Bjørnstjerne Martinius Bjørnson (Kvikne, Hedmark, 8 december 1832 – Parijs, 26 april 1910) was een Noorse schrijver, dichter, journalist en politicus.
Leven en werk Bjørnson was de zoon van een plattelandspredikant, bezocht het gymnasium in Kristiania (nu Oslo) en brak in 1854 zijn studie af om journalist te worden. Van 1857 tot 1859 was hij directeur van de Noorse schouwburg in Bergen om daarna toe te treden tot de redactie van Aftenbladet. Van 1860 tot 1863 maakte hij een studiereis naar Duitsland en Italië, waarna nog veel buitenlandse reizen volgden. Van 1880 tot 1881 bereisde hij de Verenigde Staten en daarna ging hij wonen in Parijs. Hij pendelde vanaf 1887 ook veelvuldig op en neer naar zijn hofstede in Lillehammer, in zijn geliefde Noorwegen. Hij stierf ook in Parijs, maar werd in Kristiania begraven.
Als literator verwierf Bjørnson bekendheid als episch poëet, toneelschrijver en romanschrijver. Tot zijn bekendste werken behoren het drama Sigurd Slembe (1862) en de historische roman Maria Stuart i Skottland (1864). Hij schreef ook de tekst van het Noorse volkslied Ja, vi elsker dette landet, waarvan zijn neef Rikard Nordraak de componist is. Verder werkte hij samen met Edvard Grieg, die onder meer de toneelmuziek schreef voor Sigurd Jorsalfar (1872). In Parijs werd Bjørnson sterk beïnvloed door het Franse realisme (Victor Hugo), maar bijvoorbeeld ook door Georg Brandes. Mede vanuit deze nieuwe invloeden groeide hij uiteindelijk uit tot een der grootste vernieuwers van de Noorse literatuur. Met Henrik Ibsen, Jonas Lie en Alexander Kielland wordt hij gerekend tot de Grote Vier van de 19e-eeuwse Noorse letterkunde. In 1903 ontving hij de Nobelprijs voor Literatuur.
Bjørnson was behalve als schrijver ook als politicus een toonaangevende kracht in het toenmalige Noorwegen. Hij was fel republikein, toonde zich voorstander van het pangermanisme, zette zich in voor het algemeen kiesrecht in Noorwegen en verzette zich tegen de macht van de (staats)kerk. In cultureel opzicht keerde hij zich fors tegen de toen in Noorwegen sterk voelbare invloed vanuit de Deense cultuur. Ook nam hij geregeld stelling in internationale kwesties, onder meer tijdens de Dreyfusaffaire, waarin hij nadrukkelijk partij koos voor Alfred Dreyfus.
Bjørnson had vanaf 1856 wellicht een relatie met theaterrecensent Clemens Petersen en had ook contacten met acteur Ivar Bye, Hans Christian Andersen en Herman Bang die waarschijnlijk ook allen vielen op mannen. Ook steunde hij Magnus Hirschveld in zijn pogingen de Duitse wetgeving op gebied van homoseksualiteit te versoepelen.(en) Edit. Aldrich, Robert and Wotherspoon, Garry, Who’s who in gay and lesbian history (2001), p. 65
Bibliografie Epische gedichten, vertellingen, romans Synnøve Solbakken, 1857 Mellem Slagene, 1857 Halte Hulda, 1858 Arne, 1859 Smaastykker, 1860 Kong Sverre, 1861 Maria Stuart i Skottland, 1864 De Nygifte, 1865 Fiskerjenten, 1868 Digte og Sange, 1870 Arnljot Gelline, epos 1870 Fortællinger I-II, 1872 Brudeslaaten, 1872 (vertaald als Het bruiloftslied en Het bruidslied) Kong Eystejn, 1873 Magnhild, 1877 Kaptejn Mansana, 1879 thumb|350px|Bjørnson en zijn vrouw Karoline, 1908 Støv, 1882 Det flager i Byen og paa Havnen, 1884 (vertaald als Vlaggen in stad en haven) Paa Guds Veje, 1889 Nye Fortællinger, 1893 Lyset, 1895 To Fortællinger, 1901 Daglannet, 1904 Mary, 1906
Theater Sigurd Slembe, 1862 Sigurd Jorsalfar, 1872 En fallitt, 1875 Redaktøren, 1875 Kongen, 1877 Leonarda, 1879 Det nye System, 1879 Over Ævne I. 1883 En Hanske, 1883 Geografi og Kærlighed, 1885 Over Ævne II 1895 Paul Lange og Tora Parsberg 1898 Laboremus 1901 På Storhove 1902 Når den ny vin blomstrer 1909
Literatuur en bronnen A.G.H. Bachrach, J.G. Gaarlandt: Moderne encyclopedie van de wereldliteratuur. De Haan, Haarlem, 1980. Harold Larson: Bjørnstjerne Bjørnson: A Study in Norwegian Nationalism. King's Crown Press, New York, 1944. Per Amdam: Bjørnstjerne Bjørnson. Kunstneren og samfunnsmennesket 1832-1880. Gyldendal Norsk, Oslo, 1993. Fredrik Engelstad: Kjaerlighetens irrganger. Sinn og samfunn i Bjørnsons og Ibsens diktning. Gyldensal, Oslo 1992. Øystein Sørensen: Bjørnstjerne Bjørnson. Cappelen, Oslo, 1997.
Externe links Bjørnson op site Nobelprijswinnaars
Categorie:Noors schrijver Categorie:Noors journalist Categorie:Noors politicus Categorie:Winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur