Het kasteel Marnix de Sainte-Aldegonde, ook wel kasteel van Bornem genoemd, is gelegen in Bornem in de provincie Antwerpen in België.
Het kasteel ligt aan de Oude Schelde, een zijarm van de Schelde die in de 13e eeuw is afgesneden van de rivier. Het staat op de oude fundamenten van een burcht uit de 10e of 11e eeuw, die bescherming moest bieden tegen de invallen van de Noormannen.archiefpagina Gemeente Bornem over het kasteel
Pedro Coloma Vervallen en door Spanjaarden leeggeplunderd tijdens de Geuzenoorlogen werd het Land van Bornem in 1587 verkochtarchiefpagina Geschiedenis Bornem aan de Spaanse edelman Pedro Coloma,archiefpagina Pedro Coloma, señor de Bobadilla - 20 augustus 2016 heer van Bobadilla, die met het Spaanse leger van Alexander Farnese naar de Nederlanden kwam. Hij behoorde tot de rijkste Spaanse adel, en liet het kasteel herbouwen. Ook liet hij in Bornem een klooster bouwen, waar vanaf 1658 verbannen Engelse dominicanen woonden die daar onderwijs gaven. Sinds 1833 is in deze gebouwen de huidige Sint-Bernardusabdij gevestigd. Pedro Coloma stierf op 27 december 1621 en werd in Bornem begraven.Pedro's zoon Alexandre volgde hem op. Pedro's kleinzoon Jean-François Coloma werd de eerste graaf van Bornem, nadat in 1658 het land van Bornem door koning Filips IV van Spanje tot graafschap verheven was. Een belangrijk familielid van de huidige grafelijke familie was Filips van Marnix van Sint-Aldegonde, mogelijke auteur van het Wilhelmus. Hij was sinds 1583 buitenburgemeester van Antwerpen en verdedigde zijn stad zonder veel succes tegen Alexander Farnese, de zoon van Margaretha van Parma. Hoewel zijn naam "de Marnix de Sainte-Aldegonde" het laat vermoeden, is hij geen bewoner van het kasteel geweest (de familie De Marnix is namelijk pas eigenaar van het domein geworden in 1773). Tijdens het oorlogsgeweld van de 17e eeuw raakte het kasteel ernstig beschadigd, zodat in 1687 de centrale burchttoren werd gesloopt.
Familie de Marnix Sinds 1773 is het domein in het bezit van de familie De Marnix. Door het kasteel als permanente residentie te gebruiken, ingrijpende verbouwingen te laten uitvoeren en het omliggende park te laten aanleggen, heeft de familie een bepalende invloed uitgeoefend op zowel de ruimtelijke ontwikkeling als het huidige uitzicht van het kasteel en het domein. Tijdens de Franse Revolutie vluchtte graaf Karel de Marnix, achtste graaf van Bornem, samen met zijn moeder naar Nederland. Het kasteel en het domein werden daarop door de Franse overheid verbeurd verklaard en in 1799 openbaar verkocht in Antwerpen. In 1802 wist Karel de Marnix het kasteel en een deel van het domein terug te verwerven. Hij vestigde zich opnieuw op het domein en bekleedde het ambt van burgemeester van Bornem tot 1832.
In 1880 liet graaf Ferdinand de Marnix de Sainte-Aldegonde de resterende delen van het oude kasteel slopen en gaf hij opdracht tot de bouw van een nieuw kasteel in neogotische stijl. Het ontwerp werd toevertrouwd aan architect Hendrik Beyaert (1823–1894), die tijdens de uitvoering overleed. De bouwwerkzaamheden werden vervolgens voltooid onder leiding van architect Ernest Janlet. In 1895 werden aan de brug kleine wachttorentjes in arduin toegevoegd, waarmee het kasteelensemble zijn huidige architecturale verschijningsvorm kreeg.De huidige kasteelheer kreeg in april 2013 een prijs voor zijn inzet voor het behoud van het kasteel van de Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden en Tuinen van België.archiefpagina Prestigieuze prijs voor kasteel Marnix te Bornem Gazet van Antwerpen, 13 april 2013
Interieur Het interieur is ingericht met objecten uit de grafelijke collectie, waaronder meubilair, textiel, schilderijen en beeldhouwwerken. De verzameling omvat tevens een representatieve selectie stijlmeubelen uit de zeventiende en achttiende eeuw. Het neogotische kasteel herbergt een omvangrijke kunst- en erfgoedcollectie. De schilderijenverzameling omvat onder meer portretten van Margaretha van Oostenrijk, keizer Karel V en Filips II van Spanje.
De huidige graaf is verzamelaar van oude Vlaamse drukken en bezit de grootste particuliere collectie gravures van Pieter Bruegel de Oude ter wereld. Deze verzameling omvat 91 gravures en wordt in het kasteel bewaard. Tot de belangrijkste stukken behoren De grote vissen eten de kleine en een exemplaar van de eerste staat van De vuile bruid of de bruiloft van Mopsus en Nisa. Kasteelpark De uitgestrekte domeinen rond het kasteel omvatten van oudsher het visrecht op de Oude Schelde, evenals het jachtrecht op zowel grof- en kleinwild als watervogels, waaronder eenden. In 1592 liet Pedro de Coloma het sas van Bornem aanleggen om het debiet van de Oude Schelde te reguleren. Deze afwateringssluis geldt als het op een na oudste bewaarde waterbouwkundige kunstwerk van België en als het oudste in Vlaanderen. Het kasteeldomein wordt omgeven door een uitgestrekt parklandschap, bestaande uit weilanden, akkers en bosgebieden. Dit landschappelijke geheel vormt een belangrijk onderdeel van het historische domein en wordt door de grafelijke familie nog steeds gebruikt als jachtgebied. Eendenkooi Aan de Oude Schelde bevindt zich een historische eendenkooi, waarvan de oudste vermelding dateert uit 1314. In 1612 liet Pedro Coloma de eendenkooi aanpassen en verbeteren. Oorspronkelijk diende deze installatie voor het vangen van wilde eenden ten behoeve van de voedselvoorziening. Tegenwoordig worden de gevangen eenden uitsluitend gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek, onder meer in het kader van monitoring en ringonderzoek van vogelpopulaties.
Trivia Het kasteel en de tuin eraan werd gebruikt voor opnames van Nonkel Jef. De oude baron woonde er. Het kasteel dient ook als decor in de Blinker films. In een bijgebouw is een bezoekerscentrum ingericht. Het kasteel is te bezichtigen op afspraak en op vier zondagen in augustus en september.archiefpagina Interview: Gravin De Marnix de Sainte Aldegonde Het kasteel heeft een dubbele omwalling.
Galerij
Zie ook Lijst van kastelen in België Lijst van kastelen in Antwerpen
Marnix Categorie:Onroerend erfgoed in Bornem Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen