De Kruisschansbrug is een brug in het Antwerpse havengebied op de rechteroever van de Schelde. De brug ligt over het zuidoostelijk hoofd van de Van Cauwelaertsluis, de toegang naar de haven.
De Kruisschansbrug werd samen met de gelijknamige sluis gebouwd. De sluis werd in 1962 hernoemd tot Van Cauwelaertsluis. In 1992 werd de oorspronkelijke brug uit 1928 vervangen door een nieuwe brug.
De Kruisschansbrug is een basculebrug van het Strausstype. Er loopt ook een enkelsporige spoorlijn over de brug (spoorlijn 221C), maar die loopt nu dood kort na de brug. Dat houdt verband met verdwijnen van de Petroleumbrug, verderop. Als de Kruisschansbrug openstaat voor het scheepvaartverkeer, kan het wegverkeer de sluis nog steeds passeren langs de Van Cauwelaertbrug aan het andere hoofd van de sluis, maar treinen niet meer.
Kruisschans (Tachtigjarige Oorlog) De brug is genoemd naar de Kruisschans (ook wel 'Fort Santa Cruz' genoemd), een exterritoriale schans op de rechteroever van de Schelde in Oordam. Het was een vierhoekige schans met vier volledige bolwerken, die tijdens het Beleg van Antwerpen (1584-1585) werd gebouwd. De schans werd genoemd naar Álvaro de Bazán, (eerste) markies van Santa Cruz de Mudela. Op latere afbeeldingen van en geschriften werd deze vesting ook wel aangeduid als het 'Fort Mondragon', naar Cristóbal de Mondragón , de Spaanse veldheer tijdens de Tachtigjarige Oorlog en als het Fort Oordam.Leune, Han, Het fort Kruisschans aan de Schelde, 2013. Gearchiveerd op 5 september 2023. De laatste resten verdwenen omstreeks 1960.
Categorie:Brug in het Antwerpse havengebied Categorie:Spoorbrug in Vlaanderen Categorie:Basculebrug in België Categorie:Brug in Antwerpen (stad)