thumb|350px|Luchtfoto van de Baltorogletsjer, kijkend naar de toppen van de Gasherbrum in het oosten. De Karakoram (Urdu: قراقرم; Chinees: 喀喇昆仑山脉, pinyin: kālǎkūnlúnshānmài; Hindi: काराकोरम) is een gebergte in Centraal-Azië, op het grensgebied van Pakistan, India, China (Tibet en Xinjiang) en Afghanistan. Enkele van de hoogste bergen ter wereld en de langste gletsjers buiten de poolgebieden liggen in de Karakoram. Het gebergte wordt tot de Grotere Himalaya gerekend, maar maakt geen onderdeel uit van de Himalaya zelf. De Karakoram grenst aan de Pamir en de Hindu Kush in het westen, de Kunlun in het noordoosten en de eigenlijke Himalaya in het zuidoosten. Vier van de veertien achtduizenders, de hoogste bergen ter wereld, liggen in de Karakoram. De hoogste top is de K2, de op een na hoogste berg ter wereld.
Geografisch overzicht Begrenzing Geologisch valt geen onderscheid te maken tussen de eigenlijke Himalaya en de Karakoram. Daarom wordt het gebergte wel als onderdeel van de Himalaya gezien. De Zwitserse orograaf Günter Dyhrenfurth loste dit op door te spreken van het "Himalaya-systeem", waar zowel de eigenlijke Himalaya als de Karakoram onderdeel van zijn. De Karakoram valt ten opzichte van aangrenzende bergketens vooral op door zijn grotere hoogte.
De dalen van de Indus en Shyok vormen de scheiding met de eigenlijke Himalaya in het zuidwesten en het Tibetaans Plateau in het oosten. Het dal van de laatstgenoemde rivier wordt de Nubravallei genoemd, en loopt in de vorm van een haarspeld om het oostelijke uiteinde van de Karakoram. In het noorden vormen de Shaksgamvallei en de 5575 m hoge Karakorampas de natuurlijke grens met de Kunlun, een gebergte dat langs de noordelijke grens van Tibet verder naar het oosten loopt.
Aan het westelijke uiteinde komt de Karakoram samen met de Hindu Raj, Hindu Kush en Pamir. Deze samenkomst van hoge gebergtes wordt de "Pamirknoop" genoemd. Het bovenste deel van de Hunzavallei vormt de scheiding tussen de Karakoram en de Hindu Kush, terwijl de scheiding met de Hindu Raj ongeveer door de Ishkomanvallei loopt. In het noorden vormt het dal van Mingteke in Xinjiang de natuurlijke begrenzing van de Karakoram.
Fysische verdeling
thumb|350px|De Hunza en de Karakoram Highway bij het dorpje Passu. Op de achtergrond de zogenaamde Cathedral Ridge. thumb|350px|De Rakaposhi (7788 m) vanuit het noorden. De meest westelijke deelketen die tot de Karakoram wordt gerekend is de Batura Muztagh, die ten westen en zuidwesten van het bovenste deel van de Hunzavallei ligt. Deze keten ligt vrijwel geheel in Pakistaans grondgebied. De hoogste top is de 7795 m hoge Batura Sar. Aan de noordkant van de Batura Muztagh ligt de 57 km lange Baturagletsjer, waarvan de tong tot vlak bij het dorpje Passu aan de Hunza reikt.
Ook de bergketens ten noorden van de bovenloop van de Hunza, op het grensgebied van China, Pakistan en Afghanistan, horen tot de Karakoram. Ten noorden van deze bergen ligt het dal van Mingteke (in Xinjiang). De Karakoram Highway, die door de Hunzavallei loopt, passeert de Pakistaans-Chinese grens op de 4693 m hoge Khunjerabpas en loopt naar het noorden toe over Taxkorgan naar Kashgar. Voordat de geasfalteerde weg werd aangelegd werden ook de nabijgelegen Mitakapas (4709 m) en Kilikpas (4827 m) gebruikt als karavaanroutes tussen Hunza en Xinjiang. Ten oosten van de Khunjerabpas ligt het Khunjerab National Park, een nationaal park dat ongeveer 140 hectare hooggebergte beslaat.
Oostelijk van Hunza ligt in het verlengde van de Batura Muztagh de Hispar Muztagh, die in het zuiden door het dal van Hispar gescheiden wordt van het Rakaposhi-Haramoshmassief. Het laatste is genoemd naar de Rakaposhi (7788 m) en de Haramosh (7397 m) en wordt in het zuiden begrensd door het dal van de Indus en in het oosten door het dal van de Braldu. De Hispar Muztagh gaat in het oosten over in de Panmah Muztagh bij Lukpe Lawo ("Snow Lake"), een ijskap die hier over de breedte van de hele keten ligt. De 63 km lange Biafogletsjer stroomt vanaf dit punt richting het zuidoosten en watert af in de Braldu.
