thumb|Strengpers in het Deense Cathrinesminde Teglværksmuseum: rechtsboven de opvoerband voor klei, daaronder (in de cilinder) de toevoerschroef. De linkse cilinder is de pers, met de perskop half zichtbaar achter de witte kast. Geheel links de beugel met de snijdraad. thumb|Strengpers met wormschroef, schematisch. De klei wordt met de toevoerschroef (bovenaan) in de strengpers gebracht. In de pers zelf stuwt een tweede schroef de klei naar het mondstuk, dat taps toeloopt, waardoor de lucht deels uit de klei gedrukt wordt en de klei gehomogeniseerd wordt. thumb|Strengpers: het mondstuk, met een streng klei (gelig) thumb|Strengpers: het mondstuk, zonder klei. De stalen doorns maken de holtes in de steen. thumb|Steenfabriek in het Tsjechische Kryry: De pers staat rechts, buiten beeld. De stenen worden gesneden, daarna moeten ze drogen en gaan ze naar de oven. thumb|Tuilerie de la Bretèche, een Franse steenfabriek, monument sinds 1999. Het dradenkruis links, bij het mondstuk, verdeelt de streng in de lengterichting, de draad rechts kort hem af. thumb|Zuilen van strengperssteen in India thumb|Strengperssteen thumb|Holle stenen, gemaakt met een strengpers. Klik voor vergroting: de snijsporen zijn duidelijk zichtbaar. thumb|Verlijming met polymeer cementmortel (PCM) thumb|Een muur van Porotherm-blokken van Wienerberger AG, de grootste baksteenfabrikant ter wereld
De strengpers is een extrusiepers, geschikt voor massaproductie van baksteen, plavuizen, bepaalde typen dakpannen en andere producten van klei. Dit artikel gaat voornamelijk in op de productie van stenen.
Hoewel er oudere voorbeelden bekend zijn, begint de techniek van de strengpers zich vooral in de negentiende eeuw te ontwikkelen, mede door een grote vraag naar drainagepijpen. In de loop van de twintigste eeuw is hij uitgegroeid tot de snelste machine om baksteen te vormen.Strengperssteen Geraadpleegd 27 september 2016 Hij dankt zijn naam aan de streng klei die uit de pers komt en tot vormelingen gesneden wordt, stukken klei ter grootte van een steen. Een normale strengperssteen is hard en hoekig, maar het productieproces biedt meer mogelijkheden tot vormgeving dan bij de andere twee machinetypes voor het maken van vormelingen. De machines en de vier baksteensoorten worden besproken onder het kopje De strengpers tegenover andere machines. Van de vier steensoorten is in de meeste Europese landen de strengperssteen de gangbaarste voor metselwerk.Aberson.nl: Support gevelstenen: Baksteen fabricage Geraadpleegd 27 september 2016 Straatstenen zijn vaker van een ander type, de vormbaksteen.
In de negentiende eeuw hebben strengpersen zich geleidelijk ontwikkeld. Pas toen ze omstreeks 1880 voldoende ontwikkeld en betaalbaar waren, konden ze concurreren met handwerk. Bij het kopje Geschiedenis is een technische tekening opgenomen van een machine uit het begin van de twintigste eeuw. De huidige machines werken in wezen hetzelfde.
Machine De afgegraven en voorbewerkte klei wordt in de strengpers met behulp van een schroef van Archimedes (vijzel, wormschroef) door een mondstuk geperst dat de afmeting heeft van de gewenste steen. Uit het mondstuk komt een oneindige streng of balk van stijve vochtige klei. Aan het mondstuk kan een draadsnijder bevestigd worden die de streng in de lengte doorsnijdt. Vanaf het mondstuk voert een lopende band de streng langs een stel stalen draadsnijders die met de band meebewegen en de streng afkorten in moten.
Veel machines snijden de streng meteen in vormelingen, maar bijvoorbeeld Steenindustrie Strating in Oude Pekela heeft een productielijn die de strengen eerst opdeelt in stukken van ongeveer een meter. Deze kunnen nabewerkt worden, bijvoorbeeld met verf. Daarna worden ze pas in vormelingen verdeeld.
