thumb|Coenraad Johannes van Houten Coenraad Johannes van Houten (Amsterdam, 15 maart 1801 - Weesp, 27 mei 1887) was een Nederlandse chocoladefabrikant. Hij is ook bekend vanwege het alkaliseren van cacaomassa, de bewerking met alkalische zouten om de bittere smaak en wrangheid te verminderen. Dit proces staat tot op heden bekend als Dutch process cacao of Dutching.
Biografie Coenraad van Houten was de zoon van Casparus van Houten (1770-1858) en Arnoldina Koster. In 1835 huwde Coenraad van Houten met zijn nicht Hermina van Houten uit Groningen. Zij kregen een zoon en zes dochters. Coenraad was een stille, in zichzelf gekeerde man die het als zijn levenswerk beschouwde om cacao tot een aangenaam en voedzaam product te maken. Hij was nauwkeurig in zijn werk, experimenteerde voortdurend met grondstoffen en productiemethoden en besteedde veel tijd aan het verfijnen van zijn chocoladeproducten.De passer van de oude heer Verkade. in Biografie Bulletin. Jaargang 7 (1997)
Coenraads vader, een handelaar in koffie en thee, opende in 1815 een cacaofabriekje in een pand aan de Leliegracht te Amsterdam, met een molen die door mankracht werd aangedreven. Coenraad werd al op jonge leeftijd aan het werk gezet in het bedrijf van zijn vader. In die tijd werden cacaobonen vermalen tot een fijne massa, die in warme melk kon worden opgelost tot een cacaodrank. Meer dan de helft van het gewicht van deze cacaomassa is vet, waardoor de cacaodrank voor sommigen te machtig was. In 1828 verkreeg Casparus in Nederland een tienjarig octrooi op een methode om vet uit geroosterde cacaobonen te persen. Van Houtens pers bracht het cacaobotergehalte terug met bijna de helft. Het resultaat was een droge cacao die verpulverd kon worden tot het eerste cacaopoeder.Dam, Peter van (2012) Cacao- en chocoladefabriek C.J. van Houten & Zn. 1815-1971: opkomst en ondergang van een wereldmerk. Eindhoven: (Z)OO producties en LecturisIn 1838 verliep het patent, waardoor anderen konden voortbouwen op het succes van Van Houten. De Engelse chocolatier Fry & Sons produceerde in 1847 de misschien wel eerste chocoladereep. Latere ontwikkelingen waren in Zwitserland, waar Daniel Peter in 1875 melkchocolade introduceerde en Lindt maakte chocolade beter mengbaar door in 1879 het proces van concheren uit te vinden. De introductie van cacaopoeder vereenvoudigde niet alleen het maken van cacaodranken, maar maakte het ook mogelijk suiker toe te voegen en het poeder vervolgens met cacaoboter te mengen tot een vaste stof die al sterk leek op de huidige chocolade.
thumb|Dutch process cacao (links), naturel cacao (rechts) In 1835 nam Coenraad van Houten de leiding van het bedrijf op zich. Jarenlang volstond bescheiden bedrijfsruimte aan de Prinsengracht in Amsterdam, maar uiteindelijk vond Coenraad van Houten de ruimte er te beperkt. In 1841 ging de fabriek naar Leiden, waar de windmolen De Eendracht voor aandrijving zorgde.Honderdvijftig jaar geleden werd de uitvinder van de cacaopoeder geboren Coenraad Johannes van Houten. Algemeen Handelsblad, 10 maart 1951 In 1846 patenteerde hij een verbetering waarbij hij het poeder behandelde met alkalische zouten (kalium of natriumcarbonaat). Dit verwijderde de wrange en bittere smaak, bevorderde de emulsie van het resterende vet en zorgde ervoor dat het cacaopoeder beter met water mengde.XV. De industrie van voedings- en genotmiddelen, blz 492 in Nederlandsch fabrikaat; orgaan der Vereeniging Nederlandsch Fabrikaat, jrg 21, 1935, no. 10, 20-10-1935 Het eindproduct, ‘Hollandse’ cacao, heeft een donkere kleur en een milde smaak. Gealkaliseerde, of 'Hollandse', cacao geldt algemeen als kwalitatief beter dan cacao die niet op deze wijze is behandeldLiddell, Caroline (1996). Frozen Desserts: The Definitive Guide to Making Ice Creams, Ices, Sorbets, Gelati, and Other Frozen Delights. Macmillan, p. 35, . en de combinatie van de uitvindingen door vader en zoon van Houten leidde tot de negentiende-eeuwse massaproductie en consumptie van cacao.Courtwright, David T. (2002). Forces of Habit: Drugs and the Making of the Modern World. Harvard UP, p. 25, .
In 1850 verhuisde Coenraad zijn productie van de molen in Leiden naar een fabriek in Weesp, waar een stoommachine voor de aandrijving zorgde. Coenraad werd opgevolgd door zijn zoon, Casparus Johannes van Houten (1844–1901), die meer dan zijn vader een gevoel voor marketing had. In een tijd waarin reclame nog in de kinderschoenen stond, maakten advertenties het merk Van Houten bekend in binnen- en buitenland.
Wetenswaardigheden Hoewel in veel publicaties Coenraad Johannes van Houten wordt aangewezen als de uitvinder van de pers waarmee het vetgehalte van de cacaobonen kon worden gereduceerd, toonde Peter van Dam aan dat het Coenraads vader Casparus was die het octrooi aanvroeg. Coenraad van Houten verkocht zijn producten onder zijn eigen naam. Hij was daarmee een van de eerste merkfabrikanten in een tijd waarin producten meestal los werden verkocht en de herkomst moeilijk te achterhalen was.
Zie ook Van Houten (chocoladefabriek)
Externe links Barry Callebaut Van Houten Drinks Van Houten's Cocoa verzameling
Categorie:Van Houten Categorie:Zoetwarenfabrikant