De Tweede Wereldoorlog in Azië (ook Pacifische Oorlog, Pacific War genoemd) werd uitgevochten in Oost-Azië en de Grote Oceaan tussen het Japanse Keizerrijk en een coalitie van geallieerden, waarvan de belangrijkste de Verenigde Staten, China en (vanaf augustus 1945) de Sovjet-Unie waren. Nederland was ook betrokken vanwege haar belangen in (voormalig) Nederlands-Indië.

Aanloop naar de oorlog Reeds jaren voordat de Tweede Wereldoorlog in Azië begon waren er al kenmerken van groeiende onrust: De Verenigde Staten en de Europese mogendheden (Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland) koloniseerden vele eilanden en landen in Azië, en verwierven zo heerschappij over een groot deel van de Aziatische bevolking. Japan begon steeds sterker te worden: door zijn meer westers ingestelde economische plannen ontwikkelden de Japanse industrie, evenals zijn leger, zich razendsnel. Er was groeiende onrust in China, waardoor Japan daar makkelijk veel invloed kon verwerven.

Japan was sinds zijn openstelling tot de wereld in de 19e eeuw een sterk geïndustrialiseerd land geworden, geregeerd door het leger en een keizer die als godheid werd beschouwd. Het land had echter te kampen met een belangrijk probleem: het had een groot bevolkingsoverschot en weinig ruwe grondstoffen voor zijn industrie. Daarom waren de Japanners zichzelf steeds meer gaan richten op het imperialisme, de verovering van nieuw grondgebied voor Japan in Azië.

Toch veranderde in de loop der jaren de instelling van de Japanners: eerst wilden ze alleen kleine uitbreidingen om hun grondgebied zo van overbevolking te redden, maar later wilden ze nog veel meer: een eigen rijk in Azië. Ze wilden de onderdrukkers (de koloniale mogendheden) verwijderen uit Azië en daar een eigen gezag voor in de plaats stellen, en ook wilden ze controle over China. De eerste stappen werden reeds in de 19de eeuw gezet toen het Japanse leger de eilanden ten zuiden van het eigenlijke vasteland bezetten, waaronder Okinawa. In de Eerste Chinees-Japanse Oorlog (1894-1895) werden Formosa (Taiwan) en Korea van China afgenomen en bij Japan geannexeerd, en in de Russisch-Japanse Oorlog (1904-1905) verloren de Russen hun marinebasis in Port Arthur aan de Japanners, die zo eigenlijk de controle kregen over de Gele Zee. In de Eerste Wereldoorlog veroverden de Japanners een groot deel van het Duitse koloniale rijk in Azië, waaronder de Marianen, Marshalleilanden en de Gilberteilanden. Bij de Vrede van Versailles kreeg Japan alle veroverde eilanden ten noorden van de evenaar.

In de periode na de Eerste Wereldoorlog probeerden de VS, Nederland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Australië en Nieuw-Zeeland gezamenlijk de groeiende invloed en expansie van Japan tegen te gaan. Japan, dat in de jaren 1930 onder een steeds groter wordende invloed van ultra-nationalistische, expansionistische militairen kwam, oriënteerde zich hierdoor steeds meer op de asmogendheden.

Tweede Chinees-Japanse Oorlog

Mantsjoerije was sinds de Eerste Chinees-Japanse oorlog een zelfstandige staat, los van China, en diende als bufferstaat tussen Japan en China. Op 18 september 1931 werd ten noorden van de stad Shenyang een spoorlijn opgeblazen die eigendom was van een onderdeel van de Japanse overheid. Japan gaf Chinese nationalisten de schuld, viel Mantsjoerije binnen en vestigde er in 1932 een Japanse vazalstaat, Mantsjoekwo. De ex-Chinese keizer Xuantong (Pu Yi) werd benoemd tot staatshoofd, hoewel hij weinig macht had; de Japanners maakten in feite de dienst uit.

In 1937 viel Japan vervolgens China zelf binnen. Japanse troepen bezetten de provincie Jehol ten zuiden van Mantsjoerije. China wilde niet wijken en nog meer grondgebied aan Japan afstaan, en Japan wilde alleen maar meer Chinees grondgebied veroveren. Jehol werd als administratieve eenheid bij Mantsjoekwo gevoegd, en weldra vielen Shanghai en Peking ook in Japanse handen. De Japanners veroverden een groot deel van het oosten van China. Na de inname van de Chinese hoofdstad Nanking volgde het Bloedbad van Nanking, waarbij honderdduizenden inwoners werden vermoord. Ook in andere gebieden in China werden er Japanse oorlogsmisdaden gepleegd, zoals gedwongen prostitutie georganiseerd door het leger, het gebruik van biologische en chemische wapens, experimenten op mensen, aanvallen op burgerbevolking en vele doden onder krijgsgevangenen door executies, mishandeling en slechte werkomstandigheden.

