thumb|Interieur van het Duitse paviljoen in 2012 thumb|Het Zuid-Koreaanse paviljoen in 2012 thumb|Een bezoeker van de Biënnale van Venetië in 2001 thumb|Ingang van het Nederlandse Rietveldpaviljoen, 2012 thumb|Vacant NL, architectuurbiënnale 2010 thumb|Deel van de installatie van Mark Manders in 2013 De Biënnale van Venetië (Italiaans: Biennale di Venezia) is een toonaangevende internationale kunstmanifestatie die sinds 1895 tweejaarlijks in de zomermaanden van juni tot november, in Venetië wordt gehouden. Daarom noemt men het een biënnale. Het jaarlijkse Filmfestival van Venetië "Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica" wordt gehouden sinds 1932 en is organisatorisch een onderdeel van dit 'instituut'.
Achtentwintig landen onderhouden op een speciaal areaal, de Giardini in het stadsdeel Castello, hun eigen tentoonstellingsgebouw. De Nederlandse bijdrage wordt steeds ondergebracht in het speciaal daarvoor gebouwde Rietveldpaviljoen. Ook België heeft een eigen paviljoen. Landen die geen eigen paviljoen hebben, brengen hun tentoonstelling onder in verschillende gebouwen verdeeld over de stad. Behalve de afvaardigingen die door de deelnemende landen zelf worden uitgekozen, is er in de Arsenale een samengestelde thematentoonstelling, die door een curator wordt samengesteld. In navolging van de kwaliteitsbeoordeling bij het filmfestival wordt ook op de kunstbiënnale een 'Gouden Leeuw' uitgereikt ter bekroning van de meest gewaardeerde bijdrage. Tijdens de Biënnale van 2026 bepalen in plaats van de jury de bezoekers de winnaar van de 'Gouden Leeuw' omdat de jury een week voor de start van deze Biënnale aftrad vanwege de omstreden deelname van Rusland.
Geschiedenis De eerste Biënnale van Venetië werd in 1895 gehouden: dit vond plaats in het Caffè Florian op het San Marcoplein. In de oorlogsjaren waren er langere tussenpauzes. Er is tegenwoordig een onderscheid aangebracht in de verschillende kunstdisciplines: beeldende kunst, architectuur, muziek, theater en dans. De kunstbiënnale wordt in de oneven jaren gehouden en de architectuurbiënnale in de even jaren. Het filmfestival wordt jaarlijks gehouden.
In 1920 was de Zwitserse kunstschilderes Martha Stettler de eerste vrouw die exposeerde op de Biënnale van Venetië. Martha Stettler in het Historisch woordenboek van Zwitserland. Gearchiveerd op 6 april 2022.
Overzicht 36e Biënnale De Biënnale werd gehouden tussen 16 juni en 1 oktober 1972 met 32 deelnemende landen. Daarnaast waren er speciale tentoonstellingen: Meesterwerken van de 20e-eeuwse schilderkunst 1900-1945 (Museo Correr), Hedendaagse grafiek (Museo d'Arte Moderna), hedendaagse beeldhouwkunst (Palazzo Ducale en verspreid over de stad) en Aspecten van de hedendaagse Italiaanse beeldhouwkunst (Biënnaleterrein).Winkler Prins Jaarboek 1973, p. 344-345
50e Biënnale In 2003 vond de 50e tentoonstelling plaats met als thema Dreams & Conflicts.
52e Biënnale In 2007 was het thema Think with the Senses – Feel with the Mind: Art in the Present Tense.
53e Biënnale In 2009 was het thema Making Worlds en was de curator de Zweed Daniel Birnbaum, rector van de Städelschule in Frankfurt.
54e Biënnale In 2011 werd de tentoonstelling samengesteld door de Zwitserse Bice Curiger (directeur van de Fondation Vincent van Gogh in Arles) onder de titel ILLUMInations.
55e Biënnale In 2013 met de Italiaanse directeur Massimiliano Gioni kreeg de Biënnale als thema Il Palazzo Enciclopedico.
56e Biënnale In 2015 werd de tentoonstelling voorbereid door hoofdcurator Okwui Enwezor.
57e Biënnale Het thema in 2017 luidde Viva arte viva, de curator was Christine Macel (curator van het Centre Pompidou in Parijs)
58e Biënnale In 2019 was het thema May you live in interesting times, met curator Ralph Rugoff (directeur van de Hayward Gallery in Londen).
