Dubai (ook wel Doebai) (Arabisch: ; in het Arabisch uitgesproken als Doe-bei-i) is een stad in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en de hoofdstad van het gelijknamige emiraat. De stad telt 3,6 miljoen inwoners. De agglomeratie Groot-Dubai heeft 5,7 miljoen inwoners.
Gelegen in het oostelijke deel van het Arabische schiereiland aan de kust van de Perzische Golf, wil Dubai het zakelijke centrum van West-Azië zijn. Het is ook een belangrijk wereldwijd knooppunt voor passagiers en vracht. De olie-inkomsten zorgden voor de enorme ontwikkeling van de stad, die al een belangrijk centrum van handel was. Tegenwoordig is slechts minder dan 5% van de inkomsten van het emiraat afkomstig van olie. Dubai is een centrum voor regionale en internationale handel sinds het begin van de 21ste eeuw en de economie van Dubai steunt op inkomsten uit handel, toerisme, luchtvaart, onroerend goed en financiële diensten.
Geschiedenis
Van de vroegste geschiedenis van Dubai is niet veel bewaard gebleven, op enkele sporen van bewoning rond 2000 v. Chr. na in de stadsdelen Jumeirah en Al-Qusais. Uit documenten uit de 4e eeuw blijkt dat de Grieken en de Germanen aanwezig zijn geweest in de regio. De traditionele activiteiten waren vee houden, planten kweken en vissen. Maar men ging ook handelen; de strategische ligging zorgde ervoor dat Dubai in de oudheid reeds een belangrijke handelspost was tussen de landen aan de Perzische Golf en het Indisch Subcontinent.
Buitenlandse overheersing Dankzij die gunstige ligging kon Dubai vanaf de 16e eeuw een belangrijke rol spelen op de handelsroute van Europa naar India. Dubai werd het middelpunt van de strijd tussen plaatselijke machten en Europese imperialisten. Zowel de Perzen, de Portugezen, Hollanders en Britten hebben korte of langere tijd (delen van) het huidige emiraat bezet. In 1622 werden de Portugezen, die meerdere handelsposten in de stad hadden, verdreven. In de 18e eeuw probeerden ze de macht in de regio terug te krijgen, maar het waren de Britten die er in 1766 in slaagden de heerschappij over de handelsroutes in het gebied te verwerven. Pas in 1971 was er weer sprake van echte onafhankelijkheid en werden de Verenigde Arabische Emiraten gecreëerd, met voor elk van de zeven emiraten (waaronder Dubai) een bepaalde mate van autonomie.
Het oudste gebouw in Dubai, het Al Fahidi Fort, stamt uit 1787 en was de residentie van de heersers van Dubai. Het was ook lange tijd een gevangenis en is sinds 1972 een museum, dat een overzicht geeft van de geschiedenis van het emiraat. thumb|Het Al Fahidi Fort
Ontwikkeling tot handelsstad Omstreeks 1830 werd Dubai ingenomen door de Bani Yasstam uit de Liwa-oase onder leiding van de familie Al Maktoum, die nog steeds heerst in het emiraat. Zij zagen de potentie van de strategische ligging van het Arabische schiereiland in combinatie met de mogelijkheden van de kreek Khor Dubai als natuurlijke haven. Zij ontwikkelden het gebied rondom de kreek verder tot een bloeiende havenplaats door er te vissen met zelfgemaakte vissersboten, er parels op te duiken en handel te drijven waarvoor typische Arabische schepen, dhows, gebruikt werden. Aan de oostelijke kant van de Dubai Creek (zoals de Khor Dubai ook wel genoemd wordt) ontwikkelde zich het stadsdeel Deira en aan de westelijke kant van het water het stadsdeel Bur Dubai.
thumb|left|Al Bastakiya in het stadsdeel Bur DubaiDe 19e eeuw bracht behalve groei ook rampspoed. In 1841 brak er een pokkenepidemie uit in Bur Dubai, waardoor bewoners gedwongen werden om naar het oosten te verhuizen naar Deira. In 1896 brak er brand uit in Dubai, een rampzalige gebeurtenis in een stad waar nog veel huizen werden gebouwd met palmbladeren. De brand verwoestte de helft van de huizen van Bur Dubai, terwijl de wijk Deira volledig zou zijn verwoest. Het jaar daarop braken meer branden uit. Een slavin werd betrapt op brandstichting en werd vervolgens ter dood gebracht.
