De Eemshaven (1973) is een overslaghaven, gelegen in de Groningse gemeente Het Hogeland en is de grootste zeehaven van Noord-Nederland. Ze ligt aan de westelijke oever van de Eemsmonding, een zeearm waar de Eems uitstroomt in de Noordzee.
De haven werd vanaf 1968 aangelegd op het Uithuizerwad en de Robbenplaat, later volgden uitbreidingen in delen van de de Emmapolder en de Oostpolder. Verdere uitbreidingen zijn gepland.
Havens De haven is CEMT-klasse Va en bestaat uit vier bassins. Net als de haven van Delfzijl wordt de Eemshaven beheerd door Groningen Seaports. De vaarwegdiepte varieert van NAP −12,8 tot NAP −10,8 meter. De haven heeft een verkeersbegeleidingssysteem. Het blokkanaal van de Verkeersdienst Eemshaven is marifoon VHF-kanaal 1. Alle schepen moeten zich bij aankomst en vertrek hier melden.
Doekegatkanaal Het Doekegatkanaal vormt de toegang tot de havens. De minimumbodembreedte is 200 × 15 m en een diepte van NAP −15 m. Bij hoog water kunnen schepen met een maximale diepgang van 11 m binnenlopen. Aan het eind van het kanaal is een zwaaikom met een diameter van 440 m en een diepte van NAP −15 m.
Wilhelminahaven Dit bassin ligt ten oosten van de zwaaicirkel en is bedoeld voor schepen met een diepgang van 11 m. Het heeft een bodembreedte van 200 m, is 1200 m lang en heeft drie kades: de noordkade met een diepte van 18 m, de Oostkade met een diepte van 16 m, waar vliegas, gips etc. kan worden overgeslagen, en de Zuidkade, diepte 18 m, voor kolenoverslag. Hier is ook een losstoep voor bouw-grondstoffen en bouw-recycling materiaal.
Julianahaven Dit bassin ligt ten westen van de zwaaicirkel en heeft een diepte van rond de 12,5 m. Het is 1200 m lang en zo'n 250 tot 300 meter breed. De handelskade heeft een lengte van 1130 m en een breedte van 300 m.
Emmahaven Dit bassin ligt ten westen van de zwaaicirkel en ten zuiden van de kade in de Julianahaven. Het is 600 m lang, 130 m breed en 8 m diep. Het heeft aan de zuidzijde een drijvende steiger van 225 m lengte voor binnen-, kust- en dienstvaartuigen en een dienstensteiger voor o.a. de loodsdienst.
Beatrixhaven Dit is het noordelijkste bassin met aan de zuidkant een openbare kade van zo'n 1200 m. Het is een offshore windhaven, van waaruit windparken worden aangelegd in de Duitse Bocht en de Noordzee. De Twentsche Kabelfabriek (TKF) heeft er een vestiging voor de productie van stroomkabels.https://www.rtvnoord.nl/nieuws/998975/twentsche-kabelfabriek-gaat-in-eemshaven-jaarlijks-1200-kilometer-aan-zeekabels-produceren
Geschiedenis thumb|Windmolen Goliath tussen windturbines bij de Eemshaven (2015) Ten noorden van de stad Groningen ligt het Hogeland. Dit is ontstaan door aanslibbing langs de kust van de Waddenzee en het ontstaan van wierden.
In de jaren 1950 en 1960 groeide de Nederlandse economie hard. Er was behoefte aan veel ruimte voor de stevige industriële ontwikkeling die het land doormaakte. Een van de maatregelen die men koos was de aanleg van een nieuwe zeehaven in Noord-Nederland. Dat werd de Eemshaven, zo'n 20 kilometer noordelijk van de bestaande zeehaven Delfzijl, in de gemeente Het Hogeland (huidige naam van de gemeente).
Een van de redenen om juist voor het Noorden te kiezen was het grote overschot aan arbeidskrachten die voorheen in de landbouw werkten.Regeringsnota ontwikkeling van het Noorden des Lands, 1968 Op 8 februari 1968 besloten de Provinciale Staten van Groningen tot de realisatie van het Eemshavenproject. Het basisplan omvatte de aanleg van een haven voor schepen tot 40.000 ton draagvermogen, wat later uitgebreid zou kunnen worden naar 70.000 ton. Grondleggers van het plan waren de Groninger waterstaatsingenieurs Johan van Veen en Nanko Nanninga.DE GESCHIEDENIS TOT EN MET DE 19e EEUW groningen-seaports.com Het feitelijke ontwerp van de haven is gemaakt door Van Veen. Die ontwierp de haven op een zodanige wijze, dat de havenmonding tot in het Doekegat steekt. Het Doekegat is een diepe geul in de Waddenzee. Door dit ontwerp is het mogelijk dat schepen met een grote diepgang, en dus met veel tonnage, toegang hebben tot de Eemshaven.
thumb|Polygoonjournaal uit 1973. De nieuwe Eemshaven in het noorden van Groningen is officieel geopend. In 1973 was de eerste fase van de werkzaamheden afgerond, en op 7 juni van dat jaar werd tegelijk met een uitbreiding van de haven van Delfzijl de Eemshaven geopend door Koningin Juliana vanaf het passagiersschip Rottum.
thumb|Veerboot Münsterland uit Borkum loopt de haven van Eemsmond binnen (2015) In 1976 kwam de eerste klant naar de Eemshaven: AG Ems nam een stuk grond en een steiger in gebruik langs het Doekegatkanaal. De rederij ging passagiersdiensten onderhouden naar het Duitse eiland Borkum. De zogenaamde Butterfahrten van Rederij Kamstra verplaatsten zich van Delfzijl naar de Eemshaven. Ze werden in 1999 opgeheven, toen de Europese eenwording een einde maakte aan het belastingvrij inkopen in internationale wateren.
De Eemshaven was ontworpen voor grootschalige activiteiten in de olieraffinage en basischemie. De oliecrisis van 1973 stak een spaak in het wiel, waardoor er geen olie- noch chemische industrie van de grond kwam. De enige bron van inkomsten vormden (grote) schepen, die in de haven tijdelijk gestald werden (en waarvoor het havenschap geld ontving). Een van de topattracties was de olietanker Aiko Maru (lengte 365 m, breedte 70 m, 430.000 ton draagvermogen). Dat schip arriveerde op 22 april 1983, en was de oorzaak van de langste file ooit in de provincie Groningen: 22 kilometer, van Delfzijl naar de Eemshaven.
thumb|In 1984 werd de eerste paal geheid door voorzitter van het Havenschap drs. B. Bos, ter uitbreiding van de kademuur (1984) In 1978 werd een 600 meter lange handelskade in gebruik genomen. Deze kade werd in 1984-1985 nog eens met 550 meter verlengd. In die jaren werd ook de Julianahaven uitgebreid. Vanaf de bouw van de kade begon zich kleinschalige bedrijvigheid te vestigen in de Eemshaven. Een grotere ontwikkeling was dat vanaf 1996 de Meyer Werft uit Papenburg besloot haar grootste schepen voor afbouw en bevoorrading naar de Eemshaven te brengen, vanwege problemen met de diepgang op de Eems. Het eerste schip dat in dat kader arriveerde was het luxueuze passagiersschip Galaxy, waar bijna een half miljoen mensen naar kwamen kijken in de anderhalve maand dat het schip in de haven lag.
In de jaren negentig werd de eerdere aandacht op industrie losgelaten. Het accent bij de ontwikkeling van de haven ligt nu op logistieke bedrijvigheid,Eemshaven waaronder overslag.De Eemshaven - Mainport van Noord Nederland Het eerste initiatief op dat gebied was een fruitterminal, die in 1986 voor circa 120 miljoen gulden werd aangelegd, maar mislukte. In de jaren na 2000 zijn de overslagactiviteiten flink toegenomen: de goederenoverslag is in de periode 2003-2011 verdrievoudigd. Eind jaren negentig tot begin jaren 2010 werd de rol van de Eemshaven in de energievoorziening van Nederland steeds belangrijker door de bouw van energiecentrales.
In november 2012 zijn plannen goedgekeurd om het haventerrein met ruim 180 hectare uit te breiden. Het betreft hier een uitbreiding in het zuidoostelijke gedeelte ter hoogte van de N33. Met deze plannen is een investering van 54,3 miljoen euro gemoeid. De uitvoering zal gefaseerd plaatsvinden en zal vooral bestemd zijn voor energie- en datagerelateerde activiteiten. De uitbreiding is een gevolg van de sterke groei van energiegerelateerde activiteiten in de haven sinds 2005. Zonder deze expansie zal naar verwachting alle grond in de haven rond 2020 in gebruik zijn. Een onderdeel van het plan, de uitbreiding van de Wilhelminahaven, is echter door de Raad van State tegengehouden. Dit is een gedeeltelijk succes voor vier natuurorganisaties, die zich tegen alle uitbreidingsvergunningen hadden verzet.Raad van State: geen uitbreiding Wilhelminahaven, SC Online, 27 december 2012
Vanwege de sterke groei van de Eemshaven en de bouw van verschillende windmolenparken is er in 2019 een helikopterhaven gebouwd in de Eemshaven. Via deze helikopterhaven kunnen monteurs met een aanzienlijke tijdwinst naar de windmolenparken gevlogen worden. Naast de bestaande energievoorziening is de Eemshaven onderzocht als mogelijke locatie voor nieuwe kerncentrales, maar de provincie Groningen adviseerde dat de locatie buiten de verdere planning blijft.
