miniatuur|Lectori salutem als aanhef Deze lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen geeft een alfabetisch overzicht van beroemde of vaak gebruikte begrippen, spreekwoorden en uitdrukkingen in het Latijn. Inbegrepen zijn namen van verenigingen, instituties en begrippen, van letterkundige werken en van werken van beeldende kunst, alsook opschriften, titels, eretitels, motto's, wapenspreuken, zinspreuken en lijfspreuken.
De eerst vermelde vertaling is altijd de letterlijke, gevolgd door populaire of toegepaste vertalingen. Daarna volgt eventueel een nadere toelichting of een bronbegripvermelding.
Er is een aparte lijst van Griekse en Latijnse begrippen in de biologie.
A Ab absurdo Uit het ongerijmde Ab alio exspectes, alteri quod feceris Verwacht van anderen wat je anderen aandeed - wie kaatst moet de bal verwachten (Publilius Syrus, Sententiae) miniatuur|Standbeeld Cicero, Justitiepaleis Rome Ab amicis honesta petamus Laten we van onze vrienden louter eerzame dingen vragen (Cicero, De amicitia 13,44) Ab asinis ad boves (transcendere) Van ezels naar ossen - van de hak op de tak (springen) (Plautus, Aulularia 2,2,58) Abducet praedam qui occurit prior de buit wordt meegenomen door wie hem als eerste aantreft - wie het eerst komt, het eerst maalt (Plautus, Pseudolus 1198) Ab equis ad asinos Van paarden naar ezels - van de hak op de tak (Erasmus, Adagia I) Abeunt studia in mores Liefhebberijen worden tot gewoontes (Ovidius, Heroides 15,83) Abi ad corvos Loop naar de raven - loop naar de maan Ab igni ignem capere Het ene vuur met het andere aansteken - vgl. wat je zaait zul je oogsten (Cicero, De officiis 1,16,52) Ab imo pectore Uit het diepst van het hart (Lucretius, De Rerum Natura 3, 57; Vergilius, Aeneis 6,55) Ab incunabulis Vanaf de windsels, van jongs af Ab initio Vanaf het begin, een ab initio berekening in de exacte wetenschappen gaat uit van eerste principes miniatuur|Cicero klaagt Catilina aan in de Romeinse senaat. Fresco door Cesare Maccari, Rome, Palazzo Madama Ab Iove principium Bij Jupiter is het begin - we beginnen met het belangrijkste (Vergilius, Bucolica 3, 60; Aeneis 7,219) Ab ipso Lare incipe Begin bij je eigen haardgod - veeg eerst je eigen stoepje schoon Abiit, excessit, evasit, erupit Hij vertrok, ging weg, ontsnapte, barstte los (Cicero, In Catilinam 2,1,1) Ab obice saevior Verwoeder door de weerstand (Ovidius, Metamorfosen 3,571) A bove maiore discit arare minor Van de oude os leert de jonge ploegen - zo de ouden zongen zo piepen de jongen Ab ovo Vanaf het begin, namelijk vanaf het tweelingei van Leda (Horatius, De arte poetica 147) thumb|Horatius, detail houtsnede in L'illustrazione popolare (1884) door Anton von Werner Ab ovo usque ad mala Vanaf het ei tot de appels, van het begin tot het eind (van de maaltijd) (Horatius, Saturae 1,3,6-7) Abrupte cadere in narrationem Met de deur in huis vallen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 4,1,79) Absens carens De afwezigen worden overgeslagen Absentem laedit, qui cum ebrio litigat Hij die met een dronkaard bekvecht, kwetst een afwezige (Publilius Syrus, Sententiae) Absint offensae cum fit celebratio mensae Laat beledigingen achterwege als je aan de feesttafel zit thumb|Buste Titus Livius door Andrea Riccio, eind 15e eeuw, Nationaal Museum van Warschau Absit invidia verbo Niet kwaad bedoeld - men duide het niet euvel (Livius, Ab urbe condita, 9,18,5; 28,39,11; 36,7,7) Absit reverentia vero Men moet de waarheid niet ontwijken [om een ander te sparen] (Ovidius, Heroides 5,11) Absolvere ab instantia Van het ten laste gelegde vrijspreken [bij gebrek aan bewijs] Abundat dulcibus vitiis Hij heeft veel beminnelijke tekortkomingen, hij is rijk aan sympathieke tekortkomingen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 10,1,129) Ab uno disce omnes Door (de misdaad van) één (Griek) ken je ze (de Grieken) allemaal (Vergilius, Aeneis 2,65-66) Ab urbe condita (AUC) Vanaf de stichting van de stad (Rome), het begin van de Romeinse jaartelling, traditioneel