Verkoudheid (ook wel nasofaryngitis, rinofaryngitis, coryza, valling of neusverkoudheid genoemd) is een infectieziekte van de bovenste luchtwegen die zich makkelijk verspreidt en meestal leidt tot een ontsteking in de neus. Tot de symptomen behoren: hoesten, keelpijn, neusverstopping, een loopneus (rinorroe) en koorts. Meestal verdwijnen de symptomen na zeven tot tien dagen. Sommige symptomen kunnen echter tot drie weken aanhouden. Er zijn meer dan tweehonderd virussen die een verkoudheid kunnen veroorzaken. De rinovirussen zijn de belangrijkste verwekkers, soms een coronavirus.
Een acute infectie van de neusholte en neusbijholten, keel of het strottenhoofd (infectie van de bovenste luchtwegen) wordt aangeduid met de delen van het lichaam die het meest zijn getroffen. Verkoudheid is vooral van invloed op de neus, faryngitis op de keel en sinusitis op de neusbijholten. De symptomen worden meer veroorzaakt door een reactie van het afweersysteem op de infectie dan door aantasting van weefsel door de virussen zelf. Handen wassen is de belangrijkste manier om infectie te voorkomen.
Er is geen medicijn tegen verkoudheid, maar de symptomen kunnen wel worden bestreden. Verkoudheid is de meest voorkomende infectieziekte bij mensen. Gemiddeld worden volwassenen twee tot drie keer per jaar verkouden terwijl kinderen gemiddeld zes tot twaalf keer per jaar verkouden worden. Mensen krijgen deze infecties al sinds de vroegste tijden. Mensen kunnen drager zijn van een virus en het doorgeven aan anderen zonder zelf symptomen van een verkoudheid te vertonen.Eccles p. 50Eccles p.129
Klachten en verschijnselen De gebruikelijkste symptomen van verkoudheid zijn hoesten, niezen, een loopneus, een verstopte neus en keelpijn. De verstopte neus kan leiden tot een nasaal stemgeluid.
Andere symptomen zijn soms spierpijn (myalgie), vermoeidheid, hoofdpijn en gebrek aan eetlust.Eccles Pg. 24 Ongeveer 40% van de patiënten heeft keelpijn. Ongeveer 50% van de mensen moet hoesten. In ongeveer de helft van de gevallen is sprake van spierpijn. In sommige gevallen is er een conjunctivitis (rode, jeukende ogen). Koorts is een symptoom dat bij volwassenen niet veel voorkomt, maar gebruikelijk is bij peuters en kleuters. Het hoesten dat wordt veroorzaakt door verkoudheid, is meestal minder ernstig dan hoesten ten gevolge van griep (influenza). Hoesten en koorts zijn bij volwassenen aanwijzingen dat er waarschijnlijk sprake is van griep (influenza).Eccles Pg. 26 Een aantal virussen dat verkoudheid veroorzaakt, leidt soms niet tot symptomen.Eccles Pg. 129Eccles Pg. 50 De kleur van het slijm dat wordt opgehoest uit de onderste luchtwegen (sputum) kan variëren van kleurloos tot geel of groen. De kleur van het slijm geeft niet aan of de infectie is veroorzaakt door een bacterie of een virus.Eccles Pg. 30
Beloop De incubatietijd is bijzonder kort, meestal tussen 2 en 5 dagen. Een verkoudheid begint meestal met vermoeidheid, een rillerig gevoel, niezen en hoofdpijn en soms met pijn achter in de keel, voornamelijk bij het slikken en gorgelen. Binnen twee of meer dagen komen daar symptomen bij zoals een loopneus en hoesten. Gewoonlijk zijn de symptomen twee tot drie dagen na het begin van de infectie het ergst. Binnen zeven tot tien dagen verdwijnen de symptomen, hoewel ze soms tot drie weken kunnen aanhouden. Bij kinderen houdt het hoesten in 35% tot 40% van de gevallen langer dan tien dagen aan. 10% van de kinderen met verkoudheid blijft langer dan 25 dagen hoesten. Na een doorgemaakte verkoudheid ontstaat er meestal een jarenlange immuniteit voor dat specifieke virus door serotype specifieke antilichamen, voornamelijk immunoglobuline A (IgA) in de nasale secreties. Er zijn echter honderden verschillende soorten virussen die een verkoudheid kunnen veroorzaken.