Door deze invasie stelde de VS samen met Nederlands-Indië een olieboycot in tegen Japan, dat in hun ogen een agressor was. Japan kwam hierdoor in een economisch moeilijke situatie terecht: zonder de olievoorraden die jaarlijks uit de VS en Nederlands-Indië kwamen zou Japan nog maar voor achttien maanden olie hebben, en als die voorbij waren zou Japan volledig lam worden gelegd. De Amerikanen stelden daarnaast ook een handelsboycot in op sloopijzer, staal en vliegtuigbrandstof. Deze beperkingen sneden Japan af van de grondstoffen die het nodig had. De Japanse keizer Hirohito wilde daarom de geallieerden via een machtig offensief uit de Grote Oceaan verdrijven en een groot Japans-Aziatisch rijk opzetten.

In 1938 brak een grensconflict uit om Mantsjoekwo tussen Japan en de Sovjet-Unie, met als belangrijkste veldslagen de Slag om het Chasanmeer (1938) en de slag bij Halhin Gol, die beiden werden gewonnen door de Sovjet-Unie. Dit conflict eindigde met een niet-aanvalsverdrag in 1941 en de weerwil van Japan om nog langer zijn oog op Siberië en de Oeral te richten, waardoor Jozef Stalin al zijn Siberische legers tegen de daaropvolgende Duitse invasie kon mobiliseren.

Japanse invloedssfeer voor de oorlog Japan had bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in 1939 reeds een groot gebied in handen, veel groter dan het tegenwoordige Japan. Het eigenlijke Japan omvatte toen: Japan zelf de Koerilen de zuidelijke helft van het eiland Sachalin Okinawa Iwo Jima Taiwan (Formosa) Korea. Daarnaast waren er de mandaatgebieden die het na de Eerste Wereldoorlog had verkregen (het Zuid-Pacifisch Mandaatgebied): de Marshalleilanden. de Marianen (minus Guam, wat Amerikaans was) de Gilberteilanden Micronesië de Palau-eilanden Ook waren er de bezette gebieden in China, zoals Mantsjoewko en Nanking, waar een Chinese vazalstaat gesticht werd met de naam Japans-China.

In Zuidoost-Azië was na de val van Frankrijk in Europa Frans Indo-China (de tegenwoordige staten Vietnam, Laos en Cambodja) aan Japan overgedragen, dat tegelijkertijd Thailand aan zijn zijde kreeg onder bezetting. De Japanners wilden een groot Aziatisch rijk stichten. Dit zou de volgende gebieden omvatten die nog niet in Japanse handen waren: Nederlands-Indië De Britse koloniën op Borneo Malakka Birma Brits-Indië (het huidige India, Bangladesh en Pakistan) China Mongolië Al het gebied van de Sovjet-Unie ten oosten van het Bakumeer. Amerikaanse bezittingen in de Grote Oceaan: Filipijnen, Wake, Guam, Midway en Hawaï Australië Nieuw-Zeeland De Vrije Franse bezittingen

Aanval op Pearl Harbor

Op 27 september 1940 tekende Japan het Driemogendhedenpact met de asmogendheden Duitsland en Italië. Hierin beloofden de landen elkaar militaire steun in het geval dat een van hen zou worden aangevallen.

Om de machtige marine van hun belangrijkste tegenstander, de Amerikanen, uit te schakelen, was het hoofddoel van de Japanners om de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor op Hawaï aan te vallen. Hier lag de gehele Amerikaanse vloot in de Grote Oceaan voor anker, dicht op elkaar en dus een ideaal doelwit.

Japan zond zes vliegdekschepen samen met twee vlooteskaders naar Pearl Harbor, via het noordwesten. Zonder officiële oorlogsverklaring volgde de verrassingsaanval op 7 december 1941. Hierbij werden meer dan 200 Amerikaanse vliegtuigen vernietigd, zeven van de acht slagschepen tot zinken gebracht of beschadigd en ruim 2400 Amerikanen gedood, tegenover een verlies van 29 vliegtuigen en 5 onderzeeërs aan Japanse zijde. Slechts twee slagschepen werden vernietigd, twee andere waren pas in 1944 terug in dienst maar de drie andere waren na enkele maanden weer actief.

