Joseph Hill Whedon (New York, 23 juni 1964) is een Amerikaanse scenarioschrijver en regisseur en de producent en bedenker van de televisieseries Buffy the Vampire Slayer, Angel, Firefly en Dollhouse. Hij is de regisseur en schrijver van bioscoopfilm Serenity en was als bedenker, financier, schrijver, producent en regisseur betrokken bij de productie van de internetserie Dr. Horrible's Sing-Along Blog. Ook heeft hij diverse filmscripts en strips geschreven. In 2012 werden de door Whedon geschreven en geregisseerde superheldenfilm The Avengers (een verfilming van de gelijknamige stripreeks van uitgeverij Marvel Comics), de horrorfilm The Cabin in the Woods, waar Whedon als schrijver en producent aan meewerkte, en de door Whedon geregisseerde Shakespeare-verfilming Much Ado About Nothing uitgebracht.
Achtergrond Familie Joss Whedon wordt soms omschreven als de eerste derde-generatie-televisieschrijver ter wereld. Zijn grootvader, John Whedon, was schrijver van klassieke Amerikaanse series als The Dick Van Dyke Show en The Donna Reed Show. Zijn vader, Tom Whedon, schreef onder meer voor The Electric Company en The Golden Girls.
Nadat zijn ouders scheidden woonde Joss Whedon in zijn jeugd samen met zijn moeder.
Whedons broers Zack Whedon en Jed Whedon werken ook in de televisie- en filmindustrie. Zack Whedon heeft onder andere geschreven aan de televisieseries Deadwood en John from Cincinnati van de kabelzender HBO. Jed Whedon is componist van muziek voor videospellen en films.
Joss werkt regelmatig samen met zijn broers. De broers Joss, Zack en Jed Whedon hebben samen met Jeds verloofde, actrice Maurissa Tancharoen, de internetserie Dr. Horrible's Sing-Along Blog bedacht en geschreven. Jed werkte ook mee als componist en acteur. Zack heeft bijgedragen aan de productie van Whedons televisieserie Angel. Jed Whedon en Maurissa Tancharoen werken als schrijvers aan Whedons nieuwe serie Dollhouse.
Invloeden Joss Whedon was als jongen een grote liefhebber van Amerikaanse superheldenstrips. Hij las vooral de strips van uitgever Marvel Comics, zoals Spider-Man en X-Men. De invloed van deze strips is regelmatig terug te vinden in zijn werk. In een interview met de Hollywood ReporterKit, Borys (2004) ‘Marvel call filmmakers to X-Men duty’ (Hollywood Reporter 27-02-2004) zegt Whedon zelfs dat X-Men waarschijnlijk als de belangrijkste inspiratiebron op al zijn werk is aan te wijzen.
Naast strips hield Whedon van grote zomerfilms als Star Wars en heeft hij altijd van musicals gehouden. Hij schuwde echter ook de serieuze literatuur niet, en las als tiener het werk van Jean-Paul Sartre. Zo noemt hij La Nausée als belangrijke inspiratiebron voor de laatste Firefly-aflevering, Objects in Space.Whedon, Joss (2002) Audiocommentaar op "Firefly" 1x13 "Objects in Space"
Hoewel zijn vader voor de televisie schreef, werd er na de scheiding van zijn ouders thuis maar weinig televisie gekeken.
Carrière Overzicht Nadat Joss Whedon naar Los Angeles verhuisde kreeg hij zijn eerste schrijversbaan voor de serie Roseanne. Hij verliet de serie snel om aan een filmcarrière te werken. Hij schreef het script voor de film Buffy the Vampire Slayer en maakte een aantal jaren scripts als scriptdoctor.
Whedon werd ingehuurd om de scripts van Alien: Resurrection, Waterworld, Twister en X-Men te verbeteren. Uiteindelijk werd er maar weinig met zijn bijdragen gedaan. Whedon zegt dat zijn goede script voor Alien: Resurrection dankzij regisseur Jean-Pierre Jeunet niet tot zijn recht is gekomen. Zijn Waterworld-script werd niet gebruikt, en slechts twee van de zinnen uit Whedons versie van het script van de film X-Men zijn bewaard gebleven in de uiteindelijke versie van het script.Kozak, Jim (2005) Serenity Now! Over het algemeen is Joss Whedon erg ontevreden over zijn werk als scriptdoctor: "Meestal vertrok ik als ik een paar grappen had bijgedragen en wat geld verdiend had en me voelde alsof ik van 't leven was beroofd," zegt hij in een interview met het filmmagazine In Focus.In Focus - Serenity Now! Uncut - Uitgebreid Interview met Joss Whedon op de website van het In Focus Filmmagazine Over het gebruik van zijn bijdragen aan de films Speed (1994) en Toy Story (1995) is hij meer tevreden.