De hoogste delen van de Karakoram liggen nog verder naar het oosten, waar het gebergte opnieuw uit twee parallelle ketens bestaat: de Baltoro Muztagh en het massief van de Masherbrum. Tussen deze twee ketens in loopt de 62 km lange Baltorogletsjer. De gletsjer is omringd door hoge toppen: onder andere Masherbrum (7821 m), Chogolisa (7665 m), Baltoro Kangri (7312 m), Gasherbrum I (de K5, 8080 m), Gasherbrum II (8035 m), Broad Peak (8047 m) en de K2 (8611 m). De K2, de hoogste top van zowel de Baltoro Muztagh als de hele Karakoram, ligt in een naar noordelijke uitgeschoven positie en is vanaf het zuiden daarom moeilijk bereikbaar. De Baltoro Muztagh wordt overgestoken door de Muztaghpas (5376 m), een historische pasroute die tegenwoordig vanwege het verschuiven van de gletsjers niet meer begaanbaar is. Ten zuiden van de Masherbrum en de Chogolisa wateren de dalen af naar de Nubravallei.
Ten oosten van het Gasherbrummassief wordt de Karakoram opnieuw in twee evenwijdige deelketens verdeeld: de Siachen Muztagh in het noorden en de Saltoro Muztagh in het zuiden. Deze twee ketens worden gescheiden door de langste gletsjer van de Karakoram, de Siachengletsjer, die de bron is van de rivier de Nubra, een zijrivier van de Shyok. Verder naar het oosten gaat de Siachen Muztagh over in de Rimo Muztagh.
De oostelijkste deelketen van de Karakoram is de Saser Muztagh, met als hoogste top de Saser Kangri (7672 m). Deze keten wordt in het zuiden en oosten door het dal van de Shyok gescheiden van respectievelijk de Ladakh Range en het Chang Chenmomassief. In het noorden gaat de Karakoram hier geleidelijk over in de hoogvlakte van het Tibetaans Plateau.
Politieke verdeling Politiek gezien valt het gebied van de Karakoram onder de administratie van drie staten: India, Pakistan en de Volksrepubliek China. Voor vrijwel alle delen geldt echter dat minstens twee staten aanspraak erop maken. Tot 1947 was het hele gebied onderdeel van de prinsenstaat Jammu en Kasjmir, geregeerd door een prins van de Dogradynastie. Dit was een vazalstaat van Brits-Indië. Bij de deling van India en de daaropvolgende Eerste Kasjmiroorlog in 1948 ging het grootste deel van Baltistan de facto tot Pakistan behoren, terwijl Ladakh onder Indiaas bestuur kwam. De Line of Control tussen India en Pakistan loopt door het zuidoosten van de Karakoram en over de Siachengletsjer. Sindsdien hebben India en Pakistan in 1965, 1971 en 1999 oorlogen gevoerd om Kasjmir. De Siachengletsjer boven de westelijke Nubravallei is vanaf 1984 regelmatig toneel geweest van gewapende confrontaties tussen beide landen.
Na de invasie van Tibet verscheen in 1951 ook het Chinese Volksbevrijdingsleger in het gebied. Omdat de Chinezen de oude grensverdragen tussen de Britten en Tibetanen nooit erkend hadden, namen ze delen van het grotendeels onbewoonde grensgebied in die door India en Pakistan geclaimd werden, waaronder de Shaksgamvallei en de noordelijke flanken van de Karakoram. Het grensconflict leidde in 1962 tot een Chinees-Indiase Oorlog. Pakistan, dat vooral India als strategische bedreiging zag, besloot het op een akkoord met China te gooien. De twee landen kwamen in 1963 tot een grensakkoord, waarbij Shaksgam aan China toeviel. India erkent dit akkoord niet en maakt nog steeds aanspraak op het gehele gebied: zowel Shaksgam, Baltistan, de Hunzavallei als Ladakh.
Fysische geografie Drainage en vergletsjering De Karakoram vormt de waterscheiding tussen de naar de Indische Oceaan afwaterende Indus en de naar het noorden in het Tarimbekken in Xinjiang afwaterende Yarkand. Het drainagepatroon in het gebergte volgt de strekking van de bergketens. Waar rivieren loodrecht op de bergketens staan zijn de doorbraakdalen nauw en klovig. De enige plek waar de centrale keten geheel doorsneden wordt door een rivier is het dal van de Hunza.