Guam en Wake waren van groot strategisch en militair belang in de Grote Oceaan. Amerika had er een marine- en luchtmachtbasis, en kon hiermee een groot deel van de centrale Grote Oceaan bestrijken met bommenwerpers, een serieuze bedreiging voor vooruitgeschoven Japanse posities rond de Gilberteilanden en Marshalleilanden. Guam werd aangevallen door overweldigende Japanse strijdkrachten, en moest al na twee dagen zijn verzet staken tegen de vijand die het overal omringde. Wake wist de eerste zwakke Japanse landing te weerstaan en de vliegtuigen van Wake islands voerden nog enkele vluchten uit over de Marianen, maar daarna kwamen er zeven torpedoboten die een bombardement inzetten, waarna een sterker Japans smaldeel landde. Dit keer moest Wake wel capituleren voor de machtiger vijand. thumb|280px|De USS Arizona in brand na de aanval op Pearl Harbor thumb|280px|Douglas TBD-1 Devastator-bommenwerpers op het dek van de USS Enterprise tijdens de Slag om Midway thumb|280px|Gewonde Amerikaanse mariniers worden afgevoerd tijdens de zware gevechten om de atol Tarawa in november 1943 thumb|280px|Amerikaanse troepen planten hun vlag op Iwo Jima. Dit was de inspiratie voor het bekende USMC War Memorial-monument voor de Amerikaanse mariniers in de Tweede Wereldoorlog thumb|280px|De USS Missouri bij Okinawa op 11 april 1945, vlak voordat het schip geraakt wordt door een Japans kamikaze-vliegtuig thumb|280px|De Britse generaal Frank Messervy accepteert op 22 februari 1945 de overgave van de Japanse generaal Itagaki, bevelhebber van de Japanse troepen in Maleisië, Indonesië en Thailand thumb|280px|Paddenstoelwolk boven Nagasaki na de explosie van de atoombom Fat Man thumb|280px|Generaal Douglas MacArthur ondertekent de Japanse overgave op 2 september 1945

Verovering van Hongkong Eind november 1941 hadden zich 3000 Canadezen bij het Britse garnizoen van Hongkong gevoegd dat op dat moment ongeveer 12.000 man telde. Op dezelfde dag als Pearl Harbor werd de Britse kroonkolonie aan de Chinese kust aangevallen. De Britse marinehaven aldaar was een bedreiging voor de Japanse posities rond Formosa en in China. De Japanse bezetters van Kanton en Hainan had Hongkong aan de landzijde al eerder ingesloten. Gelijk met de aanval op Pearl Harbor vielen Japanse duikbommenwerpers Hongkong aan. Na dit verrassingsbombardement was de kolonie een gemakkelijke prooi voor het Japanse leger. De Japanse infanterie viel de citadel aan in de wijk Kowloon op het vasteland. Op 18 december moesten de Britten deze wijk prijsgeven. Enkele uren later trokken de Japanners het kanaal over en landen op Hongkong Island. Het Japanse bruggenhoofd werd snel uitgebreid terwijl de Britse linies geïnfiltreerd werden door een vijfde colonne. Op 25 december gaf het geallieerde garnizoen zich over aan de Japanners.

Verovering van de Filipijnen, Malakka, Singapore en Birma

De Filipijnen, een Amerikaans territorium, werden in december 1941 aangevallen door de Japanners. De eilandengroep werd door een reeks amfibische aanvallen tot overgave gedwongen. Manilla werd tot open stad verklaard, en zonder enige tegenstand trokken Japanse legereenheden de Filipijnse hoofdstad binnen. 80.000 Amerikaanse troepen wisten zich terug te trekken op het sterke fort Bataan en hielden stand. De Amerikaanse bevelhebber Douglas MacArthur werd op 11 maart 1942 geëvacueerd naar Darwin in Australië. Kort daarna, op 8 mei, gaf de nieuwe bevelhebber Generaal Jonathan Wainwright zich over aan de Japanners: 130.000 geallieerde troepen werden krijgsgevangenen gemaakt en de Filipijnen werden een deel van het Japanse keizerrijk.