Toen hij gevraagd werd om een Buffy the Vampire Slayer-televisieserie te maken, keerde hij terug naar de televisie. Hij maakte nog twee series tijdens Buffy the Vampire Slayer: de Buffy-spin-off Angel en de sciencefictionserie Firefly. Whedon produceerde, schreef en regisseerde en hij heeft ook cameo's gehad in deze series.
In het begin van de 21ste eeuw kwamen deze televisieseries tot een einde. Firefly werd in 2002 tegen de zin van Whedon door Fox stopgezet, Buffy liep ten einde in 2003, en in 2004 trok de televisiezender The WB, weer tegen de zin van Whedon in, de stekker uit Angel. In 2005 werd de bioscoopfilm Serenity uitgebracht, waarin Whedon het verhaal uit Firefly voortzette.
Sinds in 2004 Angel van de televisie verdween heeft Whedon zich vooral op het schrijven van strips gericht. Daarnaast heeft hij gewerkt aan het schrijven van het script voor de bioscoopfilm Goners, die Whedon ook zou regisseren. Deze film zou worden uitgebracht door Universal Pictures.Variety Inmiddels is het onzeker of deze film nog in productie gebracht zal worden. Whedon heeft ook veel tijd besteed aan het schrijven van Warner Bros. Pictures' versie van Wonder Woman, die hij tevens zou regisseren, maar in 2007 besloot de studio om Whedon van deze film af te halen en zijn script niet te gebruiken.
In de herfst van 2007 keerde Whedon terug naar televisie, door twee afleveringen van de Amerikaanse versie van de televisieserie the Office te regisseren. Tevens maakte hij bekend dat hij een nieuwe serie heeft bedacht, Dollhouse. Ook maakte hij bekend dat de BBC interesse heeft in zijn idee voor een televisiefilm, Ripper, een film over het personage Giles uit de televisieserie Buffy the Vampire Slayer en dat hij een nieuwe film heeft geschreven, A Cabin in the Woods.
Dollhouse stond gepland voor herfst 2008. Door de schrijversstaking in Amerika in 2007-2008 werd de productie echter verlaat, waardoor ze pas in februari 2009 op Fox verscheen. Tijdens de staking heeft Whedon onafhankelijk een internetserie, Dr. Horrible's Sing-Along Blog, geproduceerd.
Roseanne (1988) Toen Joss Whedon naar Los Angeles vertrok was hij niet van plan als televisieschrijver in de voetsporen van zijn vader en grootvader treden. In plaats daarvan wilde hij samen met zijn broer grote zomerfilms, waar hij als tiener van had gehouden, gaan maken. Omdat het filmmaken niet meteen slaagde kwam Whedon toch terecht bij televisie. Hij belandde bij de groep schrijvers van de Amerikaanse sitcom Roseanne. Omdat zijn werk maar weinig gebruikt werd, vertrok hij nadat hij zes afleveringen had geschreven om aan zijn filmcarrière te werken.P., Ken (2003) Een interview met Joss Whedon: De Buffy-bedenker praat over zijn carrière
Buffy the Vampire Slayer (1992) Het oorspronkelijke idee achter Buffy kwam voort uit Whedons wens om iets te doen aan het horrorcliché van de slachtofferrol van het voor een achtervolger vluchtende door een steeg rennende meisje. Met Buffy the Vampire Slayer wilde hij het cliché omdraaien. Het achtervolgde meisje zou niet vallen en ingehaald worden, maar zich omdraaien en verweren tegen de achtervolger.
Omdat hij erg ontevreden was over de verwerking van zijn script heeft Joss Whedon zich op veel manieren geprobeerd te distantiëren van de Buffy-bioscoopfilm. Er werden tegen zijn zin in enorme veranderingen aangebracht in het script om de film vrolijker te maken. Zo werd bijvoorbeeld de tragische zelfmoord van Merrick, de hoeder van Buffy, uit het script geschrapt. Acteur Donald Sutherland, die Merrick speelde, stond er ook op om de dialoog aldoor aan te passen, waardoor veel van de woordgrappen van Whedon verloren gingen. Whedon raakte zo wanhopig over de gang van zaken dat hij midden in de productie van de set vertrok en niet meer kwam opdagen.
