De Oost-Frankische hertog Zwentibold (of: Zwentibald; Latijn: Zventiboldus Rex <zegelinscriptieAfgebeeld op de titelpagina van het Historisch Jaarboek voor het Land van Zwentibold (HJLvZ), deel 1, Sittard 1980, )>, Zvendebald rex Stamboom der Karolingers, handschrift uit 1250, Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, Sventiboldus dux Lotharingiae (Denis Pétau) 1652, Rationarium temporum, in partes duas, Libros tredecim, distributum ..., Volume 2., of: Zventibaldus, Suventibaldus 1744, Annales ecclesiastici auctore Caesare Baronio Sorano ..., Volume 15, p. 225, , *870/871 – begraven te Susteren, 13 augustus 900), uit het Huis der Karolingen, was in de vroege middeleeuwen, van 895 tot 900, de tweede en laatste koning van Lotharingen. Tot dit verzelfstandigd rijk behoorden voor een groot deel ook de Lage Landen, die daarvan een substantieel deel uitmaakten. Na Zwentibold zou in dit gebied, in het stroomgebied van Maas, Moezel en Rijn, het oude stamland van de Karolingers, het hertogdom Neder-Lotharingen (959 / 977 – 1190) ontstaan. Aldus werd Zwentibold de 'eerste koning op Nederlands grondgebied'. 1980, 'Kasteel Grasbroek en het Graetbroek, HJLvZ, deel 1, Sittard, 11-28, p.11,
Zwentibold was de oudste, maar onechte zoon van de laatste Karolingische keizer, Arnulf van Karinthië (*ca. 845 – Regensburg, 8 december 899). Zwentibold werd geboren tijdens het lange bewind van zijn overgrootvader, Lodewijk II 'de Duitser', koning in Oost-Francië. Diens zelf ook onwettige kleinzoon Arnulf verwekte Zwentibold bij een concubine, Vinburga (Winburg), die mogelijk een Moravische was. 1899, Le Royaume de Lorraine sous les Carolingiens (843-923), Paris, p. 515, n. 2 .
Afstamming en huwelijk
Lodewijk II 'de Duitser' thumb|Stamboom van de Karolingen, uit de Chronicon Universale, een 12e-eeuws manuscript door Ekkehard van AuraHet Oost-Frankische (Duitse) Rijk ontstond in 843, toen het Frankische Rijk volgens het verdrag van Verdun werd opgedeeld door de drie overlevende zonen van keizer Lodewijk I, genaamd 'de Vrome'. Het oostelijke deel van het Frankische Rijk kwam hierbij aan de derde zoon, Lodewijk II 'de Duitser' (806-876). Zo ontstond de Oost-Frankische tak van de Karolingen, uit een zijtak waarvan Zwentibold zou voortkomen.
Lodewijk II de Duitser, Zwentibolds overgrootvader, heerste aanvankelijk (vanaf 817) alleen over Beieren, een van de vier stamhertogdommen in het Oost-Frankische rijk, waarvan Regensburg de hoofdstad was. Het was al het beleid van keizer Karel de Grote (747 of 748 – 814) om een lokaal koninkrijk te schenken aan een familielid, die dan diende als een van zijn luitenants en als lokale gouverneur. In 817 had Karels opvolger, zijn zoon Lodewijk I 'de Vrome', het rijk verdeeld bij de Ordinatio Imperii, waarbij diens zoon Lodewijk II Beieren als grondgebied toegewezen had gekregen. Na het overlijden van zijn vader in 840 werd Lodewijk II in 843 met het Verdrag van Verdun koning van Oost-Francië. Dit koninkrijk Oost-Francië overspande het stroomgebied van de Elbe overspande van Jutland in zuidoostelijke richting door het Thüringer Woud tot in hedendaags Beieren.
Karloman van Beieren (ca. 830 – 880) was de oudste zoon van Lodewijk de Duitser en een achterkleinzoon van Karel de Grote. Na het overlijden van Lodewijk de Duitser in 876 werd Oost-Francië vreedzaam verdeeld door Karloman en zijn broers, volgens de verdeling van 865. Ieder was koning in zijn eigen gebied, en Karloman werd als de oudste broer als de hoogste koning van Oost-Francië gezien. Zijn eigenlijke gebied omvatte Beieren, de oostelijke marken en het oppergezag over Pannonië, Bohemen en Moravië. In 880 stierf Karloman, waarbij hij alleen een volwassen bastaardzoon, Arnulf, achterliet. Karlomans broer Karel III 'de Dikke', koning van Oost-Francië, werd tevens hertog van Beieren en koning van Italië.
