Het Humanistisch Verbond (HV) is een Nederlandse vereniging op humanistische grondslag.
Uitgangspunten Het Humanistisch Verbond (HV) beschouwt humanisme als een levenswijze die gebaseerd is op de waarden vrijheid, verbinding en verantwoordelijkheid. Volgens het HV stellen deze waarden mensen in staat zin en betekenis te geven aan hun leven, vanuit zelfkennis en in relatie tot anderen. Daarbij gaat het HV uit van een mensbeeld waarin mensen niet worden gezien als op zichzelf staande individuen, maar als relationele wezens die zich ontwikkelen in relatie tot anderen en de samenleving. Zowel individuele vrijheid als betrokkenheid bij anderen staan daarbij centraal. Het HV benadrukt dat mensen verantwoordelijkheid dragen voor hun eigen keuzes, voor elkaar en voor de samenleving.
Het Humanistisch Verbond biedt ruimte voor vrije gedachten, kritische vragen en gesprek – en moedigt mensen aan om in actie te komen voor een menswaardige samenleving. Het Humanistisch Verbond ziet humanisme niet alleen als een persoonlijke zoektocht naar betekenis, maar ook als een gezamenlijke inzet om bij te dragen aan maatschappelijke verandering. Het HV plaatst zich in de humanistische traditie van vrijdenkers en voorvechters van vrijheid en zelfbeschikking. De vereniging is er voor iedereen die vanuit eigen kracht én met oog voor de ander betekenis wil geven aan het leven.
Het Humanistisch verbond profileert zich met uitspraken als:
Dicht bij jezelf, dicht bij de ander Wij zijn een beweging van denkers en doeners, van mensen die elkaar inspireren en uitdagen om de wereld menswaardiger te maken. Samen bouwen we aan een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn én we naar elkaar omkijken.
Het Humanistisch Verbond onderschrijft de Verklaring van Amsterdam (Engels: Amsterdam Declaration), die samen met Humanists International werd vastgesteld in 1952 en werd herzien in 2002 en 2022.
Nederland Het Humanistisch Verbond (HV) werd opgericht in februari 1946 als reactie op het 'geestelijk nihilisme' - dat mede had geleid tot de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog - en de achterstelling van buiten-kerkelijken in Nederland. Initiatiefnemers waren onder meer Jaap van Praag, Garmt Stuiveling en Jan Brandt Corstius. Ook de weduwe van de vooraanstaande vrijdenker en humanist Leo Polak, Henriette Polak, was nauw bij de oprichting betrokken. Zij wordt wel de "moeder van het Humanistisch Verbond" genoemd. Doelstelling van het HV is het verenigen van alle humanisten en het verdiepen, verbreiden en verdedigen van de humanistische levensovertuiging. Het Humanistisch Verbond is ook opgericht om niet-gelovigen - de zogenaamde buitenkerkelijken - een levensbeschouwelijk 'onderdak' te bieden.
Onder de kernzin 'Dicht bij jezelf, dicht bij de ander''' richt het Humanistisch Verbond zich op twee strategische domeinen: levensbeschouwing en humanisering van de samenleving. Binnen het domein levensbeschouwing zet het HV zich in voor zingeving en betekenisgeving in een geseculariseerde samenleving. Op maatschappelijk terrein richt het HV zich op het versterken van de democratische rechtsstaat en het bevorderen van humanistische waarden.
Het Humanistisch Verbond was een van de oprichters van de Humanistische Alliantie, een Nederlandse humanistische koepelorganisatie die in 2023 overging in Netwerk Humanisme''.
Het verbond heeft een ledenblad, 'HUMANIST'
Voorzitters Het Humanistisch Verbond had tot 2025 een bestuur en ging vanaf 2025 over op een Raad van Toezicht. Voorzitters van het bestuur van het Humanistisch Verbond waren: J. Hoetink (1946) J.P. van Praag (1946-1969) Max Rood (1969-1977) Rob Tielman (1977-1987) Jan Glastra van Loon (1987-1993) Paul Cliteur (1993-1995) Roy Geurs (a.i.) (1995-1996) Marjan Verkerk (1996-1998) Liesbeth Mulder (1998-2001) Frits van Vugt (2001-2003) Roger van Boxtel (2003-2005) Rein Zunderdorp (2005-2012) Boris van der Ham (2012-2020) Mardjan Seighali (2020–2025) Remco Peeters (interim, 2025) In 2025 werd een Raad van Toezicht en een Raad van Bestuur ingesteld.
Voorzitter Raad van Toezicht: Remco Peeters (2025-heden) Voorzitter Raad van Bestuur (directeur-bestuurder): Robbert Bodegraven (2025-heden)
Gelieerde Nederlandse organisaties Het Humanistisch Verbond heeft verschillende Humanistische organisaties opgericht. Dat heeft geleid tot de Universiteit voor Humanistiek, de enige universiteit ter wereld op humanistische grondslag. Ook omroep HUMAN werkt vanuit een humanistische traditie. Ontwikkelingsorganisatie Hivos komt wereldwijd op voor een democratische, groene samenleving, en maakt zich hard voor de rechten van vrouwen en LGTBQ. In 2022 is de belangenorganisatie Ava opgericht. Deze organisatie zet zich in voor de rechten rondom anticonceptie en abortus. Het Humanistisch Verbond heeft ook het Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO) opgericht (in 1962). Jaarlijks krijgen zo’n 30.000 kinderen in het openbaar basisonderwijs via het Humanistisch Vormingsonderwijs les in mensenrechten, meningsvorming, samenleven, liefde, vriendschap en verwante thema’s. Met Stichting Socrates (opgericht in 1951) wil het Humanistisch Verbond de wetenschap van actuele maatschappelijke problemen vanuit humanistisch perspectief bevorderen: door humanistisch bijzonder hoogleraren te benoemen en aan te stellen.
