De Bárðarbunga [ˈbaurðarbuŋka] (in het Nederlands ook gespeld als Bardarbunga) is een vulkaan die bedekt wordt door de Vatnajökull, de grootste gletsjer van IJsland. De vulkaan ligt in een onbewoond gebied, ongeveer 27 kilometer ten noordwesten van de Grímsvötn, een andere vulkaan.
Deze door een ijskap verholen berg van 2009 meter is de op een na hoogste van IJsland; de hoogste is de Hvannadalshnúkur met een hoogte van 2109 m. De Bárðarbunga is een subglaciale stratovulkaan, die nog steeds actief is. Door de geschiedenis heen zijn diverse uitbarstingen geregistreerd, waarvan de laatste in 2014. De caldera van de Bárðarbunga is tot 10 kilometer breed en 700 meter diep, en beslaat een oppervlakte van ongeveer 70 km². Het vulkaansysteem van Bardarbunga is met een lengte van 190 kilometer het grootste van IJsland. De vulkaan is onderdeel van een stelsel van meerdere vulkanen, gelegen op de breuklijn tussen de Noord-Amerikaanse plaat en de Euraziatische plaat. Doordat deze platen uiteen drijven, ontstaan er onder dit gebied diverse vulkanische hotspots, en is er veel seismische activiteit. miniatuur|Ligging van het langgestrekte Bárðarbunga-vulkaansysteem hier in het rood aangegeven t.o.v. van Vatnajökull
Etymologie Bárðarbunga ontleent zijn naam aan een IJslands kolonist uit vroeger tijden, de Noorse Viking Bárður Bjarnason (later bekend als Gnúpa-Bárður). Bárðarbunga kan worden vertaald naar "Bárðurs bobbel" or "Bárðurs uitstulping". "Bárðar" is de genitief van "Bárður"; "bunga" betekent 'bolheid' of 'uitstulping'.Icelandreview.com": Bardarbunga volcano named after norse viking
Uitbarsting van 2014-2015 Sinds 16 augustus 2014 zijn er enige duizenden aardbevingen geregistreerd, waarna IJsland het waarschuwingsniveau aanvankelijk verhoogde naar rood. De veertig zwaarste aardbevingen hadden een magnitude van boven de 5 trust.org: 5.4 aardbeving op 30 augustus 2014, (geraadpleegd: 30-8-2014, 14:54 ur) op de schaal van Richter. Met behulp van GPS-sensoren is vastgesteld dat magmabewegingen de aardbevingen veroorzaakt hebben.
miniatuur|400px|Schets van het Holuhraun-lavaveld en de Bárđarbunga(gebaseerd op NASA Worldwinds 2.0 plaatje, d.d. 20 september 2014)
Erupties Op 23 augustus vond hoogstwaarschijnlijk een kleine eruptie plaats onder het ijs van de caldera van de vulkaan. Aan de oppervlakte waren enige deuken en scheurtjes te zien. Wetenschappers vermoeden, dat de onderkant van de ijslaag op die plekken wat is gesmolten, waardoor het bovenliggende ijs wat werkt. Het waterpeil van een nabijgelegen meer steeg als gevolg van smeltwater met circa 5 tot 10 meter. Op 23 augustus 2014 werd het waarschuwingsniveau verhoogd van oranje naar rood, echter, in de middag van 24 augustus werd code rood weer ingetrokken en gold code oranje. Op 29 augustus ontstond rond 01.00 uur op een spleetvormig eruptiekanaal ten noordoosten van de vulkaan (iets ten noorden van Dyngjujökull op zo'n 5 km afstand noordelijk buiten het met ijs bedekte deel van de gletsjer) een lava-uitstroom aan de oppervlakte,Mbl.is: An eruption has started north of Dyngjujokull, (geraadpleegd 29 augustus 04:54 uur) waarop wederom code rood van kracht werd.Vedur.is: code rood, (geraadpleegd 29 augustus 04:40 uur) Het gebied rondom de vulkaan werd ontruimd.Vedur.is: Prohibited Area in the North due to Bárðarbunga, (geraadpleegd 29 augustus 04:50 uur) Bij de kortstondige uitbarsting over een lengte van circa 1 km, die slechts enige uren duurde, kwamen echter geen grote hoeveelheden as in de atmosfeer terecht. Voor het vliegverkeer werd code rood daarom weer teruggeschaald naar oranje.Bbc.com: Iceland eruption near volcano triggers red alert, (geraadpleegd: 29 augustus 13:54 uur) Op 31 augustus volgde een nieuwe grotere en langer aanhoudende eruptie, eveneens langs de fissuur in het lavaveld van Holuhraun, waarbij lavafonteinen tot 60 meter hoog te zien waren. Volgens getuigen in het veld was deze eruptie 10 tot 20 keer groter dan de vorige. De eruptielijn heeft een lengte van ongeveen 1,6 km. Ook nu werd enige uren code rood afgegeven voor het vliegverkeer, maar daarna werd weer teruggeschaald naar code oranje, omdat er vrijwel geen as vrijkwam. Wel was veel gas en stoom te zien, vanwege de relatief hoge gehaltes aan water in de bodem. De seismische activiteit in het gebied houdt nog steeds aan, waarbij ook onder de vulkaan zelf grotere aardschokken plaatsvinden.Bardarbungovolcano.com, (geraadpleegd 31 augustus 14:39 uur) Metingen met GPS-stations tonen aan dat er divergentie in het gebied optreedt: de westelijke en oostelijke zijdes van de fissuur bewegen langzaam van elkaar af.Vedur.is, (geraadpleegd 14:57) Een gebied van ruim 10 km²avd.is, (geraadpleegd: 4 september 2014, 16:04 uur) rond de actieve fissuur wordt bedekt met nieuwe lava, die met een snelheid van circa 0,5 m per minuut in volumes van circa 100 tot 150 m³/s traag uitstroomt over de vlaktes. Op 2 september 2014 om 16.00u was er sinds aanvang van de erupties in totaal ongeveer 20-30 miljoen m³ lava uitgestoten. Metingen van de lucht tonen aan dat grote hoeveelheden zwaveldioxide (SO2) vrijkomen, waardoor onderzoekers die nabij de erupties werken gasmaskers moeten dragen. De erupties houden nog steeds aan en lijken sterk op de bekende Krafla-erupties die plaatsvonden tussen 1975 en 1984. Echter, in dit geval is de lava-uitstroom vele malen groter.mbl.is, (geraadpleegd 2 september 2014, 01:15 uur)Volcanodiscovery.com Updates, (geraadpleegd: 2 september 2014, 15:38 uur) Op 3 september analyseerden wetenschappers luchtfoto's en zagen dat er een rift is ontstaan langs de breuklijn van ongeveer 8 tot 11 km lang en 1 km breed. Deze rift loopt door tot onder het ijs van de gletsjer ten zuiden van de eruptieplek en is te zien in de gletsjerrand zelf. Gevreesd wordt dat, indien ook onder het ijs van de gletsjer erupties uitbreken op de nieuwe riftlijn, of boven de caldera van de vulkaan zelf, dit tot explosieve situaties met asvorming kan leiden, alsook het ontstaan van grote smeltwaterhoeveelheden, die dan op hun beurt tot overstromingen in het gebied kunnen leiden.Ruv.is, (geraadpleegd 4 september, 00:09 uur) Uit voorzorg moesten de onderzoekers het gebied nabij de actieve fissuur op 3 september verlaten. Op 4 september was de situatie veilig genoeg om de wetenschappers weer toe te laten in het gebied. Inmiddels is in totaal circa 40 miljoen m³ lava over de Holuhraun verspreid.Mbl.is, (geraadpleegd: 4 september 2014, 23:21 uur) thumb|right|Foto van de uitbarsting, genomen op 4 september 2014 Op 5 september ontstonden in de ochtend twee nieuwe kleinere eruptie, ongeveer 1,5 km ten zuiden van de nog steeds aanhoudende erupties van 29 augustus. Deze nieuwe eruptie van circa 700 m lengte ligt op een breuklijn op 2 km afstand van de rand van de ijsgletsjer Dyngjujökull, op de rift die rond 3 september werd gevormd. Gevreesd wordt dat de erupties zich verder zullen uitbreiden tot onder het gletsjerijs, hetgeen explosievere erupties tot gevolg kan hebben. Op de rand van de vulkaan Bárðarbunga zelf vinden onder het gletsjerijs op een diepte van circa 3 tot 10 km nog vrijwel dagelijks aardbevingen plaats met een magnitude tot boven M 5.Bardarbungavolcano.com news, (geraadpleegd: 