Mamenchisaurus is een geslacht van uitgestorven plantenetende sauropode dinosauriërs, behorende tot de Eusauropoda, dat tijdens het Laat-Jura leefde in het gebied van het huidige China.
De eerste vondsten van Mamenchisaurus werden gedaan in de jaren dertig van de twintigste eeuw, in de provincie Sichuan. Het geslacht kreeg in 1954 zijn naam, die zoiets als 'paardenpoortbeeksauriër' betekent, toen de typesoort Mamenchisaurus constructus benoemd werd. Daarna zouden er nog eens elf soorten in het geslacht benoemd worden. De wetenschappers zijn er niet over eens of al die soorten ook echt zijn en of ze wel samen in één geslacht thuishoren.
De verschillende soorten variëren in grootte. De kleinste zijn gemiddeld voor een sauropode met een lengte van ongeveer vijftien meter. Mamenchisaurus sinocanadorum echter kon kennelijk vijfendertig meter lang worden en vijfenzeventig ton zwaar. Het is daarmee de grootste sauropode waarvan een vrijwel compleet skelet bekend is. Ondanks de vaak grote omvang kenmerken de soorten zich door een nogal lichte bouw. Alle bekende soorten van Mamenchisaurus hebben een zeer lange nek. Van één exemplaar van M. sinocanadorum is de neklengte op zeventien meter geschat wat een record is voor het hele dierenrijk. Het is niet helemaal duidelijk waarvoor de lange nekken dienden. Sommige geleerden denken dat de korte kop hoog geheven werd om in de boomtoppen te eten, andere dat het dier er zonder een stap te zetten een groot stuk grond mee kon begrazen. De halswervels laten zien dat de basis van de nek zowel goed naar boven als zijwaarts kon buigen. Terwijl de nek lang was, waren romp en staart relatief kort.
Mamenchisaurus had talrijke verwanten in de Mamenchisauridae. Het kan zijn dat sommige soorten van Mamenchisaurus eigenlijk nauwer daaraan verwant waren dan aan de typesoort M. constructus. Ook is het onzeker welke andere groepen binnen de Sauropoda verwant zijn aan de Mamenchisauridae. Modern onderzoek wijst erop dat Mamenchisaurus tot een tak behoort die een vrij vroege afsplitsing in de stamboom van de sauropoden vertegenwoordigt maar die op latere takken lijkt door overeenkomstige aanpassingen aan een grote lichaamsomvang.
Vondst en naamgeving De eerste, uit fragmentarische vondsten bekende typesoort van het geslacht werd in 1954 benoemd en beschreven door de befaamde Chinese paleontoloog Yang Zhongjian ('C.C. Young') als Mamenchisaurus constructus. Yang had het skelet daarvan opgegraven nabij Yibin toen het in 1952 ontdekt was bij constructiewerkzaamheden bij de aanleg van de snelweg naar Yitang. De geslachtsnaam was bedoeld te verwijzen naar het Mǎmíngxī-pontveer over de Jinsha in Sichuan maar de werkelijke naam 马鸣溪, Mǎmíngxī, ('paard-hinniken-beek') werd verwisseld met 马门溪, Mǎménxī ('paard-poort-beek'). De soortaanduiding constructus verwijst naar de bouwwerkzaamheden.
Het holotype IVPP AS V.790 is gevonden in een laag van de Shangshaximiaoformatie die dateert uit het Oxfordien. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet zonder schedel. Aan de soort werd nog een tweede skelet zonder schedel toegewezen, specimen IVPP V948. left|thumb|Later werden afgietsels van GCC V 20401 ook aan het Westen uitgeleend Daarna zouden nog verschillende andere soorten in het geslacht benoemd worden. De tweede geldig benoemde soort is Mamenchisaurus hochuanensis. Het holotype daarvan is specimen GCC V 20401, een skelet zonder schedel uit dezelfde formatie als de typesoort. Het was al voor de Tweede Wereldoorlog bij Taiping in Hochuan ontdekt, in april 1957 opgegraven, en door Yang in 1972 beschreven nadat het skelet in 1965 in Beijing was opgesteld. Van dit holotype zijn tijdens de Culturele Revolutie vele afgietsels gemaakt en overal in China en de overige communistische wereld neergezet, volgens Yang welke in die tijd voor zijn positie vreesde, als uitvloeisel van het door voorzitter Mao Zedong uitgedragen beginsel 'om onderwijs te bevorderen door theoretische kennis als toepassing van het dialectisch materialisme'. De modellen moesten dienen om de bevolking een concreet voorbeeld te geven van het verschijnsel evolutie dat al door Karl Marx was omarmd. Een probleem voor de afgietsels was dat de halswervels van het holotype niet van elkaar waren gescheiden. Om de nek in het model toch een bepaalde buiging te geven werd van veel afgegoten halswervels in de reeks het wervellichaam in het midden gebroken zodat de opstelling gewrichten lijkt te tonen waar ze zich nu juist niet bevonden. In 2001 werd aan M. hochuanensis een vrij compleet skelet met schedel toegewezen, specimen ZDM 0126. Het totaal aan toegewezen exemplaren bedraagt minstens vijf.