Internationale relaties Humanistische organisaties werken samen in Humanists International, dé koepelorganisatie van humanisten wereldwijd.
Activiteiten en activisme Humanistische geestelijke verzorging Oprichter Jaap van Praag heeft vanaf de start van het Humanistisch Verbond geijverd voor geestelijke verzorging vanuit Humanistische grondslag. Het streven om voor humanistische raadslieden gelijke rechten te verwerven als voor ambtsdragers van religieuze stromingen stuitte op verzet van de bisschoppen van de katholieke kerk in het Bisschoppelijk mandement van 1954. Ingegeven door de groeiende hoeveelheid niet-godsdienstige Nederlanders, en de wens voor gelijke behandeling, heeft het streven van het genootschap sinds de jaren 1960 steeds meer vorm gekregen. Het HV is daarmee een zogenaamde zendende organisatie, hetgeen inhoudt dat het bevoegd is om humanistische geestelijke verzorging te geven en een 'vrijplaats' te bieden in hun werk. Dat betekent dat humanistische geestelijk verzorgers een zelfstandige rol hebben in het verlenen van immateriële ondersteuning. Binnen gevangenissen, voor militairen bij Defensie en in de gezondheidszorg zijn humanistisch geestelijk verzorgers actief. Ze vormen daarmee het niet-godsdienstige alternatief voor geestelijk verzorgers van religieuze zending, zoals katholieken, protestanten, moslims, joden en hindoes.
Opkomen voor gelijke rechten Naast een levensbeschouwelijke organisatie heeft het Humanistisch Verbond zich sinds de oprichting uitgesproken over uiteenlopende maatschappelijke onderwerpen. Zo zette de vereniging zich in voor de verbetering van de rechtspositie van vrouwen en voor de emancipatie van lhbtiq+-personen. Het Humanistisch Verbond verzette zich onder meer tegen artikel 248bis van het Wetboek van Strafrecht, dat homoseksuele contacten ongelijk behandelde ten opzichte van heteroseksuele contacten. Dit wetsartikel werd in 1971 afgeschaft. Vele humanisten hebben ook in de verdere homo-emancipatie een grote rol gespeeld,De Vrije Moraal - dilemma's rond seks, drugs en drank, Boris van der Ham (2020) zoals Rob Tielman.
In de jaren zeventig en tachtig bood het Humanistisch Verbond lhbti'ers een plek om openlijk te spreken over hun seksuele oriëntatie en identiteit. Ook later bleef de vereniging zich inzetten voor gelijke rechten en gelijke behandeling van lhbtiq+-personen. Daarnaast vraagt de vereniging aandacht voor genderdiversiteit en de maatschappelijke acceptatie van verschillende genderidentiteiten.
Artikel 1 van de grondwet Het Humanistisch Verbond heeft zich in de jaren ’70 van de vorige eeuw hard gemaakt om die gelijke behandeling vast te leggen in de grondwet. Sinds de grondwetswijziging van 1983 staat in de grondwet dat je niet gediscrimineerd mag worden op basis van godsdienst én levensovertuiging. Ook in de Algemene Wet Gelijke Behandeling is deze formulering opgenomen. Het biedt hiermee bescherming aan mensen die een niet-godsdienstige levensbeschouwing hebben. Het Humanistisch Verbond steunde actief het verder uitbreiden van Artikel 1 met 'handicap en seksuele gerichtheid'. Het wetsvoorstel hiertoe was geschreven door toenmalig Kamerlid Boris van der Ham, die tussen 2012 en 2020 voorzitter was. Dit initiatief werd in 2023 formeel wet.
Vrijheid van levensbeschouwing Dankzij het werk van Humanists International zitten humanisten aan tafel bij de grote internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. Hun Freedom of Thought-rapport speelt een cruciale rol in het werk van humanistische organisaties over de hele wereld. In 2013 ijverde het Humanistisch Verbond om het goede voorbeeld te geven en de wet op smalende godslastering af te schaffen, de initiatiefwet die dit beoogde werd in 2014 wet. Sinds 2013 biedt het Humanistisch Verbond bovendien jaarlijks het FOT rapport aan bij de Nederlandse regering en de Tweede Kamer. Ook in Nederland is de positie van niet-godsdienstigen soms problematisch. Vooral afvalligen uit streng-protestantse denominaties, de Jehova's getuigen en de islam kunnen rekenen op grote sociale gevolgen. Met het boek 'Nieuwe Vrijdenkers' hebben Rachid Benhammou en Boris van der Ham 12 Nederlandse voormalige moslims geïnterviewd. Het heeft ook geleid tot een platform voor ex-moslims die in Nederland zijn opgegroeid.
Recente ontwikkelingen Het Humanistisch Verbond besteedt toenemend aandacht aan thema's als duurzaamheid, polarisatie en de laatste levensfase. Vanuit een ecohumanistische benadering benadrukt de vereniging de onderlinge verbondenheid van mens en natuur en de verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties. Daarnaast ontwikkelt het Humanistisch Verbond activiteiten gericht op dialoog en ontmoeting, met als doel maatschappelijke polarisatie en vijandig wij-zij-denken tegen te gaan en het gesprek tussen mensen met verschillende opvattingen te bevorderen. Ook biedt de vereniging ondersteuning bij vraagstukken rond sterven en afscheid, onder meer door begeleiding bij uitvaarten, gesprekken over de dood en ondersteuning bij de afwikkeling van nalatenschappen.
Zie ook Hivos HUMAN Humanists International Universiteit voor Humanistiek Humanistisch Vormingsonderwijs
Externe links Officiële website Humanistische canon
Categorie:Nederlandse vereniging Categorie:Humanistische organisatie