thumb|De Soepterrine van William Mercer of Aldie (1770) is een voorbeeld van de Doornikse porseleinproductie en getuigt van de turbulente geschiedenis in de periode van de Verenigde Nederlanden.
Doornik (Frans: Tournai, Picardisch: Tornai, van het Latijn Turnacum) is een Belgische stad gelegen aan de Schelde in de provincie Henegouwen in het Picardische deel van Wallonië. De gemeente telt bijna 70.000 inwoners. Na Tongeren wordt Doornik beschouwd als de oudste stad van België. Het was een hoofdstad van het Frankische rijk en heeft ook daarna een cultuurhistorische rol van belang gespeeld. Sinds 2008 is het deel van de Eurometropool Rijsel-Kortrijk-Doornik.
Geschiedenis Romeinse tijd
Doornik bestond al in de Romeinse tijd onder de naam Turnacum en kende haar hoogtepunt tijdens de 1e en 2e eeuw. De stad werd gesticht aan de Schelde op de kruising van heirbanen. De politieke onrust en de invallen maakten een einde aan deze bloeitijd en in de 3e en 4e eeuw kende de stad een krimp en werd ze versterkt.
Middeleeuwen
De stad kwam rond 432 in Frankische handen door een inval van Chlodio. Onder de Salische Franken Childerik en Clovis was Doornik tot 486 de hoofdstad van het Frankische rijk. Het graf van Childerik werd in 1653 bij toeval ontdekt.
Clovis verplaatste in 486 het Frankische machtscentrum naar Parijs, maar de rol van Doornik was nog niet uitgespeeld. Clovis maakte de stad bij zijn vertrek tot bisschopszetel, die bestreek quasi het hele gebied van het toekomstige graafschap Vlaanderen. De in Doornik geboren Eleutherius werd de eerste bisschop.
Onder Karel de Kale, de eerste koning van West-Francië, ontstond rond 850 met Boudewijn I het graafschap Vlaanderen, dat als Kroon-Vlaanderen een leen bleef van de Franse koning en als Rijks-Vlaanderen een leen werd van het Duitse keizerrijk. De stad trok welvarende kooplieden aan en hun streven naar onafhankelijkheid leidde ertoe dat Doornik vanaf 1187 rechtstreeks onder de Franse kroon kwam.
In de 15e eeuw kende de stad een bloeiende lakenhandel en was het een voorname leverancier van wandtapijten. De economische voorspoed en de speciale handelsstatus die de stad in het Franse koninkrijk genoot, verhinderde niet dat Doornik tussen 1421 en 1428 het toneel was van opstanden, onder andere vanwege de ontwaarding van de plaatselijke munt ten opzichte van de Franse kroon. De opstanden werden gevoerd tussen het stadsbestuur en de gilden, voornamelijk die van de kunstenaars en lakenhandelaars. De opstanden leidden er uiteindelijk toe dat de gilden meer macht genoten, waaronder stemming in bestuurlijke zaken waarvan zij tot dan toe waren uitgesloten., Revolts and the political order of cities in the late Middle Ages; 2014
Nieuwe tijd In 1513 veroverde de Engelse koning Hendrik VIII Doornik op de Fransen.Charles G. Cruickshank, The English Occupation of Tournai, 1513-1519, 1971, Het is daarmee de enige stad in België die (voor korte tijd) door Engeland werd bestuurd. Jean le Sellier werd afgevaardigd naar Westminster om in het House of Commons te zetelen. In 1519 werd Doornik weer aan Frankrijk overgedragen.
Keizer Karel V voegde in 1521 de stad bij zijn Nederlandse erflanden, waarop een periode van godsdiensttwisten en economisch verval volgde. In 1544 werd de eerste protestantse gemeente gesticht met als codenaam "La Palme". Ze verzocht Martin Bucer in Straatsburg om een predikant. Hij stuurde in september Pierre Brully, maar een half jaar later werd deze al op de Grote Markt verbrand. In 1561 verspreidde Guido de Brès in Doornik zijn Nederlandse Geloofsbelijdenis, waarin de kernpunten van het gereformeerde geloof werden uiteengezet. Hij moest vluchten, maar met Ambrosius Wille kwam er opnieuw een clandestiene predikant. Vergeefs verzette hij zich tegen de Beeldenstorm, die de stad op 23 augustus 1566 bereikte. De calvinisten beweerden driekwart van de Doornikse bevolking uit te maken,, Histoire du protestantisme à Tournai jusqu'à la veille de la révolution des Pays-Bas, Paris 1962 en eisten eigen kerken. Margaretha van Parma stuurde de graaf van Horne om de rust te herstellen. Hij wilde dat bereiken door middel van een soort religievrede, waarbij hij de calvinisten toeliet onder andere hun eigen kerken te bouwen. De koning en landvoogdes namen hem dit zeer kwalijk en riepen Horne terug.Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. Horne. Microsoft Corporation/Het Spectrum. In de nacht van 1 op 2 januari 1567 heroverde Filips van Noircarmes Doornik zonder slag of stoot en ontwapende de burgers., De opkomst van de Nederlandsche Republiek, Volume 2 (1860) 165.
