miniatuur|Een veelgebruikte slimme meter miniatuur|Scherm digitale meter (animatie) thumb|Voorlichtingsfilm van de Rijksoverheid over plaatsing slimme meter In de nutsvoorzieningen is een slimme meter een digitale energiemeter die het verbruik van een huishouden of een ander afnamepunt meet, bijvoorbeeld een digitale kilowattuurmeter als het gaat over elektriciteit. De slimme meter kan zowel op locatie als op afstand worden uitgelezen en onderscheidt zich op deze manier van analoge meters en niet-slimme digitale meters. De slimme meter wordt in Nederland ingezet voor meting van het verbruik van water, (aard)gas, elektriciteit en (stads)warmte.
Werking Een slimme meter is een elektronische meter die het energieverbruik registreert en automatisch meterstanden kan doorgeven aan de distributienetbeheerder.
In tegenstelling tot traditionele meters maakt een slimme meter afstandsuitlezing mogelijk, waardoor manuele meteropnames grotendeels overbodig worden.
Daarnaast kunnen slimme meters afzonderlijk registreren hoeveel elektriciteit van het net wordt afgenomen en hoeveel elektriciteit op het net wordt geïnjecteerd. Hierdoor zijn zij geschikt voor gebruikers met zonnepanelen of andere vormen van decentrale elektriciteitsproductie.
Het meetsysteem van de slimme meter is in combinatie met de infrastructuur van de netbeheerder in staat om: de meterstanden op afstand uit te lezen, waaronder ook de gegevens van gekoppelde meters het actueel verbruik en de teruglevering van elektriciteit door energiewinning door de gebruiker weer te geven en te registreren kwartierwaarden van het verbruik en de teruglevering van elektriciteit te registreren de gegevens en de status van het systeem (met onder andere de tarieven en het verbruik) weer te geven op bijvoorbeeld een display in huis, of om deze informatie te leveren aan een gekoppelde applicatie of module op afstand uitgelezen en geüpdatet te kunnen worden, zoals met firmware-updates Beantwoording vragen over de naleving van de Regeling afsluiten elektriciteit en gas van kleinverbruikers, Rijksoverheid, 7 februari 2012 de kwaliteit van de energielevering te registreren, zoals onderbrekingen en dergelijke.
Voor de factuur gebaseerd op het werkelijke verbruik of voor een webapplicatie worden de gegevens via de slimme meter verzonden naar de netbeheerder. Hiervoor registreren de slimme meters het energieverbruik met tussenpozen van 15 minuten voor elektriciteit en van 60 minuten voor gas, water en warmte. De gangbare techniek voor communicatie tussen de woning en de netbeheerder is via het mobiele telefonienetwerk.
Geschiedenis in Nederland Proefprojecten en akkoord beide kamers (2005-2011) Het op verzoek laten installeren van slimme meters was al geruime tijd mogelijk in Nederland. Zo introduceerde energieleverancier Oxxio in 2005 de eerste slimme meter voor zowel elektriciteit als gas in Nederland. Oxxio heeft deze activiteit sinds 1 januari 2012 overgedragen, omdat de overheid besloten heeft dat de regionale netbeheerders de vervanging, plaatsing, en het beheer van de slimme meters vanaf die datum moeten verzorgen. Op 20 maart 2007 berichtte Eneco in een persbericht,ENECO start met prepaid energie via slimme meter, nieuwsbank.nl, 20 maart 2007 dat ENECO-klanten die over een slimme meter beschikten, gebruik konden maken van het “Telmi EnergieTegoed”, een betaalsysteem voor de levering van gas en elektriciteit, op basis van een vooraf gestort tegoed. Sinds 2009 waren er in Nederland verscheidene proefprojectenOp 9 plaatsen in Nederland slimme elektriciteitsnetten, rijksoverheid.nl, 5 december 2011 gaande om de bestaande gas- en elektriciteitsmeters bij wijze van proef door slimme meters te vervangen of in nieuwbouwprojecten te plaatsen, om ervaring met de apparatuur en de mogelijkheden op te doen.
