Schriek is een dorp in de Belgische provincie Antwerpen. Het is een deelgemeente van Heist-op-den-Berg en ligt in het Arrondissement Mechelen. Schriek was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.
Schriek behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Heist-op-den-Berg.
In het zuiden is de gemeentegrens eveneens de provinciegrens tussen de provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant.
Toponymie In oude archiefstukken komt de naam van Schriek voor onder verschillende schrijfvormen. De oudere vormen zijn onder meer Schrick (ca. 1680) en Schrik (ca. 1740). Later evolueerde dit naar Schrieke en Schrieck tot uiteindelijk aan de hedendaagse spelling. De herkomst van de naam Schriek is niet eenduidig te bepalen en er zijn veel verklaringen. Hieronder worden verschillende verklaringen opgenomen.
De naam zou afgeleid kunnen zijn uit het middelnederlandse schricken wat "schrijden" of een "wijde stap nemen" betekent. In vroegere eeuwen moet de streek zeer drassig geweest zijn en doortrokken met kleine slootjes. Om er droogvoets door te geraken moest men dikwijls schrijden. Dit drassige landschap kan vandaag nog op verschillende locaties worden teruggevonden, zo onder meer in de Puttebossen ten oosten van het het dorpscentrum. Volgens Jan Lindemans is de naam verwant met het werkwoord schrikken in de betekenis "springen".Lindemans, 1935, p. 35 Die etymologie is ook opgenomen in het woordenboek "De Vlaamse Gemeentenamen", waarbij voor het toponiem ook de link gelegd wordt met het tweede deel van hooischrik (een oude benaming voor de sprinkhaan of krekel). Een "schrik" of "schriek" zou dus iets zijn geweest dat springt of vooruitspringt. In de context van het landschap zou het dan gaan om een uithoek, een deel van een territorium dat als een uitsprong in een ander gebied werd gezien (dit is nu ook net de vorm die het grondgebied heeft ter hoogte van het gehucht Grootlo). Met een sprinkhaan zou weer de vergelijking gemaakt kunnen worden met het springen om zo droogvoets door het natte landschap te raken. "Schriecke" betekent ook hoek, bocht of kronkel. De naam Schriek ook gegeven aan twee vogelsoorten uit de familie rallen : de kwartelkoning en de waterral. Aangezien dit vogels zijn van vochtige gebieden zou dit weer kunnen verwijzen naar de natte omgeving van het dorp. Daarnaast zou volgens sommige bronnen Schriek niets anders betekenen dan schrik of angst. Dit komt omdat het hier, in dit hoekje van het Waverwoud, vroeger onveilig moet geweest zijn. Een roversbende, die zich in deze streek schuil hield en er heel eigenaardige roversmethoden op nahield, joeg de schrik op het lijf van sommige personen. Dit is vermoedelijk eerder een legende dan de werkelijke herkomst van de naam Schriek.
Geschiedenis Schriek werd, voor zo ver als bekend, een éérste keer vermeld in een oorkonde van 1125. Jan van Aarschot verklaarde in dit document dat hij het bos “Scrieck” schonk aan de abdij van Affligem. Hij moet dan ook als de éérste heer van Schriek aanzien worden.
Op geestelijk gebied was Schriek tot begin 14de eeuw afhankelijk van Beerzel, op 21 juni 1309 werd het erkend als zelfstandige parochie. Dit alles is te danken aan de machtige familie Berthout die het dorp inmiddels door huwelijkspolitiek had weten te verwerven. Al rond het jaar 1306 had deze familie een kapel/kerk laten bouwen. Het enige overblijfsel hiervan is de zandstenen kerktoren die nog steeds aanwezig is in het dorpscentrum.
De heerlijkheid Schriek en Grootlo werd bestuurd door een heer die als een vorst regeerde over zijn grondgebied. Tot in het begin van de 14de eeuw bleef Schriek in eigendom van de familie Berthout. Vanaf de 14e eeuw maakte het deel uit van het Land van Mechelen (hertogdom Brabant), samen met het gehucht Grootlo.
Daarna behoorde ze toe aan volgende families:
van Gelre, van Kleef, van Gullik, van Arkel (tot 1427 eigendom van Jan van Arkel), van Egmond.