Arnulf van Karinthië thumb|300px|Zegel van Arnulf (890) Arnulf was zelf ook een onwettige zoon, namelijk van koning Karloman van Oost-Francië, uit diens relatie met een adellijke vrouw uit Karinthië, Liutswind ('Litwinde'). Karloman stond de aangrenzende en met Beieren verbonden marken van Pannonië en Karinthië (Duits: Kärnten) af aan zijn bastaardzoon Arnulf. Na de dood van zijn vader in 880 werd Arnulf hertog van Karinthië. Hij pleegde in 887 een staatsgreep tegen de onbekwame Karel de Dikke, waarna hij zelf koning van Oost-Francië was, zulks vanaf 888 met inbegrip van Lotharingen en Rijks-Italië. In februari 896 veroverde Arnulf Rome, waarna Paus Formosus hem tot (tegen)keizer kroonde. Arnulf stierf in 899, als laatste keizer uit de dynastie der Karolingen, die het Frankische Rijk geregeerd had vanaf 751. thumb|245px|Standbeeld van hertog Svatopluk I in Loštice (Tsjechië) Arnulf had verscheidene kinderen bij vrouwen met wie hij niet was getrouwd. Mogelijk was hierbij sprake van quasi-huwelijken (Friedelehen). Bekend zijn: Zwentibold (ca. 870 - 13 augustus 900), zoon van Winburg (- na 18 mei 898)Annales Vedastini 895 (filiumque suum rex Arnulfus in praesentia Odoni regis, nomine Tuendebolchum, benedici in regem fecit, ei que concessit regnum quondam Hlotharii.) (= (ed.), Monumenta Germaniae Historica, Scriptores II, Hannover, 1829, p. 207), Regino van Prüm, Chronicon 890 (Anno dominicae incarnationis 890. Arnolfus rex concessit Zuendiboldo, Marahensium Sclavorum regi, ducatum Behemensium, qui hactenus principem suae cognationis ac gentis super se habuerant, Francorumque regibus fidelitatem promissam inviolato foedere conservaverant eo quod illi , antequam in regni fastigio sublimaretur, familiaritatis gratia fuerit connexus: denique filium eius, quem ex pellice susceperat, a sacro fonte levavit, eumque ex nomine suo Zuendibold appellari fecit.), 892 (Arnolfus Zuendiboldo filio honores Megingaudi comitis ex parte largitur.) (= (ed.), Monumenta Germaniae Historica, Scriptores I, Hannover, 1826, pp.601-605,, 605). Ata (- na 23 mei 914), dochter van EllinratDiploma Conrad I nr. 20 (Ellinrat, concubina videlicet Arnulfi serenissimi regis) (= (ed.), Monumenta Germaniae Historica, Conradi I, Heinrici I et Ottonis I Diplomata, Hannover, 1879-1884, p.19 ). Ratold (- na 896), zoon van een onbekende, in de Annalen van Fulda niet nader omschreven concubine.Annales Fuldenses (parvulo filio suo nomine Ratolfo, qui ei de concubina erat, ad fidem Italicae gentis Mediolanium dimisso.), (= (ed.), Monumenta Germaniae Historica, Scriptores I, Hannover, 1826, pp. 337-415. (inleiding, uitgave en voortzettingen); , Quellen zur karolingischen Reichgeschichte, III, Darmstadt, 1960, pp. 19-177; , (ed.), The Annals of Fulda. Manchester Medieval Sources, Ninth-Century Histories 2, Manchester University Press, 1991) Ratold werd in 896 door zijn vader benoemd tot onderkoning van Italië van Italië, een rol die hij slechts ongeveer een maand vervulde.
In 888 trouwde Arnulf met de achttien jaar jongere Konradijnse Oda, dochter van graaf Berengarius I van Hessengouw. Zij schonk hem in 893 alsnog een wettige zoon en opvolger, Lodewijk IV van Oost-Francië, bijgenaamd het Kind. Ter compensatie ontving Zwentibold in 895 de Lotharingse koninklijke titel, die eenmalig in handen was geweest van Lotharius II (855-869).