In juli 2008 is het wetsvoorstel "Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de werking van de elektriciteits- en gasmarkt (31374)", met diverse amendementen, aangenomen door de Tweede Kamer.Wetsvoorstel aangenomen, energeia.nl, 4 juli 2008 Een onderdeel hiervan was de verplichte plaatsing van de slimme meter bij alle kleinverbruikers (burgers). Op 7 april 2009 bepaalde de Eerste Kamer dat de invoering van de slimme meter op vrijwillige basis zou dienen te geschiedenKnieval Van der Hoeven: slimme meter wordt vrijwillig, energeia.nl, 7 april 2009 en ging derhalve niet akkoord met de wetsvoorstellen.Wet implementatie EG-richtlijnen energie-efficiëntie, Eerste Kamer, 2009 Volgens het wetsontwerp zou een persoon die een slimme meter weigerde te laten plaatsen zich schuldig maken aan een economisch delict, en daardoor een celstraf van maximaal zes maanden en een boete tot €17.000 opgelegd kunnen krijgen, waarna de slimme meter alsnog geplaatst zou worden. Dit leidde tot een adviesrapport Rapport van het CBP, 17 juni 2008 waarin het CBP zeer kritisch was en tot aanvullend onderzoekHet wetsvoorstel "slimme meters": een privacytoets op basis van art. 8 EVRM, Consumentenbond, oktober 2008 door de Universiteit van Tilburg in opdracht van de Consumentenbond, dat de verplichte invoering van slimme meters in strijd was met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Pas op 22 februari 2011 heeft de Eerste Kamer, na diverse aanpassingen te hebben afgedwongen, de door minister Maxime Verhagen gewijzigde wetsvoorstellen bekrachtigd. Minister Van der Hoeven (CDA) moest de Eerste Kamer schriftelijk toezeggen dat deze verplichting tot het plaatsen veranderd zou worden in een vrijwillige keuze voor de gebruiker.
Op 19 mei 2011 bleek uit een persberichtSlim energienet blijkt mogelijk, kema.com, 19 mei 2011 van de KEMA dat het mogelijk was om met bestaande technologieën een “smart grid” of slim energienet te creëren, inclusief bijbehorend marktmodel waarin gebruikers onderling elektriciteit kunnen uitwisselen.
Privacywetgeving en eerste reguliere plaatsingen (2012-2014) De Europees Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS), de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, heeft op 9 maart 2012 haar opinie gepubliceerd over de voorbereiding van de daadwerkelijke toepassing van slimme metersystemen. Aanbeveling van de commissie van 9 maart 2012 inzake de voorbereiding van de uitrol van slimme metersystemen, EU, 9 maart 2012 De EDPS waarschuwde hierin, dat slimme meters mogelijk een serieuze bedreiging voor de privacy en de veiligheid van de burger kunnen vormen, en dat de invoering kan leiden tot het massaal verzamelen van gegevens die informatie geven over het doen en laten van burgers, bijvoorbeeld door hun huishoudelijke apparaten door middel van hun specifieke stroomverbruik te identificeren.Privacy on the Smart Grid: Are smart meters spies? They don't have to be, IEEE, oktober 2010 De EPDS beviel daarom de Europese Commissie aan hiertegen wettelijke maatregelen te nemen. Het CBP heeft op 28 maart 2012 een Ontwerpbesluit Gedragscode voor de verwerking van persoonsgegevens door regionale netbeheerders gepubliceerd,Bekendmaking Ontwerpbesluit gedragscode slimme meters bij kleinverbruikers, CBP, 28 maart 2012 waarmee regelgeving en toezicht is gekomen op de omgang met de persoons- en meetgegevens die door de netbeheerders gebruikt worden.
Met de officiële invoering van de slimme meter werd op 1 januari 2012, voor een periode van twee jaar gestart met het plaatsen van slimme meters in nieuwbouw- en renovatieprojecten, bij reguliere vervanging van meters, en op verzoek van de burger zelf, waarbij de eerdere ervaringen met de slimme meters op iets grotere schaal werden beproefd. Op deze manier wilden de overheid, de netbeheerders en de energiebedrijven verdere ervaring opdoen met de plaatsing van slimme meters, en eventuele aanpassingen in de architectuur kunnen testen en beschrijven. Tot 2014 werd nog met de slimme meter getest, ook door het aantal locaties uit te breiden, waarna de ervaring met het invoeren en plaatsen van de slimme meter geëvalueerd werd. De regering zou hierna in overleg met het parlement besluiten hoe de meter in de rest van Nederland verspreid zal worden.