In 1901 schonk toenmalig leider Ibn Hasher Al Maktoum belastingvrijheid aan alle buitenlandse handelaren, waardoor Dubai een belangrijkste internationale transithaven aan de Golf kon worden. In de eerste jaren van de 20e eeuw ontwikkelde de haven zich tot een belangrijk commercieel centrum in de regio. Ruim 350 handelaren openden een winkel in de plaatselijke soek in het stadsdeel Deira aan de noordoever van de kreek. In de jaren vijftig van de 20e eeuw liet Sheikh Rasjid bin Said Al Maktoem de kreek uitbaggeren zodat deze beter toegankelijk werd voor grotere schepen.
Inkomsten uit handelsactiviteiten werden gebruikt om de infrastructuur van de stad te ontwikkelen. Particuliere bedrijven werden opgericht om deze infrastructuur te bouwen en te exploiteren. Een eerste luchthaven (een landingsbaan gebouwd op zoutvlakten) werd in Dubai in de jaren vijftig opgericht en in 1959 werd het eerste hotel van het emiraat, het Airlines Hotel, gebouwd. Dit werd gevolgd door de Ambassador en Carlton Hotels in 1968. Het waterbedrijf bouwde een pijpleiding uit putten in Awir en een reeks opslagtanks en in 1968 beschikte Dubai over een betrouwbare toevoer van leidingwater.
Sheikh Rashid gaf John Harris van Halcrow, een Brits architectenbureau, de opdracht om het eerste masterplan van de stad te maken in 1959. Harris stelde zich een Dubai voor dat zou uitbouwen vanuit het historische centrum rondom de Dubai Creek, met een uitgebreid wegennet en een modern stadscentrum.
thumb|De souk in Deira thumb|De haven van Jebel Ali
Aardolietijdperk In 1966 werd aardolie gevonden in de territoriale wateren van Dubai, zij het in veel kleinere hoeveelheden dan in de omringende emiraten. Het eerste veld kreeg de naam 'Fateh' (Arabisch voor 'geluk'). Dit leidde tot een versnelling van de plannen voor de ontwikkeling van infrastructuur van Sjeik Rashid en een hoogconjunctuur in de bouw die een massale toestroom van buitenlandse werknemers, met name Aziaten en Middenoosters met zich meebracht. Tussen 1968 en 1975 groeide de bevolking van de stad met meer dan 300%.
Een van de eerste grote projecten waaraan Sjeik Rashid begon toen de olie-inkomsten begonnen binnen te stromen, was de bouw van Port Rashid. Oorspronkelijk bedoeld als een haven met vier ligplaatsen, werd het uitgebreid tot zestien ligplaatsen terwijl de bouw nog aan de gang was. Het project was een buitengewoon succes, met wachtrijen voor toegang tot de nieuwe faciliteiten. De haven werd ingehuldigd op 5 oktober 1972, hoewel de ligplaatsen elk in gebruik werden genomen zodra ze waren gebouwd. Port Rashid zou in 1975 verder worden uitgebreid door nog eens 35 ligplaatsen toe te voegen voordat de grotere haven van Jebel Ali werd gebouwd.
Omdat de olieopbrengsten voor Dubai eindig zijn (de laatste resterende olievoorraden in de Verenigde Arabische Emiraten zijn volgens schattingen eind 2029 op) richt het zich steeds meer op andere inkomstenbronnen, naast de van oudsher belangrijke handel, namelijk het toerisme en de financiële dienstverlening. Olie was goed voor 24% van het bruto binnenlands product in 1990, maar dat was in 2004 gedaald tot 7%.
Geografie Ligging De stad Dubai ligt aan de noordzijde van het grondgebied van het gelijknamige emiraat. De stad wordt doorsneden door een kreek, de Khor Dubai (vaak Dubai Creek of kortweg The Creek genoemd), een smalle baai van de Perzische Golf. Het zoute water van de Golf vloeit tot zo'n 12 kilometer landinwaarts. Aan het einde van de kreek ligt het Ras Al Khor Wildlife Sanctuary, een groot vogelreservaat. Rond 1950 werd de Khor Dubai uitgebaggerd en vergroot en is nog steeds de haven voor stukgoed met veelal houten schepen. Daarnaast varen er watertaxi's (abra's genaamd). Over het water liggen diverse bruggen en een tunnel voor het wegverkeer. Ten noordoosten van de Dubai Creek bevindt zich het stadsdeel Deira en op de andere oever ligt Bur Dubai, de twee oudste stadsdelen van Dubai.