Als gevolg van het Eeuwig Edict (1577) verlieten de Spaanse troepen de stad. In 1581 werd zij door landvoogd Alexander Farnese, hertog van Parma, heroverd na een langdurig beleg. Parma was politiek slimmer dan zijn meester, koning Filips II: in plaats van de protestanten uit te moorden, gaf hij ze een jaar de tijd om hun bezittingen te verkopen en te emigreren. Dat voorbeeld droeg ertoe bij dat bij latere belegeringen de protestanten minder geneigd waren om tot het einde door te vechten.
Onder de Franse koning Lodewijk XIV kwam de stad weer in Frans bezit (Verdrag van Aken, 1668). De Fransen moesten echter aan het eind van de Spaanse Successieoorlog volgens de bepalingen van de Vrede van Utrecht (1713) aanvaarden dat de voormalige Spaanse Nederlanden Oostenrijks werden.
In 1815 ging Doornik deel uitmaken van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en in 1830 van België.
Op 16 en 17 mei 1940 werden de archieven van Doornik gedeeltelijk vernietigd door Duitse bombardementen die bijna het ganse stadscentrum plat legden.
Kernen Doornik is na Bastenaken de gemeente met de grootste oppervlakte in België. Naast het stadscentrum bestaat de gemeente uit nog 29 deelgemeenten meer dan enig andere Belgische gemeente.
Voorsteden Om de kern van Doornik liggen de volgende voorsteden: Faubourg de Marvis, Faubourg de Valenciennes, Faubourg Saint-Martin, Faubourg de Lille, Faubourg de Maire, La Tombe, Saulchoir, Faubourg du Château, Faubourg de Morel.
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² Oude NIS-codevoor 1977 NIS-code 1 Doornik (I) 15,76 30.584 1.940 57081 57081A 2 Warchin (XX) 3,41 1.433 421 57085 57081B 3 Chercq (II) 3,08 864 281 57021 57081C 4 Havinnes (XXI) 9,48 1.172 124 57036 57081D 5 Melles (XXII) 2,86 301 105 57053 57081E0 6 Quartes (XXIII) 4,64 238 51 57068 57081E1 7 Beclers (XXV) 13,50 1.097 81 57007 57081F 8 Thimougies (XXIV) 3,72 273 73 57080 57081F4 9 Barry (XXVII) 4,97 957 193 57005 57081G0 10 Maulde (XXVI) 8,86 710 80 57052 57081G1-2 11 Vezon (XXVIII) 7,73 1.358 176 57084 57081H 12 Gaurain-Ramecroix (XXIX) 12,29 3.460 282 57033 57081J 13 Vaulx-lez-Tournai (XXX) 4,03 1.338 332 57082 57081K 14 Saint-Maur (III) 3,77 436 116 57076 57081L 15 Ere (IV) 6,37 533 84 57022 57081L3 16 Willemeau (V) 3,79 605 160 57092 57081M 17 Froidmont (VI) 5,16 1.044 203 57030 57081M2 18 Esplechin (IX) 8,81 928 105 57024 57081N 19 Orcq (VII) 4,64 981 211 57060 57081P0 20 Marquain (VIII) 5,20 759 146 57050 57081P1 21 Lamain (X) 3,59 578 161 57044 57081P2 22 Blandain (XII) 11,51 2.219 193 57008 57081R 23 Hertain (XI) 2,41 233 97 57038 57081R3 24 Templeuve (XIII) 15,62 3.650 234 57078 57081S 25 Ramegnies-Chin (XIV) 4,33 888 205 57069 57081T 26 Froyennes (XV) 5,93 2.080 351 57031 57081U 27 Kain (XVI) 11,40 6.902 605 57042 57081V 28 Mont-Saint-Aubert (XVII) 8,90 569 64 57056 57081V4 29 Rumillies (XIX) 6,86 1.775 259 57073 57081W 30 Mourcourt (XVIII) 12,75 1.002 79 57057 57081W2
Kaart thumb|520px|left|Doornik, deelgemeenten en buurgemeenten. De gele gebieden zijn bebouwde kernen.
