De zeepaardjes (Hippocampus) vormen een geslacht van vissen uit de familie Syngnathidae van de orde zeenaaldachtigen (Syngnathiformes). De wetenschappelijke naam Hippocampus komt uit het Oudgrieks ἵππος, hippos, paard en κάμπος, kampos: zeemonster, en verwijst naar het Griekse mythische wezen hippocampus. Zeepaardjes kenmerken zich door hun hoofd en nek die doen denken aan een paard, hun gesegmenteerde pantser, hun rechtopstaande houding en een gekrulde grijpstaart.
Beschrijving Het lichaam van een zeepaardje is zijdelings afgeplat; de kop lijkt wel op die van een paard en heeft een lange snuit. De buik is bol, de staart is lang en oprolbaar, en kan als grijporgaan worden gebruikt. Een staartvin ontbreekt. Zeepaardjes hebben geen schubben, maar rijen knobbels of stekels, beenringen genoemd. Hierdoor heeft een zeepaardje zowel een inwendig als uitwendig skelet en is het voor veel dieren te hard om op te eten. Een zeepaardje zwemt rechtop en beweegt langzaam. De rugvin wordt gebruikt voor stuwing. De borstvinnen, die erg hoog geplaatst zijn, vlak achter de kieuwdeksels, worden gebruikt om te sturen. De beide ogen kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen, zodat niet het hele lichaam gedraaid hoeft te worden om iets te volgen. Ook kunnen sommige zeepaardjes van kleur veranderen en zelfs patronen en tekeningen aannemen.
Er zijn 46 soorten benoemd, die in grootte variëren van 1 cm (Hippocampus bargibanti) tot meer dan 30 cm. Er zijn blauwe, groene en knalgele soorten, maar de meeste zijn bruingroen van kleur. Veel soorten zeepaardje kunnen de kleur aannemen van hun omgeving;The Improbable Seahorse, National Geographic, vol. 186, no. 4, october 1994, pag. 126-140 zodoende vallen zeepaardjes vaak niet op tussen de waterplanten waartussen ze leven. Met de staart grijpen zeepaardjes zich vast aan wieren, zeegrassen of koralen. Zeepaardjes liften mee met oceaanstromingen door hun staart te krullen rondom drijvende objecten.
Leefgebied Zeepaardjes leven langs de kust in mangroves, zeegras en koraalriffen over de gehele wereld, voornamelijk in tropische en subtropische gebieden. Na het broedseizoen verdwijnen zeepaardjes in dieper water om te overwinteren. Twee soorten komen voor in de Noordzee; het kortsnuitzeepaardje (Hippocampus hippocampus) en het langsnuitzeepaardje (Hippocampus ramulosus). Met enige regelmaat wordt die laatste soort gevonden in Nederland en België. In april 2007 werden in de monding van de Britse rivier de Theems voor het eerst in dertig jaar zichzelf voortplantende kortsnuitzeepaardjes aangetroffen.BBC Seahorses breeding in Thames In de Oosterschelde zijn al meerdere exemplaren gevonden en ook in het Duitse deel van de Waddenzee.
Alle Hippocampus-soorten zijn opgenomen in Appendix II van het CITES-verdrag, zodat export van deze dieren alleen met een CITES-vergunning is toegestaan.
Voedsel Een zeepaardje heeft geen tanden en kan het voedsel dus niet vermalen. Door de kleine mondopening kunnen geen grote prooien verorberd worden. Hierdoor moet voortdurend gegeten worden om aan voldoende voedsel te komen. De meeste soorten eten voornamelijk kleine kreeftachtigen of andere zoöplankton zoals vislarven. Pinguïns en krabben eten zeepaardjes; andere vissen spugen ze uit omdat zij te stekelig zijn.
Voortplanting De voortplanting van zeepaardjes is opmerkelijk. De ontwikkeling van de eieren gebeurt namelijk in een broedbuidel op de buik van het mannetje. Voor de paring wordt een uitgebreide paringsdans gemaakt waarbij ook de kleuren vaak veranderen. Het vrouwtje brengt tijdens de paring, waarbij de staarten van een koppel verstrengeld zijn, de eicellen in kleine aantallen tegelijk in de buidel, waarna het mannetje ze bevrucht met zijn zaad. Het mannetje beschermt de embryo's in de buik tot deze zelfstandig kunnen leven waarna ze de buidel verlaten.Mannetje baart honderden zeepaardjes, artis.nl Het embryo hecht zich aan de wanden van de buidel en van de membranen in de buidel. De meeste soorten hebben één membraan, de Hippocampus abdominalis heeft er vijf.
Er zijn wel meer diersoorten, ook vissen, waarbij de man de jongen verzorgt, maar bij een zeepaardje vindt zelfs de bevruchting in het mannetje plaats, wat uitzonderlijk is. Zeepaardjes zijn monogaam, maar bij enkele soorten kan na een cyclus van bevruchting en uitbroeden wel van partner worden gewisseld.