In het noordoosten grenst de stad aan het emiraat Sharjah. Veel buitenlanders die werken in Dubai wonen in dit nabijgelegen emiraat omdat de huren daar lager zijn.
Klimaat Dubai heeft een droog en heet woestijnklimaat. De hoge luchtvochtigheid, vooral in de zomer maar ook in de winter, maakt dat het in de stad erg klam en benauwd aan kan voelen.
Mens en maatschappij In september 2019 was de bevolking gegroeid tot 3.331.420. Met een jaarlijkse toename van 177.020 mensen betekent dit een groeipercentage van 5,64%.
Vanaf 2013 bestond slechts ongeveer 15% van de bevolking van Dubai uit Emerati (mensen met als nationaliteit die van de Verenigde Arabische Emiraten), terwijl de rest bestaat uit expats. Ongeveer 85% van de buitenlandse bevolking (en 71% van de totale bevolking van het emiraat) was Aziatisch, voornamelijk Indisch (51%) en Pakistaans (16%); andere belangrijke Aziatische groepen zijn Bengaals (9%) en Filipino's (3%)."Country and Metropolitan Stats in Brief (gearchiveerd op 12 October 2012). MPI Data Hub Er zijn meer dan 100.000 Britse personen in Dubai, verreweg de grootste groep westerse expats in de stad. De mediane leeftijd in het emiraat was ongeveer 27 jaar. In 2014 waren er naar schatting 15,54 geboorten en 1,99 sterfgevallen per 1000 mensen.
thumb|Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum
Bestuur Het emiraat Dubai, en daarmee ook de stad, wordt sinds 1833 geregeerd door de familie Al Maktoum; het emiraat is een constitutionele monarchie. De heerser, Sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, is ook de vice-president en premier van de Verenigde Arabische Emiraten.
De gemeente Dubai werd in 1954 opgericht door de toenmalige heerser van Dubai, Rashid bin Saeed Al Maktoum, met het oog op stadsplanning, burgerdiensten en het onderhouden van lokale voorzieningen. Het bestaat uit verschillende afdelingen, zoals de afdeling Wegen, de afdeling Planning en Onderzoek, de afdeling Milieu en Volksgezondheid en de afdeling Financiële Zaken. De gemeente Dubai is ook verantwoordelijk voor de sanitaire voorzieningen en de riolering van de stad.
thumb|Auto van de politie van Dubai thumb|Bouwvakkers in Dubai
Politie, criminaliteit en rechtspraak
Het politiekorps van Dubai is opgericht in 1956 en staat onder direct bevel van Sheikh Mohammed bin Rashid al Maktoum.
Dubai heeft een van de laagste misdaadcijfers ter wereld en stond in 2019 op de zevende plaats van de veiligste stad ter wereld. Volgens Gulf News verklaarde de politie van Dubai dat de misdaad in Dubai in 2017 met vijftien procent is verminderd. De gevallen van drugsgebruik zijn echter met acht procent gestegen. Generaal-majoor Abdullah Khalifa Al Merri, opperbevelhebber van de politie van Dubai, roemde de troepenmacht die 86 procent van de strafzaken oploste. De politie van Dubai is ook bekend omdat het beschikt over een vloot van dure (sport)auto's.
De rechtspraak in Dubai is geregeld door de rechtbanken, Hof van beroep en het Hof van Cassatie. Er zijn drie verschillende soorten rechtbanken in Dubai. De burgerlijke rechtbank, die alle burgerlijke vorderingen behandelt; het Strafhof, waar burgers zich moeten verantwoorden die met de politie in aanraking zijn geweest; en de sharia-rechtbank, die verantwoordelijk is voor zaken tussen moslims. Niet-moslims verschijnen niet voor de sharia-rechtbank.
Mensenrechten Bedrijven in Dubai zijn in het verleden bekritiseerd wegens vermeende schendingen van mensenrechten tegen arbeiders. Sommige van de 250.000 buitenlandse arbeiders in de stad zouden leven in omstandigheden die door Human Rights Watch worden omschreven als "minder dan humaan". Laagbetaalde arbeiders zouden het slachtoffer zijn van mensenhandel of dwangarbeid (moderne slavernij waarbij bijvoorbeeld de paspoorten van de arbeiders werden ingenomen zodat ze wel moesten blijven werken bij de werkgever). De regering van Dubai heeft dit ontkend en verklaard dat de beschuldigingen van de waakhond Human Rights Watch 'misleidend' waren. Maar de regering kondigde wel stappen aan om bouwvakbonden toe te staan.