thumb|Brits-Indiase Rijk in 1909. Honderden vorstenlanden (Engels: Princely States) waren deel van de kroonkolonie Brits-Indië. Zij werden voordat het Indisch Subcontinent door de Britse Oost-Indische Compagnie werd veroverd als onafhankelijke staten of vazalstaten van de Mogol-keizers geregeerd door hun eigen vorsten. Deze vorsten droegen titels als Maharajaha, Rajah en Rao.
Geschiedenis Vóór de onafhankelijkheid van India en Pakistan De vorstenlanden waren door verdragen aan de Britten gebonden en Britse ambtenaren en adviseurs controleerden de semionafhankelijke regeringen. De staten drukten voor hun posterijen postzegels, hadden een krijgsmacht en in het geval van Haiderabad zelfs een luchtmacht. Ook stelden ze soms eigen ridderorden in. De pracht en praal van de hoven was vermaard en het enorme prestige van de soms vergoddelijkte heersers hielp de Britten om India met een relatief klein bestuursapparaat te beheren.
Vier van de grootste vorstenlanden werden door de Britten bestuurd door de aanwezigheid van residenten. De resident fungeerde als een schaduwpremier. De Britse adviseurs in de kleinere vorstenlanden in Brits-Indië waren georganiseerd in regionale afdelingen en er waren staten die semiautonoom waren en direct verantwoording aflegden aan de gouverneur-generaal in (New) Delhi.
Het grootste van de vorstenlanden was zo groot als Frankrijk, de kleinste omvatte niet meer dan een enkel boerendorpje. De heersers waren vanaf 1920 lid van een Brits-Indisch Chamber of Princes, die eenmaal per jaar onder leiding van de Gouverneur-Generaal vergaderde te New Delhi.
Titels De vorsten hadden titels die meestal als Koning, Koning der Koningen, Heer, Heer de heren, Hoge Heer of Hoogste Heer worden vertaald. Het gaat om de titels:
Amir, Chögyal, Deewan, Jam Sahib, Kalat, Khan, Mirza, Maharaja, Maharaj Rana, Maharana, Maharao, Maharawat, Maharawal, Maharaol, Mehtar, Mir, Nawab, Nawab Babi, Nizam, Rana, Rao, Sar Desai, Thakore, Thakore Sahib en Thakur.
Tijdens en na de onafhankelijk van India en Pakistan In 1947 werden India en Pakistan onafhankelijke dominions binnen het Britse Gemenebest. De nizam van Haiderabad poogde van zijn onafhankelijke land dat zo groot was als Frankrijk en 22 miljoen inwoners telde een apart land te maken. De regeringen in Londen en New-Delhi weigerden daarop in te gaan. In 1948 werd ook Haiderabad, in een bliksemoperatie van politie en leger die "Operatie Polo" werd genoemd geannexeerd. Net als andere grote Indische vorsten werd de nizam een rajpramukh, een ceremonieel quasi-staatshoofd binnen zijn staat. Politieke macht bezaten de vorsten wier reusachtige pensioenen in de Indiase grondwet waren vastgelegd, niet meer. Hun status was nog steeds zeer hoog. Zo kenden veel analfabete boeren wel een maharadja maar wisten niets van India. Ook de godsdienstige en sociale betekenis van de vorsten bleef groot.
In 1956 werd de functie van rajpramukh afgeschaft. De oude vorstendommen werden langs taalgrenzen opnieuw ingedeeld. De ontmanteling van het feodale systeem ging langzaam maar zeker; wanneer een oude heerser stierf traineerde de regering de opvolging. Pas wanneer de pretendent "vrijwillig" een veel lager pensioen en minder privileges accepteerde vond de installatie of erkenning doorgang.
In 1971 schokte Indira Gandhi de vorsten door de pensioenen en privileges, waaronder de saluutschoten en titels, af te schaffen. De vorsten bleven binnen hun eigen kring uiteraard zeer prominent maar de regering negeerde hun bestaan en titels. De jongere generatie is nu vaak ondernemer en een aantal van de reusachtige paleizen werd aan het begin van de 21ste eeuw tot luxe hotel omgebouwd. Ook in de industrie en de projectontwikkeling spelen de vorsten en hun families een rol.
