miniatuur|Jessica Tandy, Kim Hunter en Marlon Brando in de originele Broadwayproductie van "A Streetcar Named Desire" (1947)
A Streetcar Named Desire is een toneelstuk uit 1947 van de Amerikaanse schrijver Tennessee Williams, die er in 1948 de Pulitzer-prijs voor drama mee won. Het stuk beschrijft de culturele botsing tussen twee symbolische figuren, Blanche DuBois, die staat voor het leven van rijke families in de zuidelijke Verenigde Staten van Amerika, en Stanley Kowalski, een typische representant van de stedelijke immigrant-arbeider.
Het stuk werd in het Nederlands bekend onder de titel Tramlijn Begeerte, in de vertaling van Nel Bergmans-Withaar (opvoering door Toneelgroep Comedia, première in 1948). Een tweede vertaling, in 1995 gemaakt door Eric de Kuyper voor Het Zuidelijk Toneel, kreeg de titel De tramlijn die verlangen heet. Ook Rob Klinkenberg vertaalde het stuk, eveneens als Tramlijn Begeerte (opvoering door Toneelgroep Oostpool, uitgebracht als nummer 135 in de serie door De Nieuwe Toneelbibliotheek).
Titel De allegorische titel is ontleend aan de tramlijn Desire in New Orleans, die deze naam droeg omdat het eindpunt was gelegen in Desire Street. In de dialoog vertelt Blanche dat ze met deze lijn gereden heeft. De tramlijn, die sinds 1920 bestond, werd in 1948, een jaar na het verschijnen van Williams' toneelstuk, omgezet in een buslijn.
Verhaal
thumb|Opvoering van Tramlijn Begeerte met Ank van der Moer en Guus Hermus (1948) Blanche DuBois komt uit een rijke zuidelijke familie die de laatste tijd veel van haar geld en aanzien heeft verloren. Tegenover de buitenwereld, maar vooral zichzelf, doet Blanche alsof alles nog steeds geweldig gaat.
Ze gaat op bezoek bij haar zus Stella die met haar man Stanley naar New Orleans is vertrokken en in verwachting is. De nieuwe levensstijl van Stella is niet wat Blanche gewend is, en ze is daardoor diep geschokt. Ze vertelt Stella dat de oude plantage van de familie, Belle Reve, is 'verloren' en dat de directeur van de school waar ze Engels geeft haar verlof heeft gegeven om haar zenuwen weer in bedwang te krijgen. Daarom blijft ze bij Stella logeren, maar die is bang voor de reactie van haar man. Stanley is totaal anders dan de verfijnde Blanche. Stella blijft voornamelijk bij hem omdat ze zichzelf heeft wijsgemaakt dat ze van hem houdt.
Stukje bij beetje komt de kijker erachter dat Blanche naar haar zus is gevlucht om aan haar verleden te ontsnappen. Haar man heeft zijn eigen leven beëindigd, vermoedelijk omdat hij homoseksueel was en daar niet mee kon leven. Ook doet het hardnekkige gerucht de ronde dat Blanche een relatie heeft gehad met een leerling en dat ze uiteindelijk de prostitutie in moest om zichzelf te kunnen onderhouden. De spanningen tussen Stanley en Blanche lopen hoog op. Als Stella naar het ziekenhuis gaat om te bevallen komt het tot een confrontatie. Stanley verkracht Blanche, die daarna volledig instort. Stella laat Blanche uiteindelijk opnemen in een kliniek.
Bewerkingen miniatuur|De tramlijn die verlangen heet (Het Zuidelijk Toneel, 1996) 1951 - Verfilming A Streetcar Named Desire, onder regie van Elia Kazan. Hoofdrolspeelster Vivien Leigh ontving een Oscar voor haar rol als Blanche, Kim Hunter en Karl Malden kregen er een voor hun bijrollen. 1952 - Balletproductie van het verhaal met muziek van Alex North, die ook de muziek voor de filmversie had gecomponeerd. 1995 - Operabewerking met muziek van André Previn. 1995 - Verfilming A Streetcar Named Desire, onder regie van door Glenn Jordan. Hierin wordt Blanche gespeeld door Jessica Lange, Stanley door Alec Baldwin, Stella door Diane Lane en Mitch door John Goodman. 4 februari 2010 - Toneelbewerking onder de titel Un tramway, opgevoerd door Comédie-Française met Isabelle Huppert in de hoofdrol bij de , als eerste Amerikaanse toneelstuk bij dit gezelschap. In juni 2011 speelde deze productie, als onderdeel van het Holland Festival, in de Stadsschouwburg Amsterdam en de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. 2012 - Toneelbewerking onder de titel Tramlijn Begeerte, opgevoerd door Toneelgroep Oostpool, onder regie van Marcus Azzini, vertaling door Rob Klinkenberg. Met in de hoofdrollen Maria Kraakman en Dragan Bakema.
Zie ook Amerikaanse literatuur
Categorie:Amerikaans toneelstuk