in 753 v.Chr. Abusus non tollit usum Misbruik heft het gebruik niet op Abyssus abyssum invocat De afgrond roept tot de afgrond - het ene misdrijf veroorzaakt het andere (Psalm 42, 7) A cane non magno saepe tenetur aper Een niet al te grote hond vangt dikwijls een wild zwijn - vgl. Je weet nooit hoe een koe een haas vangt (Ovidius Remedia Amoris 422) A capella Op de wijze van de [pauselijke] kapel - gezongen muziek zonder begeleiding van instrumenten Acceptissima semper munera sunt, auctor quae pretiosa facit Het meest welkom zijn altijd die giften die hun waarde ontlenen aan de gever (Ovidius, Heroides 16,71)miniatuur|Keizer Augustus, deel van een ruiterstandbeeld, Nationaal Archeologisch Museum van Athene Accessorium sequitur principale De bijzaak volgt (is afhankelijk van) de hoofdzaak Accidit in puncto quod non speratur in anno In een oogwenk kan gebeuren wat men in een heel jaar niet verwacht (lijfspreuk van keizer Ferdinand I) Accipe quam primum, brevis est occasio lucri Neem het meteen aan, kort is de kans op winst – je moet het ijzer smeden terwijl het heet is (Martialis, Epigrammata 8,9,3) Accipere quam facere praestat iniuriam Het is beter onrecht te lijden dan het te begaan (Cicero, Tusculanae disputationes 5,19.56) A cruce salus Van het kruis (van Christus) komt de redding Acta(m rem) agere Gedane zaken weer oppakken - nakaarten, mosterd na de maaltijd (Terentius, Phormio 491) Acta probant se ipsa Akten bewijzen zichzelf, een stuk dat eruitziet als een notariële akte geldt als zodanig, tenzij het tegendeel wordt aangetoond Acta fabula est Het verhaal is ten einde, laatste woorden van Romeinse toneelstukken - en van keizer Augustus Actori incumbit probatio De eiser in een rechtsgeschil moet het bewijs leveren, de bewijslast ligt op de eiser - zie: Affirmanti incumbit probatio thumb|Vergilius leest voor uit de Aeneis aan Augustus en Livia (en Octavia, die flauwvalt bij Tu Marcellus eris), schilderij van Jean-Baptiste Wicar, Museum voor Schone Kunsten (Rijsel) Actum agere zie Actam rem agere Actus non facit reum nisi mens sit rea Een daad maakt een persoon niet schuldig, tenzij de geest (intentie) schuldig (kwaadaardig) is Acuto homine nobis opus est, qui pervestiget quid sui cives cogitent Een scherpzinnig iemand hebben wij nodig, om achter de mening in het land te komen (Cicero, De oratore, 1,223) Ad astra per aspera Tot de sterren door tegenslagen heen (motto van Gouda, van de staat Kansas en van de NASA, ook Per aspera ad astra) Ad captandam benevolentiam Om welwillendheid te verkrijgen - vgl. Captatio benevolentiae Ad captandum vulgus Om het volk (voor zich) te winnen Adde parvum parvo, magnus acervus erit Voeg beetje bij beetje toe en het zal een grote hoeveelheid worden (Ovidius) thumb|Erasmus van Rotterdam (1517) door Quinten Massijs, Gallerie Nazionali d'Arte Antica Adeo in teneris consuescere multum est Zo belangrijk is het zich van jongs af aan aan iets te wennen (Vergilius, Georgica 2, 272) Ad fontes Naar de bronnen, oproep tot gefundeerde bezinning Ad fundum Tot de bodem, terug naar de bron, ook gezegd als aansporing een glas in één teug te ledigen. Ad hoc Ten behoeve van dit, hiervoor, bij eenmalige maatregelen Ad hominem Op de mens, op de man af; zonder omwegen; zie ook Argumentum ad hominem Adhuc caelum volvitur Nog steeds draait de hemel - er is nog altijd hoop (Erasmus, Adagia, 4,4,8) Adhuc sub iudice lis est De zaak is nog onder de rechter, Zie ook: Grammatici certant (Horatius, De arte poetica 78) Adhuc tua messis in herba est Je oogst is nog in de halm - je moet het vel van de beer niet verkopen voor hij geschoten is (Ovidius, Heroides 16,263-264) Ad impossibile nemo tenetur Van niemand kan worden verlangd het onmogelijke te doen thumb|Louis de Montfort, schilderij (ca 2003) door Brian Whelan Ad incitas redactus Tot onbeweeglijkheid gedwongen (bordspelterm), schaakmat gezet (Plautus, Trinummus 537; Poenulus 906) Ad infinitum Tot in het oneindige Ad interim Voor de tussentijd, waarnemend, tijdelijk