In 1459 kwam Jan II van Wezemaal in het bezit van Schriek. Na zijn dood in 1464 belandde het dorp onder het gezag van Karel de Stoute. Schriek was een kroondomein geworden.
In 1562 werd Schriek verpand aan Nicolas Van der Laen. Hij volgde de zaken in Schriek van dichtbij op en vestigde zich in de “Steyne Hoeve”, gelegen in de huidige Leo Kempenaersstraat 78. Na de dood van zijn vader in 1565 volgde zoon Jan hem op en werd zo de nieuwe heer van de heerlijkheid. Maar in 1612 werd de verpanding opgeheven waardoor Schriek terug in bezit kwam van de Spaanse kroon.
Theodoor Van der Nath kocht Schriek en Grootlo en werd in 1650 de nieuwe heer. Al snel kwam hij in diepe schulden te zitten en voelde zich daardoor verplicht zijn bezittingen te verkopen. In 1661 kocht Antoon Ferdinand de Brouchoven de heerlijkheden Schriek, Grootlo en Putte. Deze familie bouwde in de Schriekstraat, op de plaats waar later het kasteel (Schriekstraat 49) zou verschijnen, een grote omwalde herenhoeve waar ze een veilig onderkomen hadden wanneer ze in Schriek verbleven.
Maria Magdalena Clara Nicola de Brouchoven, enige erfgename van deze familie, huwde op 1 juni 1725 met Karel Lodewijk Van der Stegen. Twee jaar later, op 28 juni 1727 kreeg hij de heerlijkheid in handen en begon met de bouw van het Kasteel van Schriek. Zijn zoon, Philippe Norbert Marie, werd de laatste heer van Schriek en Grootlo maar zijn nakomelingen zouden nog tot 1926 het kasteel bewonen. De adelijke familie Van der Stegen heeft een belangrijke rol gespeeld in het dorpsleven. Ze waren politiek actief als gemeenteraadsleden, hebben de school, de gemeentelijke waterpomp voor de kerk en een fonds voor de armen opgericht. Daarnaast hebben ze ook een belangrijke rol gespeeld als geldschieter in de vergroting van de kerk in 1840 en ook in de kerk zijn nog talrijke giften van de familie aan de kerk terug te vinden.
Door de Franse Revolutie in 1795 kreeg het dorpsbestuur een heel andere structuur. De heerlijke rechten werden afgeschaft waardoor de adel enkel nog via grondbezit of politieke mandaten enige vorm van macht konden laten gelden. Vanaf dan werd Schriek bestuurd door een burgemeester, schepenen en gemeenteraadsleden.
Lijst met gekende burgemeesters: De Preter Livien van .... tot 1808 Vermylen Joannes Norbertus van 1808 tot 1830 Storms Jan Baptist van 1830 tot 1831 Vermylen Joannes Norbertus van 1831 tot 1851 Vermylen Melchior van 1851 tot 1867 Vermylen Petrus van 1867 tot 1872 Mertens Jan Baptist van 1872 tot 1894 Goossens Engelbert van 1896 tot 1920 Holemans Constant van 1921 tot 1933 Beyens Jozef van 1933 tot 1945 Vermylen Jozef van 1945 tot 1947 Holemans Constant van 1947 tot 1954 Verbeeck Frans van 1954 tot 1958 Vermylen Jozef van 1958 tot 1966 Kempenaers Leo van 1966 tot 1975 Goossens Frans van 1975 tot 1977 De 19de eeuw bracht Schriek veel rijkdom. Kasseiwegen werden aangelegd en ons dorp werd verbonden met de tramlijn (Lijn 253 van Lier Veemarkt naar Werchter (opening: mei 1909, gesloten december 1947) ). Kleine industrieën en ondernemingen schoten als paddenstoelen uit de grond. Twee brouwerijen, windmolens en een steenbakkerij: Schriek groeide enorm. Maar de twee wereldoorlogen deden Schriek geen goed. In 1946 verdween de eeuwenoude Notelaarmolen en ook het kasteel moest in dat jaar zijn hoofd leggen tegen de moderne tijd. De boter- kippen- en varkensmarkt in Schriek was zeer bekend in de wijde omtrek van Schriek en trok dan ook veel volk.
