Herman Jan Scheltema (Groningen, 25 december 1906 - aldaar, 2 december 1981) was een Nederlands rechtshistoricus en dichter. Scheltema was hoogleraar rechtsgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen van 1945 tot 1977.

Hij studeerde rechten te Groningen en promoveerde in 1934. Scheltema stond in nauw contact met de Groningse schildersvereniging 'De Ploeg'. Hij publiceerde anonieme bijdragen in de Groninger Studenten Almanak (1927-1933) en samen met H.C. Kool, J.C. Noordstar en H. Poort pamfletten, gedrukt door Hendrik Werkman. Hij schreef onder het pseudoniem N.E.M. Pareau in het nationaal-socialistische tijdschrift De Waag en Mr. J.Jer. van Nes onder andere XXVIII Sonnetten in 1942.

Met J.C. Noordstar was hij verder deelgenoot van Uitgeverij Eben Haëzer. Hij werd in 1940 privaatdocent in het Byzantijns recht aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij in 1942 op aandringen van hoogleraar rechtsgeschiedenis (en overtuigd NSB-lid) L.J. van Apeldoorn werd ontslagen. Vanaf 1945 was hij hoogleraar Romeins recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij was onder andere medewerker aan Werk en De Gids (1941). Onder zijn eigen naam verzorgde hij de editie van de 60-delige Byzantijnse vertaling van de Justiniaanse codificatie : Ta basilika nómma. Op 7 juni 1977 ging Scheltema met emeritaat en werd opgevolgd door Jan Lokin.

Over Scheltema doen en deden vele anekdotische verhalen de ronde en hij was er de man niet naar om die tegen te spreken. Zo zou hij een van zijn studenten bij het afleggen van tentamens (in de tijd dat dat nog bij de hoogleraar thuis gebeurde) ontvangen hebben gekleed in zomerse kledij (in sommige versies van het verhaal in zwembroek), om vervolgens de te net geklede student weg te zenden met het verzoek iets luchtigers aan te trekken. Bij de tweede komst opende hij de deur in smoking.Langs zelf gekozen paden, p.136

Prof. Scheltema was een telg uit het geslacht Scheltema en zoon van Gabbe Scheltema, hoogleraar in de kindergeneeskunde te Groningen, en Anna Berendina Alting. Zijn oudere broer mr. Foppe Gabbe Scheltema (1891-1939) was hoogleraar handelsrecht aan de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam. H.J. Scheltema woonde vanaf 1946 tot zijn dood op de Hoge der A nummer 8. Hij stierf, na een glas bier genuttigd te hebben in zijn stamcafé De Sleutel aan de Noorderhaven, ten huize van zijn opvolger, Jan Lokin, met het boek Überlieferung, Aufbau und Stil von Gai Institutiones van H.L.W. Nelson in zijn handen. Op 7 december 1981 werd Scheltema tijdens een zware hagelbui begraven op Ameland, waar de familie Scheltema geworteld was.

Scheltema wordt gezien als grondlegger van de Juridische Byzantinistiek in Nederland. Hij ontving in 1957 een eredoctoraat van de Universiteit van Erlangen, en was in het studiejaar 1958-1959 rector magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen. In 2026 werd op het H.W. Mesdagplein in Groningen een beeld met een gedicht van Scheltema onthuld door zijn promotus Willem Zwalve.

Bibliografie 1934 - Proeve eener theorie der Actiones arbitrariae. Proefschrift Groningen (Digitale versie) 1935 - Heterophonie in de Grieksche zangmuziek (Digitale versie) 1937 - Vraagstukken en vragen ten gebruike der opleiding voor de notarieele examens en de examens voor registratie- en belastingambtenaren, verz. door H.J. Scheltema (Digitale versie) 1940 - Opmerkingen over Grieksche bewerkingen van Latijnsche juridische bronnen. Openbare les, gehouden bij den aanvang zijner lessen als privaat-docent in het Byzantijnsche recht aan de Universiteit van Amsterdam op Dinsdag 16 April 1940 (Digitale versie) 1945 - Verzekeringsrecht 1946 - De nieuwere critiek op de Romeinsche rechtsbronnen uit den tijd voor Justinianus (Digitale versie) 1950 - Florilegium jurisprudentiae graeco-romanae 1953-1988 - Basilicorum libri LX 1955-1988 - Series A, ediderunt H.J. Scheltema et N. van der Wal 1955 - Vol. I: Textus librorum I-VIII 1956 = Vol. II: Textus librorum IX-XVI 1960 - Vol. III: Textus librorum XVII-XXV 1962 - Vol. IV: Textus librorum XXVI-XXXIV 1967 - Vol. V: Textus librorum XXXV-XLII 1969 - Vol. VI: Textus librorum XLIII-LII 1974 - Vol. VII: Textus librorum LIII-LIX 1988 - Vol. VIII: Textus libri LX 1953-1985 - Series B, ed. H.J. Scheltema 1953 - Vol. I: Scholia in libr. I-XI 1954 - Vol. II: Scholia in libr. XII-XIV 1957 - Vol. III: Scholia in libr. XV-XX 1959 - Vol. III: Scholia in libr. XV-XX 1961 - Vol. V: Scholia in libr. XXIV-XXX 1964 - Vol. VI: Scholia in libr. XXXVIII-XLII, 1 1965 - Vol. VII: Scholia in libr. XLII,2-XLVIII 1983 - Vol. VIII: Scholia in libros LVIII-LX, 16 1985 - Vol. IX: Scholia in librum LX, 17-69 1963 - Terug naar de romantiek? door H.J. Scheltema ... et al. 2004 - Opera minora. Ad juris historiam pertinentia. H.J. Scheltema; collegerunt N. van der Wal ... et al.

Literatuur 1971 - Ediderunt R. Feenstra, J.H.A. Lokin, N. van der Wal. Flores legum. H.J. Scheltema antecessori Groningano oblati. Groningen, Wolters-Noordhoff. Teksten in het Frans, Engels, Nederlands en Duits 1982 - J.H.A. Lokin en W.R.H. Koops. Ter nagedachtenis H. J. Scheltema, 1906-1981. Groningen, Rijksuniversiteit 1992 - E.W.A. Hensen. Langs zelf gekozen paden - Het leven van H.J. Scheltema, N.E.M. Pareau & Mr. J. Jer. van Nes. Amsterdam

Externe links

Uitgebreide biografie van Herman Jan Scheltema

Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands rechtsgeleerde Categorie:Rechtshistoricus Categorie:Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Categorie:Rector magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen