Het Vostokmeer is een meer dat in 1996 ontdekt is onder de kilometers dikke ijskap van Antarctica. Zoals heel Antarctica is het internationaal gebied.
Het Vostokmeer is het grootste van de meer dan vierhonderd bekende meren onder het ijs van Antarctica. Het meer is 50 kilometer breed en 250 kilometer lang, vergelijkbaar met de afstand tussen Parijs en Brussel-Zuid. Het bestaat uit een noordelijk bekken van 400 meter diep en een zuidelijk van 800 meter, gescheiden door een rug waar het water 200 meter diep is.
Door de rug kan de biologische en chemische samenstelling van de bassins verschillend zijn. De oppervlakte wordt verschillend geschat, op 12.500 km² en op 14.000km². Het heeft een gemiddelde diepte van 344 meter en een geschat volume van 5400 km³. In mei 2005 werd een eiland ontdekt in het midden van het meer.
Het meer bevindt zich op 77° Z 16° O, dus op het oostelijk halfrond, maar de naam Vostok (, Russisch voor 'oost') verwijst daar niet naar. Het meer ligt onder het Russische Vostokstation, dat genoemd is naar het expeditieschip Vostok waarmee in 1820 Antarctica ontdekt is.
Ligging en kenmerken Het meer is 35 miljoen jaar oud en lag toen in een bebost ecosysteem. Tot 15 miljoen jaar geleden was het nog niet geheel bedekt door de ijskap. Tegenwoordig ligt het onder een ijskap van 3,7 kilometer dik. Ondanks de afgesloten ligging heeft het water een behoorlijke verversingssnelheid: er is aanvoer van smeltwater. Anderzijds bevriezen delen van het meer en die ijslaag wordt afgevoerd. Per saldo is het water na 13.300 jaar vernieuwd.
Ontdekking Radarbeelden miniatuur|rechts|Radarbeeld van het Vostokmeer, gemaakt door de RADARSAT-1-satelliet Russisch en Brits onderzoek leidde in 1996 tot de ontdekking van het Vostokmeer, door het samenbrengen van verschillende gegevens, zoals "airborne ice-penetrating", "imaging observations" en "spaceborne radar".
Gemiddelde temperatuur van het water De gemiddelde temperatuur van het water is ongeveer −3 °C; het water blijft vloeibaar onder het normale vriespunt vanwege de hoge druk van het bovenliggende ijs. De geothermische warmte van de aarde verwarmt de bodem van het meer en het ijs boven het meer isoleert het water van de lage temperaturen aan de oppervlakte van het ijs.
IJsonderzoek miniatuur|rechts|Getekende dwarsdoorsnede van het boren naar het Vostokmeer. Onderzoekers van het Vostokstation verrichtten een van 's werelds grootste ijsonderzoeken in 1998. Een team van Russen, Fransen en Amerikanen onderzocht het ijs dat 3623 m dik is. Het ijs dicht bij het meer bleek 420.000 jaar oud te zijn, wat doet vermoeden dat het meer tussen 500.000 jaar en meer dan een miljoen jaar geleden onder de ijskap bedekt werd.
miniatuur|rechts|IJskernen geboord op het Vostokstation (in 2005). Het Vostokstation is op de achtergrond zichtbaar. Het boren door het ijs werd in 1998 op ongeveer 91 m van de oppervlakte van het meer gestopt, om te voorkomen dat het meer verontreinigd zou raken, onder andere door de 60 ton freon en kerosine die gebruikt was om toevriezen van het boorgat te voorkomen. In 2005 werd het boren hervat, nadat lang was nagedacht over een boormethode die het meer niet kan vervuilen.Peter van Ammelrooy: Roeren in een gevoelige soep. De Volkskrant, 29 januari 2011 Voor de laatste meters wordt een thermische boorkop gebruikt. Wanneer deze het water bereikt, zal hij door de druk omhoog geduwd worden, of door de onderzoekers omhoog getrokken worden tot 30 à 40 meter boven het oppervlak van het meer. Het opstijgende water zal meteen bevriezen en zo het boorgat afsluiten. Van dit bevroren water worden dan monsters genomen voor onderzoek. In januari 2011 waren de onderzoekers de oppervlakte van het meer tot op enkele meters genaderd.Quirin Schiermeier: Race against time for raiders of the lost lake. Nature 469:275 (17 januari 2011). doi:10.1038/469275a Vanwege het einde van de zomer op de zuidpool moest het werk op 6 februari 2011 gestaakt worden. De Russen begonnen bij het begin van januari 2012 weer te boren naar dit meer en bereikten op 6 februari 2012 de wateroppervlakte. Het opwellende water raakte bevroren en de onderzoekers verzamelden enkele maanden later een aantal boorkernen.
Een uitzonderlijke omgeving Twee gescheiden ecosystemen Omdat de twee bekkens gescheiden zijn door een rug, is het mogelijk dat de chemische en biologische samenstelling van de twee ecosystemen verschillend zijn.
Hoge druk en hoge zuurstofconcentratie Het zuurstofgehalte van het Vostokmeer is 50 maal hoger dan dat van een gewoon meer. Men denkt dat het gewicht van de ijskap bijdraagt aan het hoge zuurstofgehalte.
Speculatie over mogelijk leven in het Vostokmeer en vergelijking met Jupiters maan Europa Sommigen speculeren dat organismen zich aangepast hebben aan de hoge concentratie zuurstof, zoals door hoge concentraties van beschermende enzymen.
Aangezien het water op Europa, een maan van Jupiter, zich ook onder een dikke laag ijs bevindt, zou een bevestiging van organismen in het Vostokmeer model kunnen staan voor mogelijk leven op de maan Europa.
Getijdenkrachten in het Vostokmeer In april 2005 merkten onderzoekers dat het Vostokmeer beïnvloed werd door de getijdenkrachten, onder invloed van de maan en de zon, waardoor het oppervlak van het meer schommelde met 1 tot 2 cm. De onderzoekers veronderstellen dat de variatie in het meeroppervlak het effect van een pomp heeft, wat noodzakelijk zou kunnen zijn voor het overleven van micro-organismen, als die er al zouden zijn.
Recent onderzoek In januari 2006 ontdekten Robin Bell en Michael Studinger, twee geofysische onderzoekers van de Colombia universiteit (vermeld in de Geophysical Research Letters), twee kleinere meren onder de ijskap, genaamd: 90 Degrees East en Sovetskaya.
Men denkt dat het meer verbonden kan zijn met een netwerk van rivieren onder en door het ijs. Glaciologen Duncan Wingham en Martin Siegert (Universiteit van Bristol, nu Universiteit van Edinburgh) publiceerden in Nature in 2006 dat vele van de meren onder het ijs van Antarctica op zijn minst tijdelijk verbonden waren.Duncan J. Wingham, Martin J. Siegert, Andrew Shepherd en Alan S. Muir: Rapid discharge connects Antarctic subglacial lakes. Nature 440:1033-1036 (20 april 2006) doi:10.1038/nature04660 Door de veranderende waterdruk in de verschillende meren kunnen plots grote hoeveelheden water verplaatst zijn door het ijs.
De Vostok-ijskernboring duidt op een nabije daling van de temperatuur.
Categorie:Meer in Antarctica