In 1970 werd Schriek in een nieuw jasje gestoken. De burgemeester kreeg een gloednieuw gemeentehuis (Leo Kempenaersstraat 21), de pastoor zag zijn oude pastorij naar Bokrijk verhuizen en kreeg een nieuwe woonst (Leo Kempenaersstraat 26) en het oude nostalgische kerkhof rond de kerk moest plaats maken voor parkeergelegenheid.
Op 1 januari 1977 fusioneerde de gemeente met Heist-op-den-Berg.
Brouwerij Vermylen Het Hop-la bier was het bier dat gebrouwen werd door brouwerij Vermylen. De brouwerij bevond zich op het huidige kerkplein, ten zuidwesten van de Sint-Jan Baptistkerk voor het toenmalige kerkhof. De brouwerij werd opgericht in 1838 door Joannes Norbertus Vermylen, die naast brouwer ook gedurende 42 jaar burgemeester was van Schriek en een gedenksteen heeft op de zuidelijke buitenmuur van de kerk. Na het overlijden van Joannes Norbertus werd de brouwerij nog door 3 generaties Vermylen verder uitgebaat in het centrum van het dorp. In 1955 waren er geen opvolgers meer en werd de brouwerij met zijn volledige inboedel verkocht aan het gemeentebestuur van Schriek. Kort na deze verkoop werd de brouwerij afgebroken om plaats te maken voor een modern kerkplein.Tom Stroobants, Schriekse Nostalgie, 2008 Tijdens de Uylefeesten in Schriek wordt door lokale inwoners een bier gebrouwen met de naam Hop-La.
Daarnaast was er nog een 2de brouwerij in het noorden van het dorp. Deze werd opgericht door een schoonzoon van Vermylen, maar deze heeft een korter bestaan gekend.
Bezienswaardigheden miniatuur|Watertoren Schriek
Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Heist-op-den-Berg
De Sint-Jan Baptistkerk Verschillende kapelletjes, vb: De Onze-Lieve-Vrouwekapel is een neoclassicistisch kapelletje uit het eind van de 19e eeuw. De kapel is beschermd als monument. Deze kapel bevindt zich op de kruising van de Roggeveldenstraat met de Dr. J. Vermylenstraat De Sint-Bernarduskapel zou de oudste kapel van Vlaanderen zijn en dateert volgens archieven van voor 1565. In 1864 werd de kapel voor een eerste maal afgebroken bij de aanleg van de steenweg Putte - Schriek, en het jaar nadien weer opgebouwd. In 1991 heeft men de kapel opnieuw afgebroken; in 1994 verscheen ze weer in vernieuwde, maar identieke vorm. Als je aan deze kapel kust met je geliefde, zou je de eeuwige liefde krijgen. Op de koop toe zou Sint-Bernardus goed zijn tegen hagelbuien. Deze kapel bevindt zich op de rotonde van de Schriekstraat met de Bredestraat. Sint-Antoniuskapel. Het kapelletje in de Dreef was ooit toegewijd aan Maria. Na een opknapbeurt wordt er sinds 2009 de Heilige Antonius van Padua vereerd. Brand er een kaars en je vindt je verloren voorwerpen terug. Het Kasteel van Schriek werd gesloopt in 1946. De kasteelhoeve dateerde uit de eerste helft van de 18e eeuw. Enkel de gracht en de sterk aangepaste hoevegebouwen bleven over. Het kasteel was eigendom van de graven Van der Stegen de Schrieck tot 1926. Het centrale gebouw werd opgericht door Karel Lodewijk Van der Stegen, heer van Schriek en Grootlo, omstreeks 1731. In 1926 werd het kasteel opgekocht door Augustin de Roij en zijn vrouw Jeannette Praet die het in 1942 terug verkochten na de dood van hun enige zoon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het dermate toegetakeld dat het na de oorlog diende gesloopt te worden., historiek kasteel van Schriek. De Watertoren. Deze cilindervormige watertoren werd gebouwd in 1983. De toren heeft een centrale bakstenen schacht en een kuip die rust op kolommen. De kuip heeft een inhoud van 3000 m³. De hoogte bedraagt 34,28 m. De toren, die in eigendom is van PIDPA, is geklasseerd als bouwkundig erfgoed en bevindt zich in een zijstraat van de Bredestraat te Schriek. De watertoren werd in 2023 gerenoveerd en opnieuw geschilderd.