5 september 13:55 uur)Ruv.is, (geraadpleegd: 5 september 2014, 14:12 uur) Het ijs boven de caldera van de berg zelf is in het midden sinds 16 augustus 15 m verzakt, zo bleek uit radarmetingen. Waarschijnlijk is een totaalvolume van 0,25 km³ aan magma uit de magmakamer onder de berg weggestroomd in de richting van de nieuwe rifts.Vedur.is, (geraadpleegd: 6 september 2014, 16:40 uur) Op 6 september leek de kleinere van de twee nieuwe erupties van 5 september gestopt te zijn. De lavastroom uit de grote hoofderuptie die sinds 31 augustus bezig is, houdt aan en heeft inmiddels een uitstroomlengte van 10 km in oostnoordoostelijke richting bereikt en nadert de rivier Jökulsá á Fjöllum op enige honderden meters. In surveillancevluchten is een brede indeuking geconstateerd in het ijs van de Dyngujökull-gletsjer, op een afstand van 10 km van de rand van de gletsjer. Een andere indeuking ligt 6 km van de gletsjerrand en is 35 m diep. Men vermoedt dat er onder het gletsjerijs enige lichte erupties hebben plaatsgevonden. Het aantal aardbevingen in het gebied nemen af, omdat de lavastroom nu ongehinderd zijn pad naar de eruptieplek kan vinden. Wel vinden in de Bárðarbungavulkaan zelf nog dagelijks stevige aardbevingen plaats.Earthice.hi.is, (geraadpleegd: 7 september 2014, 01:49) Op 7 september 2014 bereikt de lavastroom van de grote eruptie de oever van de westelijke tak van de rivier Jökulsá á Fjöllum. De lavastroom is ruim 1 km breed en circa 12 km lang. Een gebied van ca. 16 km² is nu bedekt met lava uit de eruptie.Kaartje, (geraadpleegd: 7 september 2014, 16:08 uur) De lava stroomt met een snelheid van ongeveer 100–200 m³/s uit de fissuur en verplaatst zich met een snelheid van rond de 40-80 meter per uur.Vedur.is, (geraadpleegd: 16:27 uur) Sinds 16 augustus 2014 zijn er in de caldera van de vulkaan zelf ongeveer 15 aardbevingen gemeten met een kracht > M5, vermoedelijk ontstaan door deflatie van de magmakamer van de vulkaan. Op 8 september 2014 blijkt uit metingen dat de caldera van de vulkaan met circa 90 cm per dag daalt. Dit gaat gepaard met nog steeds welhaast dagelijkse aardschokken tot M5 in de vulkaan zelf.jonfr.com, (geraadpleegd: 8 september 2014, 20:41 uur) Op de top van de vulkaan zijn nieuwe GPS-instrumenten geplaatst om verplaatsingen nauwkeuriger in kaart te kunnen brengen. De eruptie op het lavaveld is inmiddels 19 km² groot en de lavastroom in oostnoordoostelijke richting dreigt een dam op te werpen in de rivier. De luchtkwaliteit rond het gebied is slecht vanwege hoge concentraties zwaveldioxide die bij de eruptie vrijkomen. De lavauitstroomhoeveelheden blijven nagenoeg constant, de seismische activiteit rond de fissuur in totaal neemt iets af.Vedur.is, (geraadpleegd: 8 september 2014, 20:42 uur) Op 9 september is het lavaveld circa 16 km lang en het beslaat een oppervlakte van circa 20 km². Inmiddels is de hoeveelheid lava die in de eruptie is uitgestroomd groter dan bij welke vulkaanuitbarsting sinds de 19e eeuw dan ook. Het vrijgekomen zwaveldioxide is tot in Noorwegen te ruiken. Een blauwe waas van dit gas is op het hele eiland waargenomen. In sommige dorpen wordt aangeraden binnen te blijven en ramen en deuren gesloten te houden.Earthobservatory.nasa.gov, (geraadpleegd: 10 september 2014, 21:24 uur) De situatie onder de caldera van de vulkaan Bárðarbunga zelf baart wetenschappers grote zorgen: er zijn dagelijks zware aardbevingen tot 5,5 M onder het ijs in de rand van de caldera. Het ijsniveau op de top van de berg is reeds 20 m gezakt en zakt dagelijks circa 90 cm verder. Onduidelijk is wat daaronder precies aan de hand is.