In 1993 werd een Mamenchisaurus sinocanadorum benoemd door Dale Alan Russell. De soortaanduiding verwijst naar de Chinees-Canadese expeditie. Het holotype is specimen IVPP V10603, een schedel met halswervels die opgegraven werd in Xinjiang, in een laag van de Shishugouformatie, na een vondst in augustus 1987 door Dong Zhiming. Van een zeer groot skelet worden afgietsels tentoongesteld in verschillende musea onder de naam M. sinocanadorum maar het is nog niet in de wetenschappelijke literatuur beschreven.
In 1996 benoemden Pi Lizhong, Ou Yanghui en Ye Yong Mamenchisaurus youngi. De soortaanduiding eert Yang Zhongjian. Het holotype is specimen ZDM 0083, een in december 1988 door Song Renfa ontdekt, bijzonder compleet en in verband gevonden skelet met schedel, opgegraven bij Xinmin in Sichuan uit een laag van de Xaishaximiaoformatie die dateert uit het Bathonien-Callovien. Bij het skelet werden ook huidafdrukken gevonden.
Ook in 1996 benoemden He Xinlu, Yang Suihua, Cai Kaiji, Li Kui, en Liu Zongwen Mamenchisaurus anyuensis. Het holotype is specimen AL 001, een vrij compleet skelet zonder schedel, in 1987 gevonden in de prefectuur Anyue, in Sichuan, in een laag van de Penglaizhenformatie die dateert uit het Laat-Jura. Aan de soort werden toegewezen de halswervels AL002-003 en de ruggenwervels AL101-106. In een nabije groeve uit de oudere Suiningformatie werd nog eens een half dozijn skeletten gevonden. In 2019 stelde een studie dat de lagen veel jonger waren dan aangenomen, niet ouder dan het Aptien. Dat zou betekenen dat het geslacht zich tot in het Krijt voortzette en dat riep weer twijfel op over de wijsheid van de toewijzing van de soort aan het genus. thumb|Mamenchisaurus jingyanensis In 1998 werd door Zhang Yihong, Li Kui en Zeng Qinghua Mamenchisaurus jingyanensis benoemd. De naam was al in 1996 vermeld maar bleef toen voorlopig een nomen nudum wegens een onvoldoende beschrijving. Het holotype is CV00734, een gedeeltelijk skelet met schedel dat bij Meiwang in de prefectuur Jinyang in Sichuan was opgegraven in een laag van de Xaishaximiaoformatie. Aan de soort werden toegewezen specimen CV00219, een skelet zonder schedel, en specimen JV002, een gedeeltelijk skelet zonder schedel. De fossielen waren opgegraven vanaf het eind van de jaren zeventig. In dezelfde publicatie werd vermeld dat er een nog niet beschreven Mamenchisaurus guanyuanensis bestaat, dus als nomen nudum. Deze soort is tot nu toe niet geldig benoemd.
Een volgende soort is Mamenchisaurus yunnanensis die in 2004 door Fang Xiaosi, Zhao Xijin, Lu Liwu en Cheng Zhengwu werd benoemd. De soortaanduiding verwijst naar de herkomst uit Yunnan.
In 2025 werd Mamenchisaurus sanjiangensis benoemd en beschreven door Dai Hui, Hu Xufeng, Tan Chao, Ren Xinxin, Ma Qingyu, Wei Guangbiao en You Hailu. De soortaanduiding verwijst naar de prefectuur Hechuan waar het fossiel gevonden is bij de samenvloeiing van de drie rivieren Jialing, Fu en Qu in Chongqing; sanjiang betekent "drie rivieren". Het holotype CIP V0001 is gevonden in de Shaximiaoformatie en bestaat uit drieëntwintig wervels uit de nek, rug, heiligbeen en voorste staart; het bekken en de linkerachterpoot.
