thumb|400px|Erkenning van het homohuwelijk wereldwijd
Beperkte erkenning holebikoppels in 200+ Japanse steden en 26/47 prefecturen Een homohuwelijk is een huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht. Oorspronkelijk was het burgerlijk huwelijk formeel enkel mogelijk tussen twee personen van verschillend geslacht. Dit recht was geënt op de Napoleonistische Code civil des Français, een Burgerlijk wetboek dat ook een juridische regeling bevatte voor relaties tussen twee personen en vaak door religie opgelegde tradities bestendigde. Sinds 2001 stellen geleidelijk aan steeds meer landen het huwelijk open voor twee personen van hetzelfde geslacht. In Vlaanderen is het homohuwelijk in 2023 opgenomen in de Canon van Vlaanderen.
Nederland legaliseerde in 2001 als eerste land het homohuwelijk, in 2003 volgde België. Sindsdien is het homohuwelijk erkend door achtereenvolgens Spanje, Canada, Zuid-Afrika, Noorwegen, Zweden, Portugal, IJsland, Argentinië, Denemarken (later ook Groenland en de Faeröer), Brazilië, Frankrijk, Uruguay, Nieuw-Zeeland, Luxemburg, de Verenigde Staten, Ierland, Colombia, Finland, Malta, Duitsland, Australië, Oostenrijk, Taiwan, Ecuador, het Verenigd Koninkrijk, Costa Rica, Chili, Zwitserland, Slovenië, Cuba, Mexico, Andorra, Nepal, Estland, Griekenland, Liechtenstein en Thailand. Tot en met 2023 zijn er wereldwijd 1.352.445 homohuwelijken voltrokken. Daarvan vonden er 964.966 buiten Europa en 387.479 binnen Europa plaats, waarvan 32.709 in Nederland.
Juridisch gezien bestaat het homohuwelijk niet. Als personen van gelijk geslacht onder het burgerlijk recht kunnen trouwen, is dit dankzij de openstelling van het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht. Eveneens is het heterohuwelijk geen apart juridisch concept. Elk huwelijk is gelijkwaardig, ongeacht het geslacht van de partners en ongeacht hun seksuele voorkeur.
In landen die het huwelijk niet openstelden, kunnen enkel paren van verschillend geslacht trouwen, ongeacht hun seksuele voorkeur. Soms is wel een geregistreerd partnerschap mogelijk dat, afhankelijk van de wetgeving, vaak minder rechten verschaft dan het huwelijk. Landen die het homohuwelijk niet erkennen, maar wel een geregistreerd partnerschap voorzien: Bolivia, Cyprus, Hongarije, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Monaco, Montenegro, San Marino en Tsjechië.
thumb|Huwelijk van de Argentijnse zanger Carlos Morell thumb|Huwelijk tussen twee vrouwen in Zuid-Afrika thumb|Demonstratie voor het Amerikaanse Hooggerechtshof voorafgaand aan de uitspraak in de zaak Obergefell v. Hodges
Nationaal wettelijk erkend Nederland (2001-) thumb|Erkenning homohuwelijk in Europa
Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier constituerende landen: Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Sinds 1 april 2001 kunnen twee personen van hetzelfde geslacht in Nederland met elkaar trouwen. Nederland stelde als eerste land ter wereld het huwelijk open.Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden (2001). Inwerkingtreding Wet openstelling huwelijk (Stb. 2001, 9) en enkele andere wetten. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Toenmalig Amsterdams burgemeester Job Cohen voltrok het eerste homohuwelijk in de Stopera.Het Parool (2011). Tien jaar homohuwelijk in beeld. Geraadpleegd op 26 juni 2015. De Nederlandse wetgeving gold niet meteen in de drie andere landen van het koninkrijk.
Na hun staatkundige herindeling op 10 oktober 2010 en een overgangsperiode van twee jaar, stemden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Caribisch Nederland) hun wetgeving af op de Nederlandse. Sinds eind 2012 is de nieuwe huwelijkswetgeving er van kracht en het homohuwelijk legaal.Osepa, B. (2013). Eerste homohuwelijk op Bonaire. Geraadpleegd op 26 juni 2015. Gearchiveerd op 30 juni 2015.
Aruba en Curaçao legaliseerden het homohuwelijk op 12 juli 2024 via een arrest van de Hoge Raad. Enkel op Sint Maarten is het vooralsnog niet legaal.