Belgisch paviljoen Het Belgisch paviljoen in de Giardini is het oudste van de landenpaviljoenen. Het was in 1907 het enige, twee jaar later volgden de paviljoenen van het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Het Belgisch paviljoen werd naar een ontwerp van de Brusselse architect Léon Sneyers in 1907 opgeleverd. Henri Fierens-Gevaert, de toenmalig commissaris-generaal van de Belgische delegatie, had daartoe het initiatief genomen. Het paviljoen was een gesloten kruisvormig blok, waarbinnen zalen met verschillende grootte waren gecreëerd. De zalen werden met natuurlijk bovenlicht verlicht, wat een ideale lichtinval voor de kunst aan de zaalwanden opleverde. De voorgevel kreeg een vooruitspringende toegangspartij waar beeldhouwwerk van George Minne en fresco's van Emile Fabry werden tentoongesteld. In de hal hingen schilderijen van Fernand Khnopff. In 1929 werd het grondig herbouwd. In 1948 volgde een volledige restauratie onder leiding van Virgillio Vallot. In 1996-1997 werd het paviljoen gerestaureerd onder leiding van Bernard en Georges Baines.
Sinds 1972 wordt het paviljoen afwisselend door de Franstalige en de Vlaamse gemeenschappen ingericht. In 1972 was het aan de Franse Gemeenschap, de daaropvolgende editie was van de Vlaamse Gemeenschap.
Belgische inzendingen 2026: Miet Warlop, curator Caroline Dumalin 2022: Francis Alÿs, curator Hilde Teerlinck 2019: Jos de Gruyter en Harald Thys, curator Anne-Claire Schmitz 2017: Dirk Braeckman, curator Eva Wittocx 2015: Vincent Meessen en Katerina Gregos, in 2011 curator van het Deense paviljoen 2013: Berlinde De Bruyckere 2011: Angel Vergara, tentoonstellingscommissaris Luc Tuymans 2009: Jef Geys 2007: Berlinde De Bruyckere 2005: Honoré d'O 2003: Sylvie Eyberg en Valérie Mannaerts, curator Thierry de Duve 2001: Luc Tuymans 1999: Michel François, Ann Veronica Janssens 1997: Thierry De Cordier 1995: Didier Vermeiren, curator Jan Hoet 1993: samen met Nederland - gemeenschappelijke curator Jan Debbaut, Jan Vercruysse BE en Niek Kemps NL 1990: samen met Nederland - Niek Kemps, Jan Vercruysse, Belgische curator Jan Debbaut 1992: samen met Nederland - Onder Anderen / Among Others 1988: Guillaume Bijl, Narcisse Tordoir en Laurent Busine, curator Jan Hoet 1982: Jörg Madlener en Marthe Wéry 1976: Joseph Willaert 1974: Jan Burssens en Frans Minnaert en José Vermeersch De Biënnale van 1974 ging uiteindelijk niet door uit protest tegen de Staatsgreep in Chili (1973). 1972: Pierre Alechinsky en Christian Dotremont 1964: Vic Gentils 1958: Lismonde, winnaar Renato Carrain Prijs 1948: Louis Buisseret
Nederlands paviljoen Het eerste Nederlandse paviljoen in de Giardini dateerde uit 1912 en was oorspronkelijk als Zweeds paviljoen ontworpen door Ferdinand Boberg. Het werd in 1914 overgenomen en werd door Nederland gebruikt tot en met de Biënnale in 1952. In 1953 werd Gerrit Rietveld belast met het ontwerpen van een nieuwe paviljoen. In 1954 was het Rietveldpaviljoen gereed. Het kreeg een eenvoudige vierkante plattegrond met slechts enkele binnenmuren, alle loodrecht op de buitenwand. Het gebouw bevat volumes van verschillende hoogtes waardoor het licht van boven kan toetreden.
Na bijna veertig jaar was het pand toe aan grondige restauratie. Het gerestaureerde paviljoen werd in juni 1995 feestelijk heropend door de toenmalige staatssecretaris van Cultuur Aad Nuis.