In 1996 werd Zigongosaurus door Zhang Yihong en Cheng W. hernoemd tot een M. fuxiensis maar dat kreeg weinig navolging. In dezelfde publicatie hernoemden ze Omeisaurus changshouensis in een Mamenchisaurus changshouensis en Omeisaurus gongjianensis in een Mamenchisaurus gongjianensis. De status van beide soorten is onduidelijk.
Tegenwoordig wordt algemeen geoordeeld dat het geslacht aan een grondige herziening toe is. Het heeft gefunctioneerd als een soort taxonomische prullenmand. Allerlei grotere soorten Sauropoda uit het Jura van China zijn in Mamenchisaurus geplaatst zonder dat dit voldoende ondersteund werd door fylogenetische analyses. De precieze relaties met andere Mamenchisauridae zijn daardoor onduidelijk. Daarbij is het vermoeden uitgesproken dat Mamenchisaurus hochuanensis een jonger synoniem is van de typesoort Mamenchisaurus constructus daar beide soorten uit dezelfde formatie stammen. Dat de typesoort van vrij slechte resten bekend is, vormt een belemmering voor het oplossen van dit vraagstuk. De situatie wordt nog verergerd door te korte beschrijvingen en obscure publicaties.
Beschrijving Grootte thumb|upright=1.7|Een vergelijking in grootte tussen vier soorten Mamenchisaurus Over de grootte van Mamenchisaurus bestaat in populair-wetenschappelijke teksten veel verwarring omdat men geen onderscheid maakt tussen de verschillende soorten. Vooral de neklengte wordt vaak zeer verschillend gegeven. thumb|left|upright=1.7|M. sinocanadorum, in het groen, in lengte vergeleken met andere sauropoden Gregory S. Paul gaf in 2010 een aantal schattingen aangaande de omvang van de belangrijkste vondsten. De typesoort Mamenchisaurus constructus schatte hij op vijftien meter lang bij een gewicht van vijf ton. Paul meende dat de nek van deze soort niet extreem verlengd was. Dat was zeker anders in het geval van M. hochuanensis waarvan hij de lichaamslengte schatte op twintig meter en het gewicht op veertien ton; Yang was in 1972 nog uitgegaan van vijfenveertig ton. In 2016 concludeerde een volumetrische studie tot een minimumschatting van 12063 kilogram, gebaseerd op een tweede skelet in de eenentwintigste eeuw in Beijing opgesteld, een composiet van de drie specimina IVPP V456-V458. De nek was in deze vorm volgens een schatting van Paul uit 1988 9,3 meter lang wat op het moment van de beschrijving een record was. Deze nek is extreem langwerpig in verhouding tot de lengte van de romp en door een vrij korte staart even lang als de rest van het lichaam. Dat laatste geldt ook voor M. youngi welke Paul op zeventien meter schatte bij een gewicht van zeven ton — de nek werd later op zes meter geschat; en M. jingyanensis die door hem geschat werd op twintig meter en twaalf ton. Paul accepteerde het museaal opgestelde model als een correcte weergave van een nieuw exemplaar van M. sinocanadorum. Dat zou een individu opleveren met een lengte van vijfendertig meter en een gewicht van vijfenzeventig ton, het grootste landdier dat van aanzienlijke skeletvondsten bekend is. Het zou een nek gehad hebben van zeventien meter lengte, een nieuw record en een stuk langer dan recente schattingen voor Sauroposeidon, Seismosaurus of Supersaurus. In 2023 schatte een studie de nek wat korter, op minstens veertien meter. Het kleinere holotype had al een nekrib van 4,1 meter en de neklengte ervan is geschat op twaalf meter. Ook M. anyuensis achtte Paul van een gigantische omvang, vijfentwintig meter lang en vijfentwintig ton zwaar, met weer een zeer lange nek.
Onderscheidende kenmerken thumb|Het aan M. sinocanadorum toegewezen skelet heeft de langste bekende nek van alle dieren Een uniek kenmerk dat de meeste soorten van Mamenchisaurus gemeen hebben, is het bezit van achterste halswervels met lage doornuitsteeksels die bovenaan ingekeept zijn door een U-vormige uitholling. Als andere kenmerken van het geslacht zijn wel aangegeven het bezit van halswervels met vrij kleine ovale pleurocoelen die door een schuine richel in een voorste en achterste deel gescheiden zijn; en nekribben met een kegelvormig voorste uitsteeksel dat een uitholling op de bovenkant mist en naar voren iets naar buiten kromt.