Landgoed Tongeren is een particulier landgoed, gelegen op de oostelijke flank van het Veluwe massief, in de gemeente Epe (Gelderland). Behalve het wildrustgebied is het landgoed volledig opengesteld voor publiek.

Geschiedenis De geschiedenis van het landgoed Tongeren gaat terug tot de zestiende eeuw. Steventje Warners, gehuwd met Jan Bosch Nuck, telg uit een Harderwijks regentengeslacht, verkreeg Tongeren rond 1640 via vererving van haar vader Warner Toenis en eerder haar grootvader Toenis Warners. Door het huwelijk van haar kleindochter Cornelia Nuck met Wilhem de Meester in 1706, werd de familie de Meester eigenaar van Tongeren. In 1762 trouwde Cornelia’s kleindochter Cornelia Maria de Meester (1733-1795) met mr. Jan Hendrik Rauwenhoff (1730-1815). Door dit huwelijk kwam Tongeren in bezit van de familie Rauwenhoff. In 1907 brachten vier kinderen Rauwenhoff hun gezamenlijke bezit onder in de N.V. (later B.V.) Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Tongeren onder Epe. Daarbij werd statutair vastgelegd dat nakomelingen van hun ouders prof. dr. Lodewijk Willem Ernst Rauwenhoff (1828-1889) en Francina Felicia Tobias (1830-1918) aandeelhouders van de B.V. konden zijn.

Tongeren was ooit een gebied dat voornamelijk uit woeste grond bestond, met af en toe een boerderij. Deze boeren gebruikten schapenmest om een vruchtbare laag grond op hun land te creëren. Doordat het gebied rondom de boerderijen woeste grond was, hadden de boeren last van zand, dat door de wind over hun land werd geblazen, waardoor de vruchtbaarheid van de grond afnam.

Charles Le Chevalier (1800-1881), getrouwd met Anna van Heurn (1798-1875), de weduwe van zijn vriend Jan Hendrik Rauwenhoff (1799-1833), heeft een belangrijke rol gespeeld op Tongeren. Hij droeg met nieuwe inzichten en initiatieven sterk bij aan de verbetering van de agrarische gronden en verfraaiing van het landgoed. Daarnaast verwierf hij diverse percelen grond die hij bij Tongeren voegde. Hij was tevens in 1867 de oprichter van de Le Chevalierschool, bedoeld voor de kinderen uit de buurschappen Tongeren, Soerel en Gortel. Dit alles heeft hem de eretitel 'de Weldoener van Tongeren' opgeleverd. Tegenwoordig beslaat Tongeren ruim 518 hectare, waarvan 355 ha bos, 92 ha landbouwgrond en 71 ha heide en overige natuurgronden.

Flora en fauna thumb|De kleine zonnedauw (Drosera intermedia) gevonden bij landgoed Tongeren In het bos leven everzwijnen, reeën en edelherten, alsmede verschillende vogelsoorten, waaronder de buizerd. Ook komen in de leemkuil kamsalamanders voor. Bij de zandkuil groeit de kleine zonnedauw. Verder komen er ook vele verschillende soorten mossen en meer dan 300 verschillende soorten zwammen in het gebied voor. In het gebied groeit ook de Amerikaanse vogelkers, maar deze plant wordt bestreden omdat ze zich snel verspreidt als ze de kans krijgt.

Bijzonderheden van het landgoed Leemkuil thumb|De leemkuil in landgoed Tongeren

De leemkuil is ontstaan in de middeleeuwen, doordat mensen de leem afgroeven voor gebruik in vloeren en bakovens omdat leem waterdicht en hittebestendig is. In dit gebied is niet al het leem afgegraven. Hierdoor is de bodem van de leemkuil nog steeds ondoordringbaar voor water. Deze kuil is nu door regenwater een plas geworden. Van de plas en het omringende gebied is rond 1850 een park gemaakt. Dit is terug te zien aan de sierbomen en de rododendrons die rond de plas staan, maar ook aan de waterlelies die op de plas drijven. Ook zijn enkele parkachtige bomen rond de Leemkuil geplant zoals de linde, rode beuk en moeraseik. Om te zorgen dat het gebied niet wordt terug gewonnen door het omringende bos wordt er elk jaar een paar keer gemaaid.

Beukenbos Het beukenbos net ten noorden van de N309, is zeer schaduwrijk door het dichte bladerdek van de bomen, deze schaduw biedt ook plaats aan verschillende soorten paddenstoelen. Ondergroei vindt hier nauwelijks plaats, daarom wordt er eens in de ongeveer 20 jaar een aantal beuken gekapt om te zorgen voor verjonging.

Dennenbos Het dennenbos bestaat voornamelijk voor de houtproductie. Hier wordt met regelmaat (om de 5 – 10 jaar) bomen tussen uit gehaald (gedund) zodat de rest van de dennen de ruimte krijgen om te groeien. Soms wordt een vak helemaal gekapt met uitzondering van een paar bomen. De bomen die blijven staan zijn de zaadbomen, zodat het perceel zich weer op een natuurlijke manier kan hernieuwen.

Grafheuvels thumb|Een van de drie grafheuvels bij landgoed Tongeren

In het bos achter de leemkuil liggen drie grafheuvels. Deze stammen uit de bronstijd. De grafheuvels zijn opengemaakt in 1980 en de aangetroffen vondsten liggen nu in het Natuurhistorische museum in Leiden. Doordat de grafheuvels in een bos staan moet er vaak worden gemaaid om te zorgen dat de grasheuvels zichtbaar blijven en met bomen begroeid raken.

Zandafgraving thumb|De afgegraven zandkuil bij landgoed Tongeren

Toen in 1950 de A50 tussen Apeldoorn en Zwolle werd aangelegd, is een deel van het gebruikte zand gewonnen uit Landgoed Tongeren. De ontstane zandkuil is later door de beheerders opengehouden. De kuil is in de jaren daarna volgelopen met regenwater. Direct om de zandkuil heen staan dennen. Om vrij zicht over het meer te geven aan wandelaars zijn er door de beheerders stroken vrijgemaakt. In deze stroken is vooral heide en bosbessen te vinden. Dichter bij de oever groeit de kleine zonnedauw.

Begraafplaats Het landgoed kent een eigen familiebegraafplaats. Anno 2020 lagen er 84 personen begraven in 72 graven, de meesten leden van de familie Rauwenhoff en hun aangetrouwden.

Eigenaren en bestuurders Landgoed Tongeren Eigenaren Toenis Warners Warner Toenis Steventje Nuck-Warners (ca 1615-1660) Herman Nuck (1634-1683) Cornelia de Meester-Nuck (1672-1720) Cornelia Maria Rauwenhoff-de Meester (1733-1795) Dr. Nicolaas Willem Rauwenhoff (1768-1818) Jan Hendrik Rauwenhoff (1799-1833) Prof. dr. Lodewijk Willem Ernst Rauwenhoff (1828-1889) Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Tongeren onder Epe B.V. (opgericht in 1907), d.w.z. de nakomelingen van: Anna Rauwenhoff (1862-1939) en prof. dr. Willem van der Vlugt (1853-1928), Willem Rauwenhoff (1864-1938) en Ferdinanda Cornelia Hinlopen (1864-1922), Jan Hendrik Charles Rauwenhoff (1866-1950) en Johanna Jacoba Edzardiena Gelderman (1868-1905) en Johanna Cornelia Rauwenhoff (1869-1951) en Louis Christiaan baron van der Feltz (1869-1956).

Directeuren Jan Hendrik Charles Rauwenhoff (1866-1950): 1907-1949 Cornelis Johannes baron Sandberg (1901-1976): 1949-1957 Johanna Jacoba Edzardina Cornelia Rauwenhoff (1902-1988): 1957-1968 Louis Cuno baron van der Feltz (1928-2024): 1968-1999 Prof. dr. Jan Carel Christiaan Borleffs (1952): 1999-2005 Drs. Judith Bethlemine Charlotte van Beuningen-Rauwenhoff (1959): 2005-2026 Mathijs Albert Rauwenhoff (1961): 2026-

Literatuur R. Wartena (1978) Tongeren, de geschiedenis van een Veluwse buurschap. Zutphen: Walburg Pers. J. Kreffer (1997) Tongeren, ontstaan en groei van een landgoed. Vaassen: Drukkerij Gelre.

Categorie:Landgoed in Gelderland