Jacob Levie de Reeder, ook wel Jacques Louis de Reeder genoemd (Rotterdam, 25 februari 1905 – Midden-Europa, 31 maart 1944), was een klassiek geschoold Joods-Nederlands pianist en componist.
Muzikale carrière miniatuur|De Reeder (tweede van links) met medestudenten en muziekleraar op het conservatorium. Foto van Henri de Louw, ca. 1920 miniatuur|Fragment uit De Reeders partituur voor Het Lied van de Zee De Reeder was muzikaal getalenteerd en ambitieus: al op zijn zestiende studeerde hij af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag in pianospel (onderwijskunde).Lijst van de leerlingen die diploma's behaald hebben aan het Koninklijk Conservatorium, 1865- 1955, in Inventaris van het archief van het Koninklijk Conservatorium voor Muziek, 1826-1955 (1957), Nationaal Archief van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, archiefnummer: 3.12.02.01, p.99. Nota bene, terwijl in dit archiefdocument van "onderwijskunde" gesproken wordt, wordt in J.L. de Reeders getuigschrift uitgegeven door het Conservatorium gesproken van "onderwijskunst".
Begin 1929 componeerde De Reeder een ballade voor mezzo-sopraan. Hij baseerde zich op Een lied van de zee van Hélène Swarth.Het lied van de zee is een gedicht dat in de De Reeders partituur is toegeschreven aan "Helène Lapidoth-Zwart", ofwel Hélène Swarth. Het is een gedicht over een vrouw wier man en zoon op zee vergaan. Merk op dat de naam van de auteur verkeerd gespeld staat in het gerefereerde artikel Het is niet bekend of hij hierover persoonlijk contact heeft gehad met Hélène, die toen ca. 70 jaar oud was en eveneens in Den Haag woonde.
Postuum is Het lied van de zee onder pianobegeleiding van Daniel Waayenberg door de mezzosopraan Janine Pas vertolkt.Het Lied van de Zee, (tekst van Hélène Swarth, muzikale compositie van J.L. de Reeder), vertolkt door Janine Pas, onder pianobegeleiding van Daniel Waayenberg. Zie: Janine Pas, soprano sfogato, ingezien op 7 augustus 2020.De tekst van Hélène Swarths gedicht is overigens door meerdere musici tot een lied omgevormd, zoals onder meer blijkt uit Het was in 2007 opgenomen, en werd uitgezonden in het tv-programma Mooi! Weer De Leeuw, van Paul de Leeuw.Mooi! Weer De Leeuw, VARA uitzending op Nederland 1, 19 mei 2007
Levensloop Jacob Levie de Reeder is geboren op 25 februari 1905 in Rotterdam.Afschrift Dienst Burgerzaken gemeente Rotterdam F2684369B Hij was de jongere broer van Jetje en Elizabeth, het derde kind van Sippora Oesterman (1876-1943) en Levie de Reeder (1877-1935). Vader en moeder waren beiden Joods en hielden hun choepa (kerkelijke inzegening) in de synagoge van de Joodse Gemeente Rotterdam.Uit het Choepaboek 11 januari 1898 Joodse Gemeente Rotterdam nr. 528 Jacob werd vernoemd naar zijn op jonge leeftijd aan TBC overleden grootvader Jacob Levie de Reeder (1845 - 1885).
De Reeder studeerde reeds in 1921 af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
In 1927 trouwde hij met de Zeeuwse kostuumnaaister Boudewijna Paauwe, die niet joods was.Huwelijksakte Jacob Levie de Reeder en Boudewijna Paauwe, aktenummer 918, Haags Gemeentearchief. Gearchiveerd op 12 augustus 2023.Huwelijken Gemeente Den Haag - 10-jaren Tafel 1923 – 1932 Deel 3 – L t/m R. De gegevens in deze lijst komen uit het Gemeente-Archief Den Haag. Gearchiveerd op 16 april 2023. Voor hun huwelijk werd de toestemming van de kantonrechter ingeroepen. In datzelfde jaar werd hun eerste zoon Paul geboren. Een tweede zoon, Emile, volgde vier jaar later.Bevolkingsregister van Jacob Levie de Reeder, Haagse Gemeentearchief. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. Het jonge echtpaar kwam op 11 november 1938 te wonen aan de Pletterijstraat in Den Haag. In deze straat woonden veel jodenOp nummer 56 woonde bijvoorbeeld het gezin van Jacques Mossel-Reekel, die met alle kinderen, leeftijdsgenoten van Jacobs kinderen, weggevoerd zijn. en het Joodse Weeshuis stond daar.Het joodse weeshuis was gesitueerd aan de Pletterijstraat 66, en huisvestte ook een afdeling van de Joodse Raad. Al het personeel en de kinderen aldaar werden in de avond van 5 maart 1943 afgevoerd naar Westerbork .
Oorlogsjaren Een jaar nadat de Tweede Wereldoorlog is uitgebroken, werd dochter Emma geboren. Nog voordat zij een jaar oud was, werd haar vader op transport gezet. Jacob zou zijn vrouw en kinderen nooit meer terugzien.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog viel het culturele leven nagenoeg stil en zakte de vraag naar pianisten. Bovendien kon De Reeder vanwege zijn Joodse komaf als pianist niet langer optreden. Zijn inkomen viel weg. De financiële zorgen waren zo groot dat het afkopen van de levensverzekering werd overwogen. De muzieklessen die hij gaf zorgden wellicht nog voor enige inkomen, maar zouden hem uiteindelijk fataal worden.