België (2003)
België erkent het homohuwelijk op basis van de wet van 13 februari 2003 tot openstelling van het huwelijk voor personen van het hetzelfde geslacht sinds 1 juni 2003.Justitie (2003). 13 februari 2003. Wet tot openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht en tot wijziging van een aantal bepalingen van het Burgerlijk Wetboek. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Deze omvat dezelfde rechten en plichten als een huwelijk tussen personen van verschillend geslacht. Sinds 24 januari 2004 maakt een omzendbrief van minister Laurette Onkelinx een huwelijk met een partner uit een land dat het homohuwelijk niet erkent ook mogelijk.Belgische Senaat (2004). Vraag om uitleg van mevrouw Sabine de Bethune aan de vice-eerste minister en minister van Justitie over «de toepassing van de omzendbrief inzake homohuwelijken» (nr. 3-311). Geraadpleegd op 25 juli 2017. Deze regeling is later ook bij wet bevestigd (Wetboek Internationaal Privaatrecht). Het eerste homohuwelijk in België vond op 6 juni 2003 plaats in Kapellen tussen twee vrouwen.Gazet van Antwerpen (2003). Eerste homopaar in België getrouwd in Kapellen. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Sinds 18 mei 2006 kunnen holebi's in België ook adopteren.
Spanje (2005)
Spaans premier José Luis Rodríguez Zapatero bracht op 21 april 2005 de homohuwelijkswet voor het eerst naar het Congres. De senaat stemde tegen, maar een tweede stemming van het Congres op 30 juni 2005 herriep die beslissing en keurde de wet met 187 tegen 147 stemmen goed, ondanks protest van vooral de conservatieve PP en de Katholieke Kerk in Spanje. Hoewel de weerstand van PP sterk afzwakte, blijft de Katholieke Kerk het homohuwelijk afkeuren. De wet was een mijlpaal voor homorechten in Spanje, dat homoseksualiteit van 1954 tot 1979 verbood. Pyrce, T. (2016). Homosexuality's History and Cultural Impact in Spain. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Op 3 juli kreeg de wet rechtskracht en op 11 juli 2005 trouwde in Spanje het eerste homokoppel in Tres Cantos in de provincie Madrid. Goodman, A. (2005). First gay couple marries in Spain. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Gearchiveerd op 1 oktober 2017. Jones, J. (2015). Spain celebrates ten years of gay marriage. Geraadpleegd op 25 juli 2017. Gearchiveerd op 24 januari 2018.
Canada (2003-2005)
Wet C-38 legaliseerde het homohuwelijk in heel Canada en kreeg op 20 juli 2005 koninklijke bekrachtiging. De senaat keurde de destijds controversiële wet op 28 juni goed, met 158 stemmen voor en 133 tegen. Canada omarmde als vierde land het homohuwelijk. Eerder voerden Ontario en Brits-Columbia (2003), Québec, Yukon, Manitoba, Nova Scotia, Saskatchewan en Newfoundland en Labrador (2004) en New Brunswick (2005) het homohuwelijk al in. CBC/Radio-Canada (2012). TIMELINE | Same-sex rights in Canada. Geraadpleegd op 13 juli 2017. Toenmalig premier van Alberta, Ralph Klein, probeerde tevergeefs het homohuwelijk in Alberta tegen te houden. De Northwest Territories, Prince Edward Island en Nunavut stonden het vanaf 20 juli 2005 vrijwillig toe. CBC/Radio-Canada (2005). Alberta may invoke notwithstanding clause over same-sex marriage. Geraadpleegd op 13 juli 2017. Simons, P. (2015). Simons: 10 years after Canada legalized gay marriage, America finally follows suit. Geraadpleegd op 1 juli 2017.