Speed (1994) Speed is van de films waar Joss Whedon in de jaren negentig het script van verbeterde een van de weinige uitzonderingen waar zijn bijdrage daadwerkelijk gebruikt werd. Bijna alle gebruikte dialoog is door hem geschreven, en hij heeft enkele belangrijke plotwendingen bedacht. De door de Writers Guild of America aangewezen schrijver Graham Yost vertelt in een interview in 2003 zelfs dat Whedon 99,8% van de dialoog van Speed geschreven heeft.O’Hare, Kate "The 'Bus Guy' Triumphs on 'Boomtown'" (zap2it.com mei 2003)
Toy Story (1995) Nadat Joss Whedon wegliep van de set van de Buffy-bioscoopfilm, ging hij bij de Walt Disney Studios werken, omdat hij van musicals hield. Hij wilde liedjes schrijven zoals Howard Ashman, de liedjesschrijver van de Kleine Zeemeermin en Aladdin. Hij werkte aan enkele liedjes tot hem gevraagd werd om het script voor Toy Story te bewerken. Hoewel er geen plaats was voor de liedjes die Whedon wilde schrijven, heeft hij toch een grote bijdrage kunnen leveren aan de film, en ziet hij de film als een positieve ervaring. Volgens Whedon zijn Toy Story en Speed zelfs de enige van de films waarin hij in de jaren negentig werkte, waarin het merendeel van zijn bijdragen daadwerkelijk gebruikt zijn. Whedon kreeg met de andere schrijvers die meewerkten aan Toy Story een Oscarnominatie voor het beste originele filmscript.
Buffy the Vampire Slayer (1997-2003) Jaren nadat hij weggelopen was van de opnames van de film Buffy the Vampire Slayer werd Whedon benaderd om het concept naar de televisie te brengen. Whedon greep de kans aan en bij de televisieserie kreeg Whedon wel de controle om het project naar zijn inzicht in te vullen. Als televisieserie werd Buffy the Vampire Slayer zowel een hit bij het publiek als geprezen door de critici.
Twee afleveringen die Whedon schreef en regisseerde werden genomineerd voor een Emmy Award. Hush in 2000 en de musical-aflevering Once More, With Feeling. Buffy was in Amerika vijf seizoenen te zien op The WB Television Network, waarna de laatste twee seizoenen te zien waren op UPN.
Angel (1999-2004) Angel was een spin-off van Buffy the Vampire Slayer, waarin Buffy's vriend Angel, een vampier met een ziel, de hoofdrol speelde. De serie is bedacht door Whedon en David Greenwalt. Angel begon in september 1999 op WB en eindigde in het vijfde seizoen in mei 2004.
Omdat ook Buffy the Vampire Slayer nog liep toen de serie Angel begon, moest Whedon zijn aandacht over beide series verdelen. Fans hebben vaak het gevoel dat Whedon minder betrokken was bij Angel dan bij Buffy the Vampire Slayer. Whedon geeft toe dat zijn bemoeienis bij Angel vanaf het begin anders was dan bij Buffy the Vampire Slayer. Hij kon niet altijd op de set zijn, zoals hij de eerste drie jaren van Buffy gedaan had, omdat hij zijn aandacht over Buffy en Angel moest verdelen. Ook een belangrijk verschil was dat Whedon bij Angel kon steunen op David Greenwalt, een van de eerste vaste Buffy-schrijvers. Whedon heeft wel altijd de grote verhaallijnen bepaald, maar heeft in veel mindere mate de details ingevuld dan hij gedaan heeft bij de eerste jaren van Buffy.
Tijdens het vierde seizoen van Angel ging Whedon ook Firefly produceren, en toen bleek dat Buffy dat jaar zou eindigen, richtte hij al zijn aandacht op zijn nieuwste serie. Hierdoor kon hij zich maar weinig met Angel bemoeien. Pas bij het vijfde seizoen, toen ook Firefly was stopgezet, besteedde hij veel meer tijd en aandacht aan Angel.Artikel over Cabin in the Woods op IGN. Gearchiveerd op 22 mei 2011.
Firefly (2001-2002) & Serenity (2005) In 2002 werd Firefly, dat Whedon produceerde met Tim Minear, door Fox van de buis gehaald nadat slechts elf van de veertien afleveringen - in verkeerde volgorde - uitgezonden waren.