Begin oktober 1942 ging Jacob naar de C&A om een kostuum te kopen. Toen hij buiten kwam, werd hij opgepakt omdat hij zich vóór drie uur 's middags in een niet-Joodse winkel bevond en op dat moment niet de verplichte Jodenster droeg. Het is onbekend of dat laatste uit principe was, of omdat hij kleren was wezen passen en de jas had uitgedaan.
Tijdens het verhoor in Huize Windekind vonden de Duitsers in zijn jaszak het boekje met daarin de namen van zijn 'Arische' leerlingen. Als Jood was het hem verboden hen les te geven. Derhalve moest hij voor dit 'vergrijp' het Oranjehotel in, een Scheveningse gevangenis onder de Duitse bezetting. Hij zat daar vier weken met vier anderen in een cel, alvorens hij naar Kamp Westerbork werd overgeplaatst. Op 10 november 1942 werd hij naar Auschwitz gedeporteerd. De treinreis eindigde echter in Cosel (Kozle, Opper-Silezië), Polen waarna hij vermoedelijk als dwangarbeider in Sankt-Annaberg (later: Gora Swietej Anny) te werk werd gesteld.Dossiernr. Nederlandse Rode Kruis PAS 19.102/RS en EU 133.685, en (2020), Tussenstation Cosel: Joodse mannen uit West-Europa naar dwangarbeiderskampen in Silezië, 1942-1945, Uitgeverij Verloren
Zijn vrouw en kinderen bleven in langdurige onzekerheid over zijn lot achter. De officiële verklaring van het Rode Kruis volgde pas negen jaar later.Dossiernr. 133685 Afdeling: J Informatiebureau van het Nederlandsche Roode Kruis, Den Haag. Verklaring 26 sept. 1951 Aangenomen werd dat De Reeder op 31 maart 1944 in een van de arbeidskampen in Silezië (thans Polen) aan de gevolgen van 'ziekte, uitputting, vergassing of anderszins' is overleden. Pas op 12 januari 1952 kon bij de gemeente 's-Gravenhage aangifte worden gedaan van overlijden.Uittreksel nr. 1753 Register Burgerlijke Stand der Gemeente 's-Gravenhage nr. 9623Overlijdensakte Jacob Levie de Reeder, Aktenummer C91, Haagse Gemeentearchief. Gearchiveerd op 12 augustus 2023.
Het lot van de familie Hoewel zijn vrouw en kinderen de oorlog hebben overleefd, was Jacob niet het enige slachtoffer uit zijn familie. Zijn moeder Sippora kwam op haar 67e om in Sobibor, Polen. Zijn zus Elizabeth ('Betsie') kwam op haar 41e in Auschwitz om het leven, net als haar man en twaalfjarige dochter. Zijn nicht Sippora Saartje (dochter van zus Jetje) overleefde het concentratiekamp Theresienstadt, maar moest haar zoontje Jonas Isidore Stern op driejarige leeftijd ziek achterlaten in Westerbork, alwaar hij het leven liet.Volgens het Register van joden die in het kamp Westerbork zijn gecremeerd, 1943-1944; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen, inv. n 3789, is Jonas Isidore Stern op 16 juni 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op 18 juni 1943 gecremeerd. De urn met zijn as is op de joodse begraafplaats in Diemen bijgezet op veld U, rij 9, graf nr. 1.
Varia miniatuur|Struikelsteen ter nagedachtenis van Jacob Levie de Reeder gelegd op 2 maart 2019 in de Pletterijstraat, Den Haag. In het kader van Stolpersteine-kunstproject van de kunstenaar Demnig, dat is bedoeld ter herinnering aan de slachtoffers van het nationaalsocialisme (nazisme) gedurende de periode 1933-1945, is op 9 maart 2019 ter nagedachtenis van Jacob Levie de Reeder een struikelsteen gelegd aan de Pletterijstraat 46 in Den Haag. Dat was De Reeders woonadres toen hij door de Duitse bezetter opgepakt werd. Voor de bakstenen muren van de vleugel waarmee het Joods Historisch Museum in 2007 is uitgebreid, zijn monumentale glazen platen geplaatst, de zogenaamde namenwand, waarin de namen van Holocaustslachtoffers staan gegraveerd. Onder deze namen bevinden zich Jac. L. de Reeder en Sippora de Reeder-Oesterman, Jacobs moeder. De namen van Jacob Levie de Reeder, zijn moeder, en alle andere Nederlandse joden die gedurende de Holocaust buiten Nederland omgekomen zijn en geen eigen graf hebben, zijn tevens ter nagedachtenis op bakstenen gegraveerd, die tezamen het Nederlands Holocaust Namenmonument vormen.
Verder lezen Het Joods Monument geeft meer informatie over Jacob Levie de ReederJoods monument: Jacob Levie de Reeder alsook zijn moederJoods monument: Sippora de Reeder-Oesterman. Gearchiveerd op 21 oktober 2021. en zijn achterneef.Joods monument: Jonas Isidore Stern
Zie ook Lijst van slachtoffers gedurende de Holocaust
Categorie:Nederlands componist Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer Categorie:Nederlands pianist Categorie:Kampgevangene in Westerbork