Zwentibold thumb|Zvendibalt dux Lotharingie, in de Chronicon Universale Zwentibold had zijn exotische naam te danken aan zijn peetoom hertog Svatopluk (ook: Sventopluk)J. Schaeken reconstrueert de 9e-eeuwse Moravische vorm als Sventopluku (= 1992, 'Over de herkomst van de naam Zwentibold', in: HJLvZ, deel 13, Sittard, 152-154). L. Havlík geeft nog de volgende varianten en equivalenten: in het Oudkerkslavisch luidde de naam Свѧтопълкъ , getranslitereerd: Svętopъłkъ; in het Grieks: Σφενδοπλόκος, Sphendoplókos. (Equivalenten in modern Tsjechisch: Svatopluk, Slowaaks: Svätopluk, Pools: Świętopełk). Meestal wordt een van de Latijnse of Frankische equivalenten gebruikt: Suentopolcus, Suatopluk, Zventopluk, Zwentibald, Zwentibold, Zuentibold of Zuentibald (= 2013, Kronika o Velké Moravě [Kroniek over Groot-Moravië], Brno: Jota, p. 362)., heerser over Groot-Moravië. Zwentibold was de meest gebruikte Frankische vorm van die naam, getranslitereerd in het Grieks: Ζβέντιμπολντ. In Nederlands Limburg, waar hij later als een lokale heilige vereerd zou worden, raakten ook de vormen Swentibold en Sanderbout in zwang, of ook gelatiniseerd: Sanderboldus, Xhenderboldus. 2018, 'Susteren, H. Amelberga en andere 'Susterense' heiligen (Heiligdomsvaart)', Bedevaart en Bedevaartplaatsen in Nederland, Meertens Instituut KNAW, . Ook in : (eds.) 2000, Bedevaartplaatsen in Nederland, Deel 3: Provincie Limburg, Amsterdam/Hilversum, p.990, .
In 897 huwde Zwentibold te Worms met Oda (* 875/880 - † 952), een dochter van Otto I van Saksen de Illustere, die sedert 880 hertog was van het stamhertogdom Saksen, en zuster van Hendrik de Vogelaar. Met dit huwelijk trachtte keizer Arnulf deze sterke bondgenoot aan zijn geslacht te binden.
Met Oda kreeg Zwentibold drie dochters (= Gillis van Orval) ca. 1250, Gesta episcoporum Leodensium: Benedicta (*ca. 898) abdis van de abdij van Susteren; Caecilia (*ca. 899) eveneens abdis van Susteren; Relindis (*ca. 900), die zich als kluizenares in Flémalle (bij Luik) vestigde.
Direct na de gewelddadige dood van Zwentibold in 900 trouwde Oda met een van de daders, Gerard van de Metzgouw (ca. 875-910), graaf van Metz, die al jaren op Lotharingen aasde en probeerde er de macht te verwerven.Gerard van de Metzgouw, genealogie . De drie nog zeer jonge kinderen van Zwentibold werden in kloosters ondergebracht, wellicht met de bedoeling dat de lijn op deze manier zou uitsterven. 1997, 'Zwentibold, historie en fictie', in: HJLvZ, deel 18, Sittard, 70-85, p. 71, (online tekst). Met Gerard kreeg Oda vier kinderen (zie hieronder). Na diens dood in 910 hertrouwde zij met Everhard III van Franken, graaf en later hertog van de mark Franken, broer van Koenraad I van Franken, koning van Oost-Francië. Met Everhard had Oda mogelijk nog één dochter.
Oda overleefde al haar echtgenoten, die alle drie door een aanslag of in een veldslag om het leven kwamen.
In de middeleeuwen werden koning Zwentibold en zijn familie, waaronder Oda, als heiligen vereerd. thumb|Het nog ongedeelde Karolingische Rijk onder Lodewijk de Vrome (814-843), met het hertogdom Karinthië en de grensmarken Bohemen en Moravië. De grenzen van de driedeling in 843 zijn hier al aangegeven thumb|Het Middenrijk van Lotharius I bij het Verdrag van Verdun in 843 thumb|Deling van Prüm in 855. Lotharius II wordt de eerste koning van Lotharingen thumb|Verdrag van Ribemont in 879/880. Het koninkrijk Lotharingen komt aan Oost-Francië, maar zal onder Zwentibold in verkleinde vorm herleven van 895 tot 900.
Lotharingen als Rijksdeel en als Koninkrijk