thumb|Het graafschap Henegouwen in de 17e eeuw
De Oosterbant of Oostervant was een gouw in het Frankische Rijk. De meeste reconstructies beschouwen de Scarpe (ten noorden) en de Schelde (ten oosten) als buitengrenzen. Op basis van de plaatsnamen Marcq en Marquette (een mark was een grensgebied) viel de zuidgrens vermoedelijk samen met de Sensée, tot Hamel waar de grens afboog naar de Scarpe.
Benaming Geopperd is dat de gouwgraven lange tijd voogd waren van de naburige gouw rond Atrecht. Hun bezittingen vormden dus twee brede stroken: een "westerband" en een "oosterband". De oostelijke strook wordt in 9e-eeuwse en 10e-eeuwse documenten vermeld als pagus Ostrebantensis en pagus Austreba(n)tensis. De "b" vervloeide later tot een "v", zoals geattesteerd in de 11e en 12e eeuw: Ostrevan(t)ensis. Enkele gemeenten in de streek dragen sinds de 19e eeuw de toevoeging -en-Ostrevant, om een onderscheid te maken met gelijknamige gemeenten in andere streken.
Geschiedenis De gouw ontstond toen het hertogdom van Dentelinus uiteenviel (7e eeuw). Bij het Verdrag van Verdun (843) werd de Oosterbant, evenals de gouw Atrecht, toegewezen aan West-Francië, het latere koninkrijk Frankrijk.
Omstreeks 895 werden de Oosterbant en Atrecht bezet door Boudewijn II van Vlaanderen en Rudolf van Kamerijk. Aan het einde van dit conflict was een zekere Rudolf van Gouy graaf van de gouwen. Rudolf werd in 926 opgevolgd door zijn halfbroer Rutger (of Roger II de Laon), maar deze verloor grote delen van de Oosterbant aan een andere pretendent genaamd Ernaud. Arnulf I van Vlaanderen maakte van de verdeeldheid gebruik om Mortagne (931), Douai en Lécluse (beiden in 943) in te lijven bij het graafschap Vlaanderen.
Later kwam de Oosterbant vermoedelijk onder controle van Boudewijn IV van Vlaanderen, maar deze schonk hem als bruidsschat aan zijn dochter toen ze trouwde met Reinier van Hasnon (±1020). Reinier was de vader van Richilde, de eerste gravin van het graafschap Henegouwen. Omdat Henegouwen geen Frans leengoed maar een Rijks leengoed was, noemden de graven zich zowel "van Henegouwen" als "van Oostervant".Zo ook in de 15e eeuw, zie o.a. Bos-Rops, J. Hollands bestuur. teksten over het bestuur van het graafschap Holland in het tijdval 1299-1567
Met de Vrede van Madrid (1526), herhaald bij de Damesvrede van Kamerijk (1529), onthief Frans I van Frankrijk de Oosterbant uit de Franse leenroerigheid ten voordele van het Heilige Roomse Rijk. Het gebied werd zo een integraal onderdeel van het graafschap Henegouwen. In de 17e eeuw werd het bestuurd door een provoost in Valenciennes, Bouchain en Saint-Amand. Alle drie proosdijen werden veroverd door Lodewijk XIV van Frankrijk.
Literatuur Léon Vanderkindere, La formation territoriale des principautés belges au Moyen Age, volume 1.
Categorie:Gouw in de Nederlanden Categorie:Graafschap Henegouwen Categorie:Graafschap Vlaanderen Categorie:Geschiedenis van Hauts-de-France