in de bundel opgenomen gedicht van de Joodse dichter Maurits Mok. Ook de samensteller Victor E. van Vriesland was van Joodse komaf.
Gerard Reve schreef het boekenweekgeschenk voor 1981, maar zijn novelle De vierde man werd afgewezen vanwege "controversiële passages".
Van 2001 tot en met 2019 kon men op de laatste zondag van de Boekenweek op vertoon van het boekenweekgeschenk de hele dag gratis met Nederlandse treinen (inclusief naar het Duitse Leer vanuit Groningen). Dit kon zowel met de papieren versie als met het e-boek. Sinds 2015 werd het boekenweekgeschenk voor dit doel van een speciale vierkante barcode voorzien, zodat een reiziger op deze dag met het boekenweekgeschenk kon in- en uitchecken bij gesloten NS-poortjes. Deze code diende aan de conducteur te worden getoond bij controle, zodat hij deze kon scannen als bewijs dat er gratis gereisd werd met het boekenweekgeschenk. In 2014 liep deze actie ook in België. In 2020 en 2021 kon er niet gratis worden gereisd vanwege de coronapandemie, en daarna gaf de NS op andere wijze invulling aan de sponsoring van de Boekenweek.'Boekenweek', Website NS
In september 2026 werd bekend dat Mensje van Keulen gevraagd is het boekenweekgeschenk voor 2027 te schrijven.
Geschenken Een overzicht van de boekenweekgeschenken:De kwadratuur van de kwattareep, zestig jaar collectieve propaganda voor het Nederlande boek, Jan Andries Blokker, januari 1990, : omvat de geschiedenis van de boekenweek tot en met 1990 JaarAuteurTitelOmschrijvingThema en bijzonderheden2026Hendrik GroenPiaggionovelleMijn generatie2025Gerwin van der WerfDe KraternovelleJe moerstaal2024De ChabottenGezinsverpakkingverhalenbundel Bij ons in de familie2023Lize SpitDe eerlijke vindernovelleIk ben alles 2022Ilja Leonard PfeijfferMonterosso mon amournovelleEerste liefde'Ilja Leonard Pfeijffer schrijft het Boekenweekgeschenk 2022', NOS.nl, 16 september 2021. Gearchiveerd op 6 juni 2023.2021Hanna BervoetsWat wij zagennovelleTweestrijd2020Annejet van der ZijlLeon en JuliettenovelleRebellen en dwarsdenkers2019Jan SiebelinkJas van beloftenovelleDe moeder de vrouw2018Griet Op de BeeckGezien de feitennovelleNatuur2017Herman KochMakkelijk levennovelleVerboden Vruchten2016Esther GerritsenBroernovelleDuitsland - Was Ich noch zu sagen hätte2015Dimitri VerhulstDe zomer hou je ook niet tegennovelleWaanzin - Te gek voor woorden2014Tommy WieringaEen mooie jonge vrouwnovelleOndertussen ergens anders - Reizen2013Kees van KootenDe verrekijkernovelleGouden tijden, zwarte bladzijden2012Tom LanoyeHeldere hemelnovelleVriendschap en andere ongemakken2011Kader AbdolahDe kraainovelleCurriculum Vitae – Geschreven portretten2010Joost ZwagermanDuelnovelleJong zijn: het kind, de jeugd, de jongere2009Tim KrabbéEen tafel vol vlindersnovelleTjielp Tjielp - De literaire zoo2008J. BernlefDe pianomannovelleVan oude menschen... - De derde leeftijd en de letteren2007Geert MakDe brugOok in het Turks uitgegeven als KöprüreisverslagLof der Zotheid - Scherts, satire en ironie