Nederlandse inzendingen Sinds 1995 is de Mondriaan Stichting, nu Mondriaan Fonds, verantwoordelijk voor de Nederlandse inzending naar de Biënnale van Venetië en deze instelling benoemt voor iedere inzending een curator. Deelnemende kunstenaars en curatoren voor Nederland waren: 2024: Renzo Martens en kunstenaarscollectief Cercle d'Art des Travailleurs de Plantation Congolaise (CATPC), curator Hicham Khalidi 2022: Melanie Bonajo, curatoren Orlando Maaike Gouwenberg, Geir Haraldseth en Soraya Pol 2019: Remy Jungerman / Iris Kensmil, curator Benno Tempel 2017: Cinema Olanda van Wendelien van Oldenborgh, curator Lucy Cotter 2015: herman de vries, curatoren Colin Huizing en Cees de Boer 2013: Mark Manders, curator Lorenzo Benedetti 2011: Joke Robaard, Johannes Schwartz, Barbara Visser, ontwerper Maureen Mooren, architecten Herman Verkerk en Paul Kuipers, EventArchitectuur, auteur Sanneke van Hassel en componist Yannis Kyriakides, curator Guus Beumer 2009: Fiona Tan, curator Saskia Bos 2007: Aernout Mik, curator Maria Hlavajova namens BAK, basis voor actuele kunst, Utrecht 2005: Jeroen de Rijke / Willem de Rooij, curator Martijn van Nieuwenhuyzen 2003: Carlos Amorales, Alicia Framis, Meschac Gaba, Jeanne van Heeswijk, Erik van Lieshout, curator Rein Wolfs 2001: Liza May Post, curator Jaap Guldemond 1999: Daan van Golden, curator Karel Schampers 1997: Aernout Mik, Willem Oorebeek, curatoren Leontine Coelewij, Arno van Roosmalen 1995: Marlene Dumas, Maria Roosen, Marijke van Warmerdam, curator Chris Dercon 1988: Henk Visch 1986: Reinier Lucassen 1984: Armando 1982: Stanley Brouwn 1980: Ger van Elk 1972: Jan Dibbets 1968: Carel Visser 1966: Constant Nieuwenhuijs en New Babylon 1962: Jaap Wagemaker 1960: Willem Hussem, Wessel Couzijn en Wouter van Heusden, curator Jan van Heel
Luxemburgs paviljoen In 1956 nam Luxemburg voor het eerst deel aan Venetië, met schilder Joseph Kutter en beeldhouwer Auguste Trémont. De volgende keer dat het land deelnam was pas in 1988. In 2003 won Luxemburg de Gouden Leeuw voor de beste nationale bijdrage, met werk van Su-Mei Tse."Luxemburg wint paviljoenprijs op Biënnale", de Volkskrant, 16 juni 2003.
Luxemburgse inzendingen 2024: A comparative Dialogue Act van Andrea Mancini en Every Island Céline Coubray, "Andrea Mancini et Every Island iront à Venise", Paperjam, 8 mei 2023. 2022: Faraway so close van Tina Gillen 2019: Marco Godinho 2017: Thank you so much for the Flowers van Mike Bourscheid 2015: Paradiso Lussemburgo van Filip Markiewicz 2013: Relegation van Catherine Lorent 2011: Le Cercle fermé Martine Feipel en Jean Bechameil 2009: Collision Zone van Gast Bouschet en Nadine Hilbert 2007: Endless Lust Jill Mercedes 2005: Mondo Veneziano van Antoine Prum 2003: Air Conditioned van Su-Mei Tse 2001: Casa Mia van Doris Drescher 1999: Chewing and Folding in Venice van Simone Decker 1997: Magazzino van Luc Wolff 1995: Potemkin Lock van Bert Theis 1993: Jean-Marie Biwer en Bertrand Ney 1990: Marie-Paule Feiereisen 1988: Patricia Lippert en Moritz Ney 1956: Joseph Kutter en Auguste Trémont
Russisch paviljoen Voor het eerst sinds de lancering van de grootschalige Russische inval in Oekraïne in 2022, neemt Rusland deel aan het tweejaarlijkse evenement. Europees Commissaris Henna Virkkunen schrijft op 𝕏: De Commissie beveelt het EACEA officieel aan een einde te maken aan de toekenning van 2 miljoen euro aan de Biënnale van Venetië', schrijft Virkkunen op X, verwijzend naar het Europees uitvoerend agentschap voor Onderwijs en Cultuur. ' Cultuur in Europa, betaald met belastinggeld, zou de democratische waarden moeten promoten en bewaken', voegt de Finse vicevoorzitster van de Commissie eraan toe. 'Die waarden worden vandaag in Rusland niet gerespecteerd' .
Afbeeldingen
Externe links La Biennale di Venezia Belgisch paviljoen Nederlands paviljoen
Categorie:Cultuur in Venetië Categorie:Expositie Categorie:Filmfestival in Italië Categorie:Hedendaagse kunst Categorie:Kunstevenement