Vorstenlanden in Brits-Indië op 15 augustus 1947 Bestuurd door residenten Haiderabad Jammu en Kasjmir Mysore Gwalior (residentie) Gwalior Benares Bhadaura Garha Khaniadhana Paron Raghugarh Rampur Umri Bhutan Sikkim Tehri-Garhwal Kumaon
Staten van het Beloetsjistan Agentschap Kalat Kharan Las Bela Makran
Staten van het Gujarat Agentschap en de resident van Baroda Balasinor Bansda Bajana Devgadh Baria Baroda Bhavnagar Cambay Chhota Udaipur Dangs Dhrangadhra Gondal Idar Jawhar Kutch Lunavada Morvi Navanagar Porbandar Radhanpur Rajpipla Sachin Sanjeda Mehvassi Sant Sanjeli Surgana Tharad Vijayanagar Wankaner
Staten van het Centraal Indische Agentschap Ajaigarh Ali Rajpur Alipura Baoni Barannda Barwani Beri Bhopal Bijawar Charkhari Chhatarpur Datia Dewas Dhar Garrauli Gaurihar Indore Jabua Jaora Jaso Jigni Kamta-Rajaula Khaniadhana Khilchipur Kothi Baghelan Kurwai Lugasi Maihar Makrai Mathwar Muhammadgarh Nagod (Unchhera) Narsingarh Orchha Panna Pathari Piploda Rajgarh Ratlam Rewah Samthar Sarila Sitamau
Staten van het Oost Indische Agentschap Athmallik Bastar Baudh Changbhakar Chhuikhadan Cooch Behar Darbhanga Daspalla Dhenkanal Jashpur Kalahandi Kanker Kawardha Khairagarh Kharsawan Khondmals Koriya (Koriya) Mayurbhanj Nandgaon Nayagarh Pal Lahara Patna Raigarh Ramgarh Sakti Saraikela Sarangarh Sonpur Surguja Talcher Tripura Udaipur
Staten van het Deccan Agentschap en de resident van Kolhapur Akalkot Aundh Bhor Janjira Jath Kolhapur Kurundwad Mudhol Phaltan Sangli Sawantvadi Savanur
Staten van het Madras Agentschap Cochin Banganapalle Pudukkottai Sandur Travancore
Staten aan de noordwestelijke grens Amb Chitral Dir Phulra Swat
Staten van de Punjab Bahawalpur Bilaspur Faridkot Jind Kapurthala Khairpur Loharu Maler Kotla Mandi Nabha Patiala Sirmur Suket/ Surendernagar
Staten van het Rajputana Agentschap Alwar Banswara Bharatpur Bikaner Bundi Dholpur Dungarpur Jaipur Jaisalmer Jhalawar Jodhpur Karauli Kishangarh Kotah Kushalgarh Palanpur Partabgarh Shahpura Sirohi Tonk Mewar of, naar de hoofdstad, Udaipur (stad) (niet te verwarren het andere Mewar) Lawa
Opsomming Saluutschoten De opsomming en indeling zijn indicatief. Er zijn reorganisaties en samenvoegingen geweest. De meeste vorsten hadden recht op 4, 9, 11, 15 of 17 saluutschoten en de Britse regering gebruikte deze aantallen om een rangorde, en verdeeldheid, onder de vorsten te bewerkstelligen. Het aantal saluutschoten varieerde van jaar tot jaar. Tot 1972 werden in India en Pakistan saluutschoten afgevuurd voor de oude feodale heersers. De machtigste onder de prinsen, de Nizam van Haiderabad kreeg, als lange tijd als enige, en net als een Europese koning, 21 saluutschoten. Wanneer twee aantallen saluutschoten genoemd worden is het hoogste aantal gereserveerd voor in de residentie van de vorst.