Twee afmetingen van de vormeling worden gewoonlijk bepaald door het mondstuk en eventueel de vaste snijdraad, de derde door het snijden: Als de lengte en breedte van de steen bepaald worden bij het mondstuk, wordt de hoogte bepaald door het afkorten.
Benamingen voor de steen Enkele minder gangbare benamingen voor strengperssteen verwijzen naar de productiewijze: machiensteen en gesneden steen. Dit laatste is een leenvertaling van wire-cut, de Engelse aanduiding voor strengperssteen.
De strengpers tegenover andere machines De stenen uit een strengpers hebben een herkenbaar, glad en hoekig uiterlijk en worden strengpersstenen genoemd. De strengpers kan perforaties en versieringen aanbrengen en de vormeling kan ook verderop in het productieproces nog bewerkt worden. Dat geldt veel minder bij het belangrijkste alternatief voor de strengpers: de vormbakmachine. Die maakt vormelingen door hompen klei in bakjes ter grootte van een steen te werpen. De stenen uit zo'n machine zijn vormbakstenen en handvormstenen. De twee soorten machines leiden tot verschillende productieprocessen en zijn dus een integraal onderdeel van de steenfabriek.
Voor strengpersen is klei met een dichte structuur nodig, omdat de vormelingen bij het snijden en drogen hun vorm moeten kunnen houden zonder steun van een vormbak. Vette klei, oftewel klei met weinig zand, is daar geschikt voor. In Nederland is vrij veel schrale klei aanwezig, die veel zand bevat, daardoor zijn er veel vormbaksteenfabrieken en zijn de betreffende steensoorten in Nederland gangbaar.
Op de Britse eilanden is nog een andere machine gangbaar, die op het Europese vasteland weinig gebruikt wordt: de stempelpers. Deze drukt de klei met kracht in een bakje, zodat de steen strakker van vorm is dan bij een vormbakmachine, die de klei in het bakje gooit. Stempelpersen worden soms ook gebruikt om de vormelingen uit andere machines na te persen. Dat levert bijzonder harde en dichte, eventueel zelfs vuurvaste stenen op.
Eigenschappen van de stenen Strengpersstenen gelden als hoogwaardig en zijn in het algemeen duurder dan vormbakstenen. Met een strengpers verkrijgt men een opvallend hoekige steen die in twee richtingen strak en glad is; de snijvlakken zijn juist enigszins ruw en tonen meestal boogvormige snijsporen. Het materiaal is hard en heeft een hoge dichtheid, die nog verder te verhogen is door de strengpers uit te rusten met een vacuümkamer om ingesloten luchtbelletjes te verwijderen.Joostdevree.nl: Het productieproces van baksteen Geraadpleegd 27 september 2016 Het materiaal neemt minder water op dan bij vormbakstenen het geval is. De steen is hard en weinig poreus, zodat verwering en vuil niet veel kans krijgen. Voor straatstenen kan de hardheid van strengpersstenen zelfs een probleem zijn, doordat het verkeer harde stenen polijst en glad maakt. Om te harde straatstenen te voorkomen mogen ze niet te heet gebakken worden.
Perforaties, gaten, richels en versieringen Als het persmondstuk van de strengpers wordt voorzien van stalen of glazen doorns, ontstaan er perforaties of doorlopende gaten in de steen. Perforaties besparen grondstof en zorgen voor een snelle en gelijkmatige droging. Het drogen kost minder warmte en het gewicht van de steen is lager. Het perforeren zorgde er vroeger ook voor dat de stenen niet kromtrokken bij de hoge baktemperatuur die bij strengpersstenen nodig is. Vanaf de jaren tachtig kan men het stookproces en de kleisamenstelling beter beheersen en is kromtrekken steeds minder een probleem.