Chronologie 1973 (7 juni) - Officiële opening door koningin Juliana. 1974-1979 - Bouw en realisatie van de Eemshavenweg. 1976 - De eerste "klant", AG Ems start de Borkumlijn, een reguliere veerdienst op Borkum 1976 - start bouw van de elektriciteitscentrale van de Epon (695 MW) 1977 - de Butterfahrten (tax free minicruise) van rederij Kamstra worden verplaatst van Delfzijl naar de Eemshaven 1978 - start aanleg handelskade. In de loop der jaren vestigden zich daar onder meer Veem & Factor en Sealane. 1978 - opening van de stamlijn Eemshaven, er is nu ook goederenvervoer per spoor mogelijk 1986 - opening van de fruitterminal waarvan de aanleg 122 miljoen gulden kostte 1990 - bouw van de patatfabriek 1994 - Opening van de drijvende afbouwwerf van scheepswerf Pattje 1994 - Het bedrijf Conoco (gasverwerking) komt in beeld door een mogelijke investering van 4 miljard gulden en werk voor 1700 man 1996 - uitbreiding van de elektriciteitscentrale met 1705 MW. De centrale is inmiddels eigendom van Engie 1996 - het eerste cruiseschip in aanbouw door de Meyer Werft, de Galaxy, ligt enige tijd in de Eemshaven om te worden afgebouwd. Het schip trekt een half miljoen toeschouwers 1996 - naamswijziging: het Havenschap Delfzijl-Eemshaven gaat verder onder de naam Groningen Seaports 1997 - de patatfabriek wordt verplaatst naar Zeeland 1997 - plannen voor een buitendijkse werf, Meyer Werft, bouwer van cruiseschepen overweegt verhuizing naar de Eemshaven 1999 - Wagenborg neemt de fruitterminal over. Tot dan is de fruitterminal het symbool van alles wat mislukt in de Eemshaven 1999 - het plan voor een buitendijkse werf wordt afgeblazen 1999 - Europese regels maken een einde aan de Butterfahrten 2003 - plannen voor sloopwerf Ecodocks 2004 - het recyclingbedrijf Theo Pouw start een grote nevenvestiging in de Eemshaven 2006 - ontmanteling van de afbouwwerf Volharding (voorheen Pattje) 2006 - start van de moutfabriek Holland Malt 2007 - plannen voor sloopwerf Ecodock worden gestaakt 2007 - het bedrijf Biovalue start met de productie van biodiesel (jaarproductie 65 miljoen liter) 2008 - het Eemshaven-complex wordt uitgebreid met de Beatrixhaven. AG Ems start haar Borkumlijn vanuit deze haven en Wijnne & Barends opent er een containerterminal 2008 - NorNed-kabel wordt operationeel met een onderzeese stroomkabel tussen Noorwegen en Nederland 2008 - start bouw van de elektriciteitscentrale van Nuon (1200 MW) 2008 - Opening van het datacenter TCN, met Google als grootste klant 2010 - de plannen voor een aanlanding van vloeibaar aardgas (lng - Essent, Vopak, Gasunie) worden niet doorgezet 2010 - Biovalue staakt productie 2011 - Verlenging Wilhelminahaven 2013 - Biovalue herstart productie na overname door Bio-Oil 2014 - Google Inc. besluit een groot datacenter te bouwen 2014 - begin aanleg Eemshaven-Zuistoost in de Oostpolder 2018 - Station Eemshaven wordt geopend aan de spoorlijn naar Groningen 2019 - Opening Heliport Eemshaven 2020 - Google Inc. start met de bouw van een nieuw tweede datacentrum 2022 - Holland Norway Lines start een ferryverbinding met het Noorse Kristiansand 2023 - Holland Norway Lines stopt met ferryverbinding wegens faillissement.
Bedrijven Veerterminals In de Eemshaven bevinden zich enkele veerterminals, onder andere van AG Ems met een veerdienst op Borkum.
Anno 2019 waren er plannen voor een veerdienst naar Rosyth in Schotland.