Aangezien het mannetje belast is met het uitbroeden van de jongen, kan het vrouwtje direct weer beginnen met het produceren van nieuwe eitjes. Het omgekeerde rollenpatroon leidt er ook toe dat bij deze dieren de vrouwtjes met elkaar wedijveren om de gunst van de mannetjes. Bij de meeste dieren vechten de mannetjes juist om de vrouwtjes, zeker bij vissen.
Het zeepaardje is de enige vis tussen het zeegras of mangroves waarvan bekend is dat deze monogaam leeft. Dit is binnen één broedseizoen geconstateerd.
Bedreiging Overal waar zeepaardjes leven worden ze bedreigd doordat hun leefomgeving verdwijnt; mangroves langs de kusten worden weggehaald, zeegraslanden worden weggebaggerd en koraalriffen worden opgeblazen. Ook wordt er veel gevist op zeepaardjes; omstreeks 1990 werd de wereldwijde vangst geschat op 20 miljoen stuks. Levende zeepaardjes belanden in aquaria overal in de wereld of als lekkernij op het bord. In Azië, voornamelijk in China, worden zeepaardjes verwerkt in medicijnen en lustopwekkende middelen. De medicijnen zouden kunnen helpen tegen veel kwalen variërend van astma en aderverkalking tot impotentie en incontinentie.
Soorten thumb|Hippocampus abdominalis thumb|Hippocampus barbouri Hippocampus abdominalis Lesson, 1827 Hippocampus alatus Kuiter, 2001 Hippocampus algiricus Kaup, 1856 Hippocampus angustus Günther, 1870 Hippocampus barbouri Jordan & Richardson, 1908 Hippocampus bargibanti Whitley, 1970 Hippocampus biocellatus Kuiter, 2001 Hippocampus borboniensis Duméril, 1870 Hippocampus breviceps Peters, 1869 Hippocampus camelopardalis Bianconi, 1854 Hippocampus capensis Boulenger, 1900 Hippocampus colemani Kuiter, 2003 Hippocampus comes Cantor, 1850 Hippocampus coronatus Temminck & Schlegel, 1850 Hippocampus denise Lourie & Randall, 2003 Hippocampus erectus Perry, 1810 Hippocampus fisheri Jordan & Evermann, 1903 Hippocampus fuscus Rüppell, 1838 Hippocampus grandiceps Kuiter, 2001 Hippocampus guttulatus Cuvier, 1829 – Langsnuitzeepaardje Hippocampus hendriki Kuiter, 2001 Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758) – Kortsnuitzeepaardje Hippocampus histrix Kaup, 1856 Hippocampus ingens Girard, 1858 Hippocampus japapigu Short, Smith, Motomura, Harasti & Hamilton, 2018 Hippocampus jayakari Boulenger, 1900 Hippocampus jugumus Kuiter, 2001 Hippocampus kelloggi Jordan & Snyder, 1901 Hippocampus kuda Bleeker, 1852 Hippocampus lichtensteinii Kaup, 1856 Hippocampus minotaur Gomon, 1997 Hippocampus mohnikei Bleeker, 1854 Hippocampus montebelloensis Kuiter, 2001 Hippocampus multispinus Kuiter, 2001 Hippocampus nalu Short, Claassens, Smith, De Brauwer, Hamilton, Stat & Harasti, 2020 Hippocampus procerus Kuiter, 2001 Hippocampus queenslandicus Horne, 2001 Hippocampus reidi Ginsburg, 1933 Hippocampus semispinosus Kuiter, 2001 Hippocampus sindonis Jordan & Snyder, 1901 Hippocampus spinosissimus Weber, 1913 Hippocampus subelongatus Castelnau, 1873 Hippocampus trimaculatus Leach, 1814 Hippocampus whitei Bleeker, 1855 Hippocampus zebra Whitley, 1964 Hippocampus zosterae Jordan & Gilbert, 1882
Trivia thumb|Een gedroogd zeepaardje als souvenir. Er is ook een mythologisch zeepaard, een fabeldier met de voorkant van een paard en een achterzijde als een vis. Dit zeepaard duikt soms op in logo's en wapenschilden, zie: Hippocampus (mythologie). Zeepaardjes worden als souvenir verkocht, en in landen als China gebruikt als traditioneel medicijn, met name om de potentie te verhogen. Hoewel nooit is aangetoond dat het libidoverhogend werkt, worden er miljoenen zeepaardjes per jaar om deze reden opgevist. Twee hersendelen worden ook hippocampus genoemd vanwege de iets op een zeepaardje gelijkende kromme vormen.
Categorie:Zeenaalden en zeepaardjes