Aangrenzende gemeenten De gemeente Doornik grenst aan de volgende gemeenten en dorpen: a. Néchin (gemeente Steenput) b. Bailleul (gemeente Steenput) c. Esquelmes (gemeente Pecq) d. Obigies (gemeente Pecq) e. Molenbaix (gemeente Celles) f. Velaines (gemeente Celles) g. Popuelles (gemeente Celles) h. Forest (gemeente Frasnes-lez-Anvaing) i. Montrœul-au-Bois (gemeente Frasnes-lez-Anvaing) j. Herquegies (gemeente Frasnes-lez-Anvaing) k. Thieulain (stad Leuze-en-Hainaut) l. Gallaix (stad Leuze-en-Hainaut) m. Pipaix (stad Leuze-en-Hainaut) n. Baugnies (stad Péruwelz) o. Wasmes-Audemez-Briffœil (stad Péruwelz) p. Maubray (stad Antoing) q. Fontenoy (stad Antoing) r. Antoing (stad Antoing) s. Calonne (stad Antoing) t. Bruyelle (stad Antoing) u. Hollain (gemeente Brunehaut) v. Jollain-Merlin (gemeente Brunehaut) w. Wez-Velvain (gemeente Brunehaut) x. Guignies (gemeente Brunehaut) y. Taintignies (gemeente Rumes) z. Rumes (gemeente Rumes) aa. Bachy (Frankrijk) ab. Wannehain (Frankrijk) ac. Camphin-en-Pévèle (Frankrijk) ad. Baisieux (Frankrijk) ae. Willems (Frankrijk) af. Sailly-lez-Lannoy (Frankrijk) ag. Toufflers (Frankrijk)
Demografische ontwikkeling Demografische ontwikkeling voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976= inwoneraantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,11994 100,51995 100,51996 100,21997 100,21998 99,81999 99,82000 99,42001 99,22002 99,22003 99,52004 99,42005 99,62006 99,62007 100,12008 100,62009 101,02010 101,92011 102,52012 102,72013 102,82014 103,02015 102,92016 102,52017 102,52018 102,62019 102,42020 101,92021 101,52022 101,12023 101,42024 101,12025 101,82026 101,9
Bezienswaardigheden thumb|Doornik vanuit de lucht Doornik geldt nog steeds als een der voornaamste monumentensteden van België. Van groot belang is de romaanse Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Er is een 13e-eeuwse brug 'Pont des Trous' over de Schelde, het oudste belfort van België en een lakenhal, beide aan de bezienswaardige Grote Markt, en verder verschillende stadspoorten en pakhuizen.
Kerkelijke architectuur Onze-Lieve-Vrouwekathedraal Sint-Piatuskerk Sint-Kwintenskerk op de Grote Markt Sint-Brixiuskerk, waar men op 27 maart 1653 de tombe vond van Childerik I (zoon van Merovech en vader van Clovis) De Sint-Maria Magdalenakerk (Église Sainte-Marie-Madeleine) gesticht in 1252, in de 15e eeuw deels verbouwd, verwoest in 1940 en later herbouwd. De Sint-Margarethakerk (Église Sainte-Marguerite) met gotische toren, classicistische kerk en neoclassicistisch ingangsportaal. De Sint-Jacobskerk (Église Saint-Jacques), gesticht in 1167 later herbouwd in Scheldegotiek. De Redemptoristenkerk Église des Rédemptoristes, neoromaans bouwwerk van 1861-1862. De Sint-Janskerk {Église Saint-Jean), met een toren van 1367 en een classicistisch schip van 1780. Sint-Niklaaskerk (Église Saint-Nicolas du Bruille) begonnen kort na 1200, ook latere bouwcampagnes. Romaans en vroeggotisch. De Sint-Amanduskerk (Église Saint-Amand), neoromaans bouwewerk van 1860. De Sint-Pieterskerk (Église Saint-Pierre), afgebroken in 1822. De Sint-Lazaruskerk (Église Saint-Lazare), neoromaans bouwwerk van 1852-1853. De Heilig Hartkerk (Église du Sacre-Coeur), neogotisch bouwwerk van 1890. De Sint-Antonius van Paduakerk (Église Saint-Antoine de Padou), neogotisch bouwwerk van 1905-1906 De Sint-Pauluskerk (Centre Paroissial Saint-Paul) van 1964 in de stijl van het naoorlogs modernisme. De Onze-Lieve-Vrouw van Bijstandkerk (Église Notre-Dame-Auxilliatrice), neogotisch bouwwerk van 1887. De Antoinistische tempel van Doornik (Église Antoiniste de Tournai)