Oorzaak Virussen miniatuur|Coronavirussen vormen een bekende groep verwekkers van verkoudheid. Onder een elektronenmicroscoop hebben deze een krans of ringvormige (corona) gedaante. Verkoudheid is een infectie van de bovenste luchtwegen die zich makkelijk verspreidt. Meestal wordt verkoudheid verwekt door het rinovirus. Dit virus is verantwoordelijk voor 30% tot 80% van alle gevallen. Een rinovirus is een RNA-virus uit de familie van de Picornaviridae. Van deze virusfamilie zijn 99 typen virussen bekend.Eccles Pg. 77 Verkoudheid kan ook worden verwekt door andere virussen. Het coronavirus veroorzaakt ook gevallen. Griep (influenza) is de oorzaak van 5% tot 15%. Verder kan verkoudheid het gevolg zijn van menselijke para-influenzavirussen, menselijke respiratoir syncytieel virussen, adenovirussen, enterovirussen en metapneumovirussen. Vaak zijn er meerdere virussen aanwezig die de infectie veroorzaken.Eccles Pg. 107 In totaal worden meer dan tweehonderd virussen in verband gebracht met verkoudheid.
Overdracht De twee belangrijkste manieren waarop een verkoudheidvirus wordt overgedragen zijn: inademen of inslikken van druppeltjes in de lucht die het virus bevatten contact met geïnfecteerd neusslijm of besmette voorwerpen. Het is niet zeker op welke manier verkoudheid het meest wordt overgedragen.Eccles Pg. 211 De virussen kunnen lange tijd overleven in de omgeving. Vervolgens kunnen de virussen worden overgedragen van de handen naar de ogen of de neus, waar de infectie plaatsvindt. Mensen die dicht bij elkaar zitten, lijken een groter risico op infectie te hebben. De virussen worden vaak overgedragen in kinderdagverblijven en op school, doordat daar veel kinderen met weinig weerstand onder vaak slechte hygiënische omstandigheden dicht bij elkaar zitten. De infecties worden dan meegenomen naar andere gezinsleden thuis. Er is geen bewijs dat luchtrecirculatie tijdens lijnvluchten een manier van overdracht is. Verkoudheid door het rinovirus is het besmettelijkst gedurende de eerste drie dagen dat de symptomen optreden. Daarna neemt het risico van infectie sterk af.Gwaltney JM Jr, Halstead SB, Contagiousness of the common cold, invited letter in
Weer De naam van de ziekte is terug te voeren op de traditionele opvatting dat verkoudheid wordt veroorzaakt door langdurige blootstelling aan guur weer, zoals regen en winterse omstandigheden. De rol van afkoeling als risicofactor voor verkoudheid is onderwerp van discussie. Sommige virussen die verkoudheid veroorzaken, komen meer voor in seizoenen met koud en vochtig weer.Eccles Pg. 79 Aangenomen wordt dat dit hoofdzakelijk komt doordat mensen dan meer tijd binnenshuis in elkaars nabijheid doorbrengen, waardoor de virussen zich gemakkelijker kunnen verspreiden dan onder zomerse omstandigheden,Eccles Pg. 80 in het bijzonder kinderen die weer naar school gaan. Maar er kan ook een relatie zijn met veranderingen in de luchtwegen waardoor infecties makkelijker optreden. Bij een lage luchtvochtigheid kan de overdracht toenemen doordat druppeltjes zich in droge lucht makkelijker en verder verspreiden en langer in de lucht blijven.Eccles Pg. 157 Een hypothese luidt dat kou de bloedvaten in de bovenste luchtwegen vernauwt, waardoor het afweersysteem minder goed werkt.Acute cooling of the body surface and the common c...[Rhinology. 2002] - PubMed Result
Andere oorzaken Groepsimmuniteit is immuniteit waarbij een hele groep mensen immuun wordt voor een bepaalde infectie. Deze vorm van weerstand ontstaat na eerdere blootstelling aan verkoudheidsvirussen, waardoor het percentage luchtweginfecties onder ouderen lager is dan onder jongeren. Een slechte werking van het immuunsysteem speelt ook een rol bij een verhoogd risico op ziekte.Eccles Pg. 166 Slaapgebrek en slechte voeding worden eveneens in verband gebracht met een verhoogde kans op infectie na blootstelling aan een rinovirus. Aangenomen wordt dat dit komt door de uitwerking hiervan op het immuunsysteem.Eccles Pg. 160–165
Pathofysiologie miniatuur|Verkoudheid is een ziekte van de bovenste luchtwegen. Men neemt aan dat de symptomen van verkoudheid vooral samenhangen met de immuunrespons op het virus.Eccles Pg. 112 De werking van deze immuunrespons is specifiek voor het virus. Het rinovirus bijvoorbeeld wordt doorgaans verkregen door direct contact. Het hecht zich op een onbekende manier aan menselijke ICAM-1-receptoren en activeert daarmee de vrijgave van inflammatoire mediatoren. Deze inflammatoire mediatoren leiden vervolgens tot de symptomen. Doorgaans wordt daarbij geen schade toegebracht aan het neusepitheel. Daarentegen vindt contact met het respiratoir syncytieel virus (RSV) plaats door zowel direct contact als druppeltjes die via de lucht worden verspreid. Vervolgens vermenigvuldigt het virus zich in de neus en keel voordat het naar de onderste luchtwegen gaat.Eccles Pg. 116 RSV beschadigt het epitheel. Het menselijke para-influenzavirus leidt meestal tot ontsteking van de neus, keel en luchtwegen.Eccles Pg. 122 Als het bij jonge kinderen de trachea aantast, kan het resulteren in pseudokroep, een droge hoest en ademhalingsmoeilijkheden. Dit komt door de kleine afmetingen van de luchtwegen bij kinderen.
Diagnose Het onderscheid tussen infecties van de bovenste luchtwegen is losjes gebaseerd op de plaats van de symptomen. Verkoudheid is vooral van invloed op de neus, faryngitis voornamelijk op de keel en bronchitis in de eerste plaats op de longen. Verkoudheid wordt vaak gedefinieerd als een neusontsteking waarbij ook keelontsteking in verschillende mate van ernst kan voorkomen.Eccles Pg. 51–52 Zelfdiagnose is gebruikelijk. Er wordt zelden onderzocht om welk virus het in feite gaat. In het algemeen kan het virustype niet worden vastgesteld op basis van symptomen.
Preventie De enige effectieve manier om verkoudheid te voorkomen, is fysiek de verspreiding van de virussen tegen te gaan.Eccles Pg. 209 Dit wordt vooral bereikt met handen wassen. In de gezondheidszorg worden soms ook schorten en wegwerphandschoenen gedragen. Isolatie van geïnfecteerde personen is niet mogelijk, doordat de ziekte zo wijdverbreid is en de symptomen niet specifiek zijn. Vaccinatie is moeilijk doordat er zo veel virussen zijn en ze snel veranderen. Het is onwaarschijnlijk dat er een vaccin kan worden ontwikkeld met een werking die breed genoeg is.
Regelmatig handen wassen verkleint de kans op overdracht van verkoudheidsvirussen. Het is niet duidelijk of het gebruik van antivirale of antibacteriële middelen bij gewoon handenwassen het effect ervan vergroot. Het dragen van mondkapjes in de nabijheid van mensen met een verkoudheid kan mogelijk nuttig zijn. Er is beperkt bewijs dat het aanhouden van een grotere fysieke afstand het risico op blootstelling vermindert. Regelmatige inname van vitamine C-supplementen verkleint het risico of de ernst van de verkoudheid niet. Extra vitamine C inname kan een verkoudheid wel korter doen duren.
Behandeling miniatuur|Poster met oproep aan burgers om "De dokter te raadplegen" voor behandeling van verkoudheid Er zijn geen medicijnen of kruidenmiddelen waarvan is bewezen dat ze de duur van de infectie verkorten. Behandeling bestaat uit verlichting van de symptomen. Hiertoe behoren het nemen van voldoende rust, voldoende drinken om vochttekort te voorkomen en gorgelen met warm zout water. Veel effecten van de behandeling worden overigens toegeschreven aan het placebo-effect.Eccles Pg. 261
Symptoombestrijding