Als nadeel van perforaties geldt, dat de steen schade kan oplopen bij de holtes en dat zich daar vuil kan ophopen. Bij metselsteen zitten de perforaties in de boven- of onderkant van de steen, die met het metselen afgesloten wordt; in dat geval is het vuil zelden bezwaarlijk, tenzij de steen langdurig opgeslagen is in weer en wind. De andere gangbare processen voor massaproductie zijn niet verenigbaar met perforaties, zodat deze mogelijkheid min of meer uniek is voor strengpersen.Bouwwoordenboek: Strengperssteen Geraadpleegd 27 september 2016Rood vlak bezand gereduceerd pallet à 800 st Strating 041 wf Geraadpleegd 27 september 2016
Bij ondeugdelijk metselwerk of slecht geplaatste stenen kan er zakwater uit specie of regenwater binnendringen in de perforaties van de steen, wat tot vorstschade kan leiden, maar bij een goede uitvoering van het werk is er geen bezwaar tegen het gebruik van geperforeerde stenen, ook niet in het buitenspouwblad, de buitenmuur van een spouwmuur.Aberson.nl: Support gevelstenen: perforaties in strengpersstenen Geraadpleegd 27 september 2016
Diepe perforaties of doorlopende gaten in de steen zitten steeds in de ruwe kant, maar de gladde kanten van de steen kunnen met rollen voorzien worden van structuur of tekening. Een rol met golfprofiel geeft sleuven of nerven, een rol met tanden geeft kepen en met een onregelmatig gevormde rol is een boomschorsachtige structuur te bereiken, of een uiterlijk dat leken aan een handvormsteen doet denken. Toch is de structuur anders en zal hij zich herhalen als de rol rond is geweest.
Een nadeel van de strengpers is, dat hij niet goed kruisende richels of structuren kan aanbrengen: alleen evenwijdig aan de persrichting kunnen er grote structuren in de gladde kanten geperst worden. Kleine structuren zijn nog wel met een rol in te persen, maar twee flinke rillen haaks op elkaar zijn onmogelijk. Daardoor kunnen veel typen dakpannen niet met de strengpers gemaakt worden, zoals blijkt onder het kopje Producten.
Producten Strengpersen hebben verwisselbare mondstukken en snijtafels, om vormelingen in verschillende formaten en vormen te maken. Daardoor leent de strengpers zich beter voor kleine series dan vormbakmachines, waarbij elke steenvorm een eigen bak nodig heeft en van elk type bak honderden of duizenden exemplaren aanwezig moeten zijn.
Bij gevelbaksteen uit de strengpers is er de keuze tussen vol en geperforeerd, tussen glad (vlak onbezand) en vlak bezand en tussen generfd of ongenerfd. Het bezanden is een extra productiestap en wordt dus standaard niet gedaan. Bij het bezanden worden de twee kopse kanten bezand en één lange kant die in het zicht ligt (de strek). Dit in tegenstelling tot vormbakstenen: daarbij zijn standaard vijf vlakken bezand, omdat het zand moet voorkomen dat de steen aan de vorm kleeft.
Met de strengperstechniek zijn behalve stenen ook andere producten te fabriceren, zoals plavuizen, rietvorsten, geperforeerde of holle binnenmuurstenen, gevelbekleding en holle elementen voor baksteenvloeren. Ook een aantal types dakpannen kan op deze manier gemaakt worden, de oude holle pan bijvoorbeeld, want deze heeft als sluiting aan boven- en zijkant alleen maar een overlapping, een zogenaamde wel. Daarentegen zijn de verbeterde holle en de opnieuw verbeterde holle niet met een strengpers te maken, vanwege de extra sluitingen in de vorm van dwarse groeven en rillen.
Strengpersstenen worden als volgt ingedeeld naar percentage holle ruimte: Hol: meer dan 20%. Geperforeerd: 15 tot 20%. Normaal: minder dan 15% Verblendsteen: fijne klei met doorlopende grote gaten in de hoogte van de steen. Veelal helder van kleur, bijvoorbeeld geel, rood of wit en vaak geglazuurd. Geschikt voor siermetselwerk en minder nauwkeurig metselwerk.
Fabricageproces thumb|Overzicht van een steenfabriek uit het begin van de twintigste eeuw. In wezen verloopt het proces een eeuw later nog hetzelfde. J is de strengpers, midden-onder. Bron: Lexikon der gesamten Technik, 1905.
Hier volgt een voorbeeld van het fabricageproces. Dit varieert uiteraard van fabriek tot fabriek.