Oudere meters (vóór DSMR 4.0, Dutch Smart Meter Requirements) communiceren via PLC/BPL met de netbeheerder. PLC staat bekend om de storingen die het regelmatig veroorzaakt bij radiotoepassingen, vooral tussen 2 tot 30 MHz (korte golf), omdat de frequenties van PLC die van de korte golf overlappen en elektriciteitskabels over het algemeen niet afgeschermd zijn en er veel ongewenste harmonischen optreden bij PLC. Mandate: EMC harmonised standards for telecommunication networks, Europese Commissie, 2001Power line carrier interference from HVDC converter terminals, IEEE, 1993Review of EMC main aspects in fast PLC including some history, IEEE, 2003Electromagnetic interferences caused by power line communications in the HF bands, IEEE, 2008 Sinds versie 4.0 van de DSMR specificatie, Netbeheer Nederland, 22 april 2011, pagina 3 wordt PLC niet meer gebruikt in slimme meters, en wordt uitsluitend GPRS gebruikt voor communicatie met de netbeheerder.
Grootschalige aanbieding en doorontwikkeling (2015-2020) Op 10 maart 2014 kondigde minister Kamp (VVD) van Economische Zaken in een brief aan de Tweede Kamer aan dat op 1 januari 2015 gestart zou worden met de grootschalige toepassing van de slimme meter, zodat op 31 december 2020 wordt voldaan aan de Europese eis dat minimaal 80% van de aansluitingen is uitgerust met een slimme meter. In het ontwerpbesluit van 14 oktober 2014 is de weigeroptie gehandhaafd, zodat het mogelijk blijft om de plaatsing in zijn geheel te weigeren. Daarnaast is in het ontwerpbesluit de verplichting voor de schakelfunctie geschrapt, zodat de mogelijkheid om de energievoorziening op afstand in- en uit te schakelen niet meer aanwezig zal zijn in de meters die tijdens de grootschalige invoering worden geplaatst, vooral vanwege zorgen over cybercriminaliteit en maatschappelijke acceptatie.Kamerstukken II 2013/14, 29023, nr. 160 (brief Voorzienings- en leveringszekerheid energie).Besluit van 16 oktober 2014, houdende wijziging van het Besluit op afstand uitleesbare meetinrichtingen ten behoeve van de grootschalige uitrol van de slimme meter, Stb 2014, 392. Meters van eerdere generaties die dit technisch konden en nog in het net aanwezig zijn, zijn via een firmware-aanpassing ontdaan van deze functionaliteit.
Omdat het GPRS-netwerk vanaf 1 januari 2029 niet meer ondersteund wordt zijn netbeheerders overgegaan op alternatieve netwerken. Sinds versie 5.0 (2017) van de DSMR-specificatie gebruiken netbeheerders Alliander en Stedin daarom een eigen 450MHz-CDMA-radionetwerk, waarvoor zelf een infrastructuur is opgezet. Enexis maakt sindsdien gebruik van de beschikbare mobiele 4G-netwerken die ook voor telefonie wordt gebruikt.
Netbeheerder Alliander meldde in hun jaarverslag 2021 dat de grootschalige aanbieding in april 2021 is afgerond en 87% van de consumenten in Alliander netgebied is ingegaan op het aanbod en een slimme meter heeft gekregen.
Uitrol slimme warmtemeters (2021-2026) In februari 2020 heeft de tweede kamer ingestemd met een verplichting voor slimme warmtemeters. In juni 2021 is warmteleverancier Ennatuurlijk gestart met de uitrol van slimme warmtemeters. Ook andere leveranciers van stadswarmte hebben inmiddels domme warmtemeters vervangen voor een slimme meter. Op 1 januari 2027 moet op elke locatie een slimme warmtemeter geïnstalleerd zijn.
Uitrol slimme watermeters (2026 - heden) Waterbedrijf Oasen is in 2026 gestart met het vervangen van verouderde meters door slimme meters. Ook andere waterbedrijven zijn begonnen met de uitrol van slimme meters.
Uitrol in België De uitrol van slimme meters in België wordt georganiseerd door de regionale distributienetbeheerders en verloopt volgens de energie- en digitaliseringsdoelstellingen van de verschillende gewesten.