Alfabetische lijst
A Agar Agra Barkhera Ahmadnagar - De vorst had recht op een saluut Ajaigarh in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Ajraoda Akalkot in Bombay Akdia Ali Rajpur in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Alampur Alipura in Madhya Pradesh Alwa Alwar in Rajasthan - De vorst had recht op een saluut van vijftien schoten Amala Amarchanta Amarnaghar in Saurashtra (Gujarat) Amb (Tanawal staat) Pakistani grensstaat Ambaliara in Bombay Amod Amrapur in Kathiawar Amrapur in Rewa Kantha Anandpur Anghad Angre, een om politieke redenen gepensioneerde vorst Ankevalia Arcot (Huis der Carnaten), een om politieke redenen gepensioneerde vorst Arnia Assam, een om politieke redenen gepensioneerde vorst Athgarh in Orissa Athmalik in Orissa Aundh in Bombay Awadh of Oudh, een om politieke redenen gepensioneerde vorst
B Babra Baghal in Himachal Pradesh, de Punjab Heuvelstaten Baghat Bagasra Bagasra Hadala Bagasra Khari Bagasra Natwar Bagasra Ram Baghal Baghat Bagli Bahawalpur in Pakistan Bai Bajana in Saurashtra Bakhtgarh Balasinor in Bombay - De vorst had recht op een saluut van 9 schoten Balsan in Himachal Pradesh Baltistan, een oude vazalstaat van Tibet, werd in 1840 vazalstaat van Kasjmir en in 1948 door Pakistan bezet Bamanbor Bamra in Orissa Banera Banganapalle in Madras - De vorst had recht op een saluut van 9 schoten Banka Pahari in Madhya Pradesh Bansda in Bombay - De vorst had recht op een saluut van 9 schoten Banswara in Rajastahn - De vorst had recht op een saluut van 15 schoten Bantva Manavadar Bantva Sardargadh Baoni in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 11 schoten Baramba in Orissa Baraundha of Baraundha Pathar Kachhar in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 9 schoten Bardia Baria - De vorst had recht op een saluut van 9 of 11 schoten Barkhera Deo Dungri Barkhera Panth Baroda in Bombay - De vorst had recht op een saluut van 21 schoten Barvala of Barwala in Saurashtra Barwani in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 11 schoten Bashahr in Himachal Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 9 schoten Basoda Bastar in Madhya Pradesh Bavda Beja in Himachal Pradesh Benares in Uttar Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 13 of 15 schoten Bengalen - De gepensioneerde vorst kreeg de titel Nawab van Murshidabad Beri Bhabhar Bhadarwa Bhadaura Bhadli Bhadvana Bhadwa Bhagat in Himachal Pradesh Bhaisola Bhajji in Himachal Pradesh Bhalala Bhandaria Bharatpur in Rajasthan - De vorst had recht op een saluut van 17 of 19 schoten Bharejda Bharudpura Bhathan Bhatkeri Bhavnagar in Saurashtra - De vorst had recht op een saluut van 13 of 15 schoten Bhawal Bhioldia Bhimoria Bhoika Bhojakheri Bhojavadar Bhopal in Madhya Pradesh -De vorst had recht op een saluut van 19 of 21 schoten Bhor in Bombay - De vorst had recht op een saluut van 4 schoten Bhorole Bichhrand jongere tak Bichhrand oudere tak Bihat in Madhya Pradesh Bihora Bija Bijawar in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 11 schoten Bijna in Madhya Pradesh Bikaner in Rajasthan - De vorst had recht op een saluut van 19 of 21 schoten Bilaspur - het latere district Bilaspur in Himachal Pradesh - De vorst had recht op een saluut van 11 schoten Bilaud Bilauda Bilbari Bildi Bilkha in Saurashtra Boad Bodanones Bolundra Bonai in Orissa Borkhera (Indore) Borkhera (Malwa) Boudh in Orissa Bundi in Rajasthan - De vorst had recht op een saluut van 17 schoten
C Cambay of Kambay in Bombay - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Cannanore Carnatic Chachana Chamardi Chamba in Himachal Pradesh - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Changbhakar in Madhya Pradesh Charkha Charkhari in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Chera Chhaliar Chhatarpur in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van elf schoten Chhota Barkhera Chhota Udaipur of Chhota Udepur in Bombay - De vorst had recht op een saluut van negen schoten Chhuikadan in Madhya Pradesh Chiktiabar Chinchli Ghabad Chiroda Chitral Chitravao Chobari Chok Chorangla Chotila Chuda in Saurashtra Chudesar Cochin in Kerala - De vorst had recht op een saluut van zeventien schoten Cooch Behar in West-Bengalen - De vorst had recht op een saluut van dertien schoten Coorg, een om politieke redenen gepensioneerde vorst Cutch of Kutch in Saurashtra - De vorst had recht op een saluut van zeventien of negentien schoten
D Dabha Dabr Dadhalia Dahida Danta in Bombay - De vorst had recht op een saluut van negen schoten Daphlapur Darbhanga Daria Kheri Darkoti in Himachal Pradesh Darod Daryabad Dasada Daspalla in Orissa Datia in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van vijftien schoten Datva Debhavati Dedarda Dedhrota in Bombay Delath, een vazal van Bashahr, in Himachal Pradesh Delhi, de Mughal Keizer Deloli Deodar Derdi Janbai Derol Devalia Devlia Dewas Jongere tak in Madhya Pradesh - De vorst had recht op een saluut van vijftien schoten