Louis Alphonse van Gasteren (Amsterdam, 20 november 1922 – aldaar, 10 mei 2016) was een Nederlandse filmregisseur, filmproducent en beeldend kunstenaar.
Levensloop thumb|Ontvangst van de leden van de Van Houten-expeditie na terugkeer in april 1952. Van Gasteren zit tweede van rechts. Van Gasteren was de zoon van acteur Louis Augustaaf van Gasteren (1887-1962) en zangeres Elise Menagé Challa (1888-1962) en de broer van de actrice Josephine van Gasteren (1917-1989). Hij was aanvankelijk elektricien. Van jongs af aan had hij belangstelling voor het medium film. Hij organiseerde in de jaren veertig vertoningen voor De Nederlandsche Filmliga en een filmmuziekconcert in het Concertgebouw te Amsterdam en de Houtrusthallen in Den Haag. Via de elektrotechniek raakte hij als geluidstechnicus ook betrokken bij de productie van films. Zo liep hij stage bij de Eclair Studio's in Épinay-sur-Seine, en werkte hij bij Polygoon in Haarlem.
Zijn eerste film produceerde Van Gasteren in 1952 voor de firma Van Houten, samen met Theo van Haren Noman.Zie ook De chocolade-expeditie.
Naast film toonde Van Gasteren een levendige belangstelling voor waterbeheer. Zo was hij nauw betrokken bij het voorlichtingscentrum op Neeltje Jans en ontwierp hij de permanente expositie Normaal Amsterdams Peil in het Amsterdamse Stadhuis/Muziektheater.
Van Gasteren woonde in Amsterdam en was getrouwd. Hij overleed in 2016 na een ziekbed op 93-jarige leeftijd.Filmmaker Louis van Gasteren (93) overleden, Het Parool, 10 mei 2016
Zaak-Oettinger Van Gasteren kwam na de oorlog in opspraak in verband met de zaak-Oettinger, ook wel bekend als de moord in de Beethovenstraat. In 1943 werd de invalide Jood Walter Oettinger gedood. Louis van Gasteren stelde dat het een verzetsdaad betrof, maar anderen beschuldigden hem van een roofmoord.
Op 24 mei 1943 doodde Van Gasteren, destijds elektricien, in zijn Amsterdamse woning de Duits-joodse onderduiker Walter OettingerWalter Oettinger, Hamburg, 23 mei 1905 - Amsterdam, 24 mei 1943 Joods Monument (website). Gearchiveerd op 10 juni 2023. door hem met een zware kabel op het hoofd te slaan en hem vervolgens te verdrinken in een badkuip. Van Gasteren werd in 1944 veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. Na de oorlog werd hem in 1946 door minister Kolfschoten gratie verleend, nadat hiertoe bij de minister was gelobbyd.
Van Gasteren stelde in 1989, in een interview, dat hij uit zelfbescherming had gehandeld, omdat Oettinger met zijn gedrag hem en anderen in gevaar zou brengen. In 1990 schreef de journalist Bart Middelburg in Het Parool een reeks artikelen, waarin gesuggereerd werd dat het eigenlijk een ordinaire roofmoord was. Ook zou Van Gasteren hebben geprobeerd Oettinger te vergiftigen. Een andere onderduiker, die de voor Oettinger bestemde vergiftigde thee opdronk, zou hierdoor zijn overleden.Krant veroordeeld voor beledigen Louis van Gasteren, Trouw, 27 augustus 1993. Gearchiveerd op 11 december 2021.
Van Gasteren protesteerde bij de rechtbank, werd in het ongelijk gesteld maar kreeg in hoger beroep gelijk van het Amsterdamse Gerechtshof. Het Parool stapte naar de Hoge Raad, die in 1995 oordeelde dat Het Parool onzorgvuldig was geweest. De krant moest een schadevergoeding betalen aan Van Gasteren.Cineast wint proces over dood onderduiker, NRC Handelsblad, 6 januari 1995De schadevergoeding was 500.000 gulden, het hoogste bedrag dat een krant in Nederland ooit aan schadevergoeding moest uitkeren, aldus Sytze van der Zee, toenmalig hoofdredacteur van Het Parool, in een ingezonden brief in NRC Handelsblad, 20 mei 2020.
Eind 1997 oordeelde de Centrale Raad van Beroep dat Van Gasteren geen recht had op een verzetspensioen omdat het doden van Oettinger niet als verzetsdaad kon worden aangemerkt.
In 1998 werd het boek Wandelingen door moorddadig Amsterdam van de journalist Eric Slot door de uitgever uit de handel genomen. Van Gasteren had gedreigd met juridische stappen, omdat Slot in het boek "onjuist en/of onvolledig" zou zijn geweest over de dood van Oettinger.Boek gaat uit de handel na protest Van Gasteren, NRC Handelsblad, 2 oktober 1998
De columniste Pamela Hemelrijk publiceerde later in 1998 op een website een open brief aan de Hoge Raad. Daarin klaagde ze dat het door het arrest van 1995 niet meer mogelijk zou zijn nog iets te zeggen over de zaak-Oettinger zonder schadeclaims van Van Gasteren. Een column van gelijke strekking was eerder door het Algemeen Dagblad geweigerd. Nadat de Raad voor de Journalistiek Van Gasteren in een klacht niet-ontvankelijk verklaarde, spande hij wederom een rechtszaak aan. Daarin eiste hij een schadevergoeding en verbod op publicatie van de brief, onder meer vanwege schending van zijn privacy. De rechtbank oordeelde in 2003 dat het arrest van de Hoge Raad strikt genomen alleen betrekking had op de zaak Van Gasteren versus Het Parool/Middelburg, en dat daarin weliswaar was beslist dat de publicatie onrechtmatig was omdat Van Gasteren daarin van roofmoord was beschuldigd, maar dat daarbij over de vraag of hij uit verzetsmotief had gehandeld niets was beslist. Het arrest van de Hoge Raad speelde voor deze nieuwe zaak dus geen rol en de rechtbank kon daarom een zelfstandige afweging maken tussen het recht op vrijheid van meningsuiting van Hemelrijk en de privacy van Van Gasteren. Deze laatste kon zich volgens de rechtbank niet ten volle op privacybescherming beroepen, aangezien hij zelf in een uitzending van Het uur van de wolf over de zaak in de publiciteit was getreden. De rechtbank stelde in de uitspraak ook dat geen overtuigend bewijs voorhanden was dat de doodslag op Oettinger een verzetsdaad zou zijn. Hemelrijks open brief, die volgens de rechtbank het karakter had van een column en daarom aan minder strenge criteria voor zorgvuldigheid moest worden getoetst dan een publicatie van een onderzoeksjournalist, was niet onrechtmatig en de eis van Van Gasteren werd afgewezen.Uitspraak van de rechtbank Amsterdam in de zaak van Van Gasteren tegen Hemelrijk, juli 2003, inclusief de open brief en een feitenoverzicht, geraadpleegd op 1 april 2007.Gerechtshof Amsterdam, 9 maart 2006
Van Gasteren trachtte in 2006 met een kort geding een nieuwe publicatie van Eric Slot, De dood van een onderduiker - Louis van Gasteren en de waarheid, te verbieden. Het boek was volgens de rechter echter niet onrechtmatig en kon dus gewoon verschijnen. Slot had geen aanwijzingen gevonden voor een roofmoord, maar trok wel de betrokkenheid van het verzet bij de liquidatie in twijfel.Boek over zaak Van Gasteren mag wel, NRC Handelsblad, 1 april 2006
Werk Film en televisie Circa 70 films en televisiereportages, gedraaid op 35mm, 16mm en video. 1952 - Bruin goud - Documentaire over cacao en chocolade, op locatie gedraaid in Ghana en Nederland, regie Theo van Haren Noman, 90 min 1953 - Dwars door de Sahara - Verslag van de reis Amsterdam-Accra en vice versa, voor de film Bruin goud, 45 min. 1953 - Accra, haven zonder kranen, 10 min. 1954 - Railplan '68 - Documentaire over de nachtelijke vervanging van tramrails op het Leidseplein in Amsterdam, 15 min 1955 - Vliegende schotels geland - Verrassende reclamefilm voor Albert Heyn’s Boffie Koffie, als speelfilm gedraaid, 4 min 1960 - Stranding - Thriller, gedraaid op de gestrande Ecuador voor de kust van Terschelling, 90 min 1960 - Een nieuw dorp op nieuw land - Documentaire over ontwerp, bouw en de eerste bewoners van het dorp Nagele in de pas drooggelegde Noordoostpolder, 25 min 1961 - Alle vogels hebben nesten - Documentaire over de systeembouw als antwoord op de naoorlogse woningnood, 25 min 1961 - Het huis - Speelfilm over een huis dat gebouwd en tegelijkertijd afgebroken wordt. Geen dialogen. Europese en Amerikaanse onderscheidingen, 32 min.Filmlocatie Buitenhuis Jagtlust, Eemnesserweg 38, Blaricum. Bron: Zijl, Annejet van der, Jagtlust (1998) 1962 - Warffum, 220562 - Gespeelde documentaire over de ingebruikneming, op 22 mei 1962 te Warffum, van de laatste geautomatiseerde telefooncentrale, 26 min 1963 - Mayday - Documentaire over het reddingswerk op zee: de successen en het falen, 20 min 1964 - D'r is telefoon voor u - Documentaire over de telefonie in Nederland, 46 min 1964 - Marl – Das Rathaus - Portret van het nieuwe stadhuis van de Nederlandse architecten Van den Broek en Bakema in het Duitse stadje Marl, 56 min 1964 - Jazz and poetry - De Amerikaanse dichter Ted Joans leest uit zijn werk met begeleiding van de jazz musici Piet Kuiters, Ruud Jacobs, Cees See en Herman Schoonderwalt. Locatie: Sheherazade, Amsterdam, 14 min 1965 - Out of my skull - Eerste Nederlandse experimentele film, gedraaid tijdens verblijf als gasthoogleraar op Harvard University, Carpenter Center for visual Arts, op uitnodiging van Robert Gardner, 15 min 1966 - Omdat mijn fiets daar stond (nr 1 in de serie Land en volk) - Politie-optreden na de opening van een fototentoonstelling van het huwelijk van prinses Beatrix en prins Claus. Werd verboden door de Centrale Commissie voor de Filmkeuring voor publieke vertoning, 11 min 1967 - Do you get it, Nr 1 - Analyse van het harde optreden van de Amsterdamse politie aan de hand van beelden uit Omdat mijn fiets daar stond, 9 min 1968 - Bericht uit Biafra - Documentaire over de Biafra-oorlog, in samenwerking met Johan van der Keuken en Roeland Kerbosch. Staatsprijs voor Filmkunst 1969, 50 min Nederlandse Staatsprijs voor Filmkunst 1969 - Begrijpt u nu waarom ik huil? - Een LSD-sessie, gegeven door Prof. J. Bastiaans aan een concentratiekampslachtoffer. De film werd uitgezonden door de VARA en in 1977 uitgezonden door de WDR, 62 min 1970 - Waterwalk - Het door Theo Botschuyver en Jeffrey Shaw ontworpen plastic kunstwerk waarmee over water kan worden gelopen, 7 min 1971 - Arne Naess, Leszek Kolakowski, Henri Lefebvre, Freddy Ayer - Portretten van de filosofen Arne Næss, Leszek Kołakowski, Henri Lefebvre en Alfred Ayer ten behoeve van het Internationaal Filosofen Project onder leiding van Fons Elders, NOS, elk 15 min 1971 - Il n’y a plus de temps a perdre - Film voor de ORTF ten behoeve van debat met Sicco Mansholt, 12 min 1971 - Bericht uit Europa, nr 1 - Film over de structuur van de Europese Gemeenschap 1971 - Bericht uit Khartoum - Verslag van het process in Zuid-Soedan tegen huurling-idealist-vrijheidsstrijder Rolf Steiner, die ook actief was in Biafra, 27 min 1972 - Bericht uit Europa, Nr 3 - De vraagstukken waarvoor de burgers in Europa zich zien geplaatst. 45 min 1972 - Sans titre - Film voor de ORTF ten behoeve van debat met Sicco Mansholt, 10 min 1972-1974 - Bericht uit Parijs, Londen, Boterberg, Franse Verkiezingen, Bericht Uit Italië - Serie van vijf televisiefilms over Europa voor het Nederlandse programma E’72, E’73, E’74, elk 30 min 1973 - On ne sait pas - Portret van een Franse plattelandsvrouw, 13 min 1974 - Multinationals - Documentaire over de rol van multinationale ondernemingen 1975 - Corbeddu - Eerste van drie films over Sardinië. Kan de bandiet Corbeddu beschouwd worden als de Robin Hood van Sardinië? 72 min 1975 - Do you get it, nr 3 - Tweede film over perceptie en interpretatie. De confrontatie tussen een politieman en een ‘arbeider met schop’, die zich bij het zien van een camera onsterfelijk willen maken, 13 min 1976 - Salude e libertade - Geschiedenis en cultuur van Sardinië, 52 min 1977 - Il riso Sardonico - Mythe en wetenschap. Verklaringen voor de overblijfselen van Sardinië’s steentijd, 56 min 1978 - Do you get it, nr 4 - Een dorpspleintje in Sardinië geeft aanleiding tot bespiegelingen over de werkelijkheid van de filmregisseur, 15 min 1978 - Een verstoorde maaltijd in een Russisch klooster - Porno uit de jaren 1900-1910, samengesteld uit stom 35mm filmmateriaal 1979 - Open het graf - Opnamen van Jan Vrijman uit 1962 van de eerste happening in Amsterdam, in 1979 van commentaar voorzien door toenmalige deelnemers, 15 min