Zuid-Afrika (2006) Zuid-Afrika volgde in 2006 het arrest van het Constitutioneel Hof van Zuid-Afrika in de zaak Minister van Binnenlandse Zaken v. Fourie van 1 december 2005. Het Hof oordeelde unaniem dat het huwelijk zoals gedefinieerd in het Rooms-Hollands recht en de Huwelijkswet (1961) ongrondwettelijk is, omdat holebikoppels geen toegang hadden tot de status en voordelen van het burgerlijk huwelijk. de Vos, P. (2008). A judicial revolution? The court-led achievement of same-sex marriage in South Africa. Utrecht Law Review, 4(2): pp.162–174. De rechters verwezen naar de Zuid-Afrikaanse grondwet, die discriminatie op basis van seksuele geaardheid expliciet verbiedt. Het Parlement van Zuid-Afrika kreeg 12 maanden om de wet te wijzigen. South African Legal Information Institute (2005). Minister of Home Affairs and Another v Fourie and Another. Geraadpleegd op 21 augustus 2017. Gearchiveerd op 22 augustus 2017. Goldblatt, B. (2006) Case note: Same-sex Marriage in South Africa –the constitutional Court's Judgment. Feminist Legal Studies, 14(2): pp. 261–270. . Gearchiveerd op 21 november 2022. Een ruime meerderheid (230 tegen 41) van de Nationale Vergadering stemde op 14 november 2006 in met de openstelling van het huwelijk. De Nationale Raad van Provincies (36 stemmen voor, 11 tegen) volgde op 28 november 2006.Stichting Buitenlandse Partner (2006). Openstelling huwelijk in Zuid-Afrika. Geraadpleegd op 21 augustus 2017. Gearchiveerd op 31 maart 2022. 365Gay Newscenter Staff (2006). South Africa Gay Marriage Bill Goes To President. Geraadpleegd op 21 augustus 2017. Op 30 november 2006 ondertekende vicepresident Phumzile Mlambo-Ngcuka de wet die het homohuwelijk toeliet, net voor de termijn die het Hof gesteld had verstreek. Associated Press (2006). Gay couple tie the knot in a first for South Africa. Geraadpleegd op 21 augustus 2017. 365Gay Newscenter Staff (2006). South Africa Gay Marriage Bill Becomes Law. Geraadpleegd op 21 augustus 2017.
Noorwegen (2009) In Noorwegen legaliseerde het parlement op 11 juni 2008 het homohuwelijk dat op 1 januari 2009 inging. In januari 2017 besloot de Noorse Lutherse Kerk om ook homohuwelijken te voltrekken. Fouche, G. (2017). Norway's Lutheran Church embraces same-sex marriage. Geraadpleegd op 27 mei 2017. Het geregistreerd partnerschap voor homostellen bestond al sinds 1993. Nu zowel het partnerschap als huwelijk mogelijk zijn, verkiezen partners van gelijk geslacht vooral het huwelijk. Kvittingen, I. (2016). Same-sex marriages are on the rise in Norway. Geraadpleegd op 27 mei 2017.
Zweden (2009) Zweden legaliseerde het homohuwelijk op 1 mei 2009 en was daarmee het vijfde Europese land waar homokoppels konden trouwen. Het nam de wet aan met 226 stemmen voor en 22 tegen. Veel stellen in een geregistreerd partnerschap kozen ervoor om dit om te zetten in een huwelijk. Statistics Sweden (2015). Marriage now more common in Sweden. Geraadpleegd op 27 mei 2017.
Portugal (2010) Na jaren van debat keurde het parlement in Portugal op 8 januari 2010 een wet goed die het homohuwelijk legaliseerde. De wet trad op 1 april 2010 in werking, maar zorgde voor een dispuut inzake het adoptierecht, aangezien dit niet was inbegrepen. Politieke partijen en organisaties gelieerd aan de Katholieke Kerk hadden dit verhinderd. Azevedo Brandão, A.M.S. & Machado, T.C. (2012). How equal is equality? Discussions about same-sex marriage in Portugal. Geraadpleegd op 27 mei 2017. Gearchiveerd op 13 april 2022. In februari 2016 echter vond de centrumlinkse regering van premier António Costa toch een meerderheid in het parlement om het adoptierecht te verbreden. De regering maakte adoptie voor holebi's prioritair en verwierp hiervoor zelfs een presidentieel veto. Weatherbe, S. (2016). Left prevails in Portugal with gay adoption and easy abortion. Geraadpleegd op 27 mei 2017. Gearchiveerd op 27 maart 2017.
thumb|Premier Jóhanna Sigurðardóttir van IJsland en president Danilo Türk van Slovenië, beiden met hun vrouw
IJsland (2010) Het Alding (IJslands parlement) keurde op 11 juni 2010 unaniem de openstelling van het huwelijk voor paren van gelijk geslacht goed. De wet, die het huwelijk voortaan geslachtsneutraal invult, ging in op 27 juni 2010. Op de dag van de legalisatie van het homohuwelijk, trouwde premier Jóhanna Sigurðardóttir met haar vriendin en trad zo als eerste regeringsleider ter wereld in een homohuwelijk.Willems, M. (2010). Eerste homohuwelijk in IJsland is van de premier. Geraadpleegd op 27 juni 2015. Gearchiveerd op 30 juni 2015.
Argentinië (2010)