Vanwege de extreme hoogte is het gebergte sterk vergletsjerd. Sommige van de langste gletsjers op Aarde buiten de poolgebieden liggen in de Karakoram. Deze vullen vaak over tientallen kilometers de dalen geheel op. De grootste gletsjers liggen in dalen parallel aan de strekking van de bergketens. De sneeuwgrens ligt op de zuidflanken rond de 4700 m en op de drogere noordflanken rond de 5900 m.Karakoram Range in de Encyclopædia Britannica
Reliëf De Karakoram bestaat uit langgerekte bergketens met een zuidoost-noordwestelijke strekking. De deelketens lopen parallel en worden meestal aangeduid met de naam muztagh (Kirgizisch voor "ijsberg").
Het gebergte ligt ingesloten tussen andere hoge gebergtes, die desalniettemin niet de enorme hoogtes van de Karakoram hebben. Er zijn in de Karakoram 4 toppen boven de 8000 m en 18 boven de 7500 m, de dichtste concentratie van zulke hoge bergen op Aarde. De toppen van de Karakoram zijn scherp en steil. De flanken vormen met name aan de zuidkant van de ketens zeer hoge kliffen. De steilwanden worden afgewisseld met scree slopes.
Het steile reliëf zorgt voor hoge erosiesnelheden, met name als in de lente grote massa's smeltwater afgevoerd worden. Grote aardverschuivingen en lawines zijn er relatief vaak, met name in de lente. Zo versperde een aardverschuiving in 1975 het Hunzadal in Gojal, waardoor een tientallen km lang meer ontstond, dat een paar jaar bleef bestaan. Hetzelfde gebeurde in 2010 opnieuw. Als gevolg van de grote erosie heeft de Indus een ongebruikelijk grote hoeveelheid materiaal in suspensie voor een rivier van zijn lengte.
Geologie
Net als de eigenlijke Himalaya en Hindu Kush is de Karakoram een plooiingsgebergte dat is ontstaan als gevolg van de collisie (botsing) tussen India en Azië. De collisie begon ongeveer 50 miljoen jaar geleden en was het gevolg van de noordwaartse beweging van India, met een voor geologische begrippen enorme snelheid: 15 tot 20 cm per jaar. Tussen de twee continenten in lag voorheen de Tethysoceaan. De oceaankorst bewoog onder de toenmalige zuidelijke rand van Azië (ongeveer waar nu Tibet ligt) de aardmantel in, een proces dat met vulkanisme gepaard ging. Er ontstond ten zuiden van Tibet daardoor een boog van vulkanische eilanden, die de Kohistan-Ladakheilandboog genoemd wordt.
De Karakoram ligt op de plek waar het meest naar het noorden uitstekende deel van India in Azië gedrukt werd. De aardkorst werd hier op elkaar gedrukt en er vormden overschuivingen. De Karakoram bestaat grotendeels uit gneis en schist, gesteente dat uit de diepere delen van de vroegere rand van Azië kwam. In het zuiden van de Karakoram liggen vulkanische gesteenten en mariene sedimenten uit de Kohistan-Ladakheilandboog. De gneisen zijn naar het zuiden toe over de voormalige eilandboog heen geschoven. De overschuiving wordt de Shyok Suture genoemd en loopt evenwijdig aan de strekking van het gebergte.
Ten noorden van de Karakoram begint een zone van ondiep mariene sedimenten, voornamelijk kalksteen. Deze zijn gevormd in de ondiepe zee die ooit Tibet bedekte.
Klimaat De Karakoram heeft grotendeels een semi-aride, continentaal klimaat. Boven de 4000 m ligt de dagtemperatuur gedurende het grootste deel van het jaar onder het vriespunt. De moesson, die in juli en augustus vanuit het zuiden Kasjmir bereikt, wordt grotendeels door de Grote Himalaya tegengehouden. Desondanks zijn de zuidelijke flanken van de Karakoram iets groener dan de noordelijke: ze ontvangen meer neerslag. Hoewel de meeste neerslag in de zomer valt, ligt er 's winters meestal meer sneeuw en zijn de bergpassen afgesloten. De gebieden ten noorden van de Karakoram, zoals Shagskam, hebben een nog droger, aride klimaat.
De hele Karakoram wordt gekenmerkt door harde winden en grote verschillen tussen dag- en nachttemperaturen.
De afgelopen eeuw zijn de temperaturen iets gestegen, zoals overal ter wereld. Ook is de moesson sterker geworden. Het gevolg is dat veel gletsjers dramatisch geslonken zijn sinds het begin van de 20e eeuw.
thumb|350px|Sneeuwluipaard. thumb|350px|Oerials.