plaatsvervangend Ad Jesum per Mariam Tot Jezus door Maria, ook: Per Mariam ad Jesum. Belangrijk principe in het werk van de Heilige Louis de Montfort.Het gouden boek L.M. de Montfort 1931 pdf (o.a. pagina 34,50,63,75). Gearchiveerd op 11 september 2016. Tevens motto van heiligdom Heiloo (Runxputte) Ad kalendas Graecas Op de Griekse kalendae, op een dag die nooit komt, met sint-juttemis, de kalendae was een dag in de Romeinse kalender, niet de Griekse (Suetonius, De Vita XII Caesareum, Divus Augustus 87,1) Ad libitum (ad lib.) Naar believen Ad Limina (Apostolorum) Naar de drempels (van de apostelen), pauselijke wet uit 1587 die diocesane bisschoppen verplicht om op gezette tijden Rome te bezoeken, waar de graven van de apostelen Petrus en Paulus liggen Ad litem Met het oog op het te voeren proces, de rechtsgang Ad maiorem Dei gloriam (AMDG) Tot meerdere glorie van God, devies van de Jezuïetenorde Ad modum Minelli Op de wijze van Minellius - letterlijk vertalend (Johannes Minellius, de in 1683 overleden rector van het Erasmiaans Gymnasium te Rotterdam, maakte letterlijke vertalingen van klassieke auteurs) miniatuur|Premonstratenzer motto (Ad omne opus bonum paratus) in St.-Michaels Abbey, Orange County (Californië) Ad mores natura recurrit damnatos De natuur vervalt steeds in haar slechte gewoonten (Iuvenalis, Satiren 13,239-240) Ad nauseam Tot walgens toe Adolescens laudandus, ornandus, tollendus De jongeman moet worden geprezen, onderscheiden en... terzijde geschoven, uitspraak van Marcus Tullius Cicero, die dacht Octavianus te kunnen uitspelen tegen Marcus Antonius (Cicero. Epistulae ad Familiares 11.20,1) Ad omne opus bonum paratus Tot elk goed werk bereid (motto van de Premonstratenzers) miniatuur|Le Grand Dauphin, ca 1680, onbekende schilder Ad patres ire Naar de vaderen gaan - sterven (Rechters, 2,10) Ad perpetuam rei memoriam Te(r) eeuwiger nagedachtenis Ad praesens ova cras pullis sunt meliora De eieren van vandaag zijn beter dan de kippen van morgen - beter een vogel in de hand dan tien in de lucht (Rabelais, Gargantua 3,42) Ad rem Gericht op de zaak die voorligt, ter zake, gevat, pertinent Adsum qui feci Hier ben ik, die het gedaan heeft - ik ben de dader (Vergilius, Aeneis 9,427) Ad usum Delphini Ten gebruike van de Dauphin - de gekuiste versie (oorspronkelijk de gecensureerde uitgave van latijnse klassieken ten behoeve van le Grand Dauphin, later ironische term voor censuur) Ad valvas Aan de deuren, bij de ingang: verwijst naar het mededelingenbord bij de ingang, voor aanvullende informatie Adversae res admonent religionum Tegenslagen sporen aan tot godsdienst - nood doet bidden (Livius, Ab urbe condita V,51,8) Advocatus Sancti Sepulchri Beschermer van het Heilig Graf, eretitel van Godfried van Bouillon thumb|Pallas Athena met aegis, uit de Villa dei papiri, Herculaneum, Nationaal Archeologisch Museum, Napels Aegide Met geitenhuid - achter het schild - onder de bescherming van Aegrescit medendo Door de behandeling wordt hij zieker (Vergilius, Aeneis 12,46) Aegri somnia Dromen van een zieke - waanvoorstellingen van een zieke geest (Horatius, Ars poetica 7) Aegroto dum anima est, spes est Zolang een zieke nog reageert is er hoop - zolang er leven is, is er hoop (Cicero, Ad Atticum 9,10,3) Aequa lance Met de weegschaal in evenwicht - onpartijdig (Plinius de Oudere, Naturalis historia 7,7,5) Aequa lege necessitas sortitur insignes et infimos Volgens een door niemand te ontkomen wet treft het noodlot aanzienlijken en onaanzienlijken (Horatius, Oden 3,1,14-15) thumb|Seneca, herme met aan de andere kant Socrates, Antikensammlung, Berlijn Aequalis aequalem delectat Gelijk houdt van gelijk - soort zoekt soort. Zie: Similibus enim similia gaudent Aequalitas non parit bellum Gelijkheid brengt geen ruzie voort (Erasmus, Adagia 4,2,96) Aequam memento rebus in arduis servare mentem Denk erom goede moed te houden in moeilijkheden (Horatius, Oden 2,3,1-2) Aequo animo Met gelijkmoedige geest - zonder zijn kalmte te verliezen