thumb|Slag bij Heiligerlee 1568 Een krijgsmacht is het geheel van de door een nationale staat opgerichte gewapende organisaties en ondersteunende voorzieningen, ten dienste van de militaire implicaties van het buitenlands beleid.Wanneer een krijgsmacht nog alleen uit landstrijdkrachten bestond sprak men kortweg van leger. Hedendaags slaat het woord leger op het krijgsmachtonderdeel dat te land optreedt: het landleger. In een nog engere betekenis slaat het woord leger op een organiek onderdeel van een landleger bestaande uit een aantal legerkorpsen.
Oorspronkelijk bestond dergelijke een krijgsmacht uit een landleger en vaak een vloot. Later zijn daar luchtstrijdkrachten bijgekomen. Een hedendaagse krijgsmacht bestaat verder uit een panoplie van gewapende onderdelen, genoemd naar het wapensysteem waarmee ze uitgerust zijn of naar de opdracht die ze vervullen.
Een krijgsmacht is meer dan de gewapende eenheden op zich. Andere aspecten zijn bepalend voor een krijgsmacht: de opbouw en sturing ervan, hoe de strategie, doctrine en tactiek vastgelegd worden, de opleiding en vorming van de militairen, de materiële voorzieningen.
De gewapende onderdelen van de krijgsmacht kunnen te allen tijde klaar zijn voor inzetEen zogeheten staand leger of geheel of gedeeltelijk bestaan uit reserve-eenheden die wanneer nodig geactiveerd worden of gemobiliseerd.
Een krijgsmacht is een unieke organisatie en bekleedt een bijzondere plaats in de samenleving, politiek, economisch, als sociale groep, als voorwerp van wetenschappelijk onderzoek en ambities.
Onderdelen Aansluitend bij het milieu waar ze ingezet worden bestaat een krijgsmacht in de regel uit de zelfstandige krijgsmachtonderdelen landmacht, marine en luchtmacht. Daar komen gebeurlijk krijgsmachtonderdelen bij met bijzondere opdrachten.Sinds 2005 zijn de krijgsmachtdelen van Nederland geen zelfstandige organisaties meer met een eigen bevelhebber.In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten van Amerika spreekt men van “Army” naast de “Air Force” en “Navy”. In Frankrijk heten ze “L’armée de terre”, “L’armée de l’air” en “L’armée de mer”. Naast de officiële namen doen tal van andere namen de ronde. Buiten de drie klassieke krijgsmachtonderdelen kunnen staten andere, gewapende zelfstandige organisaties oprichten die een rol kunnen spelen als deel van de krijgsmacht, zoals grenswacht en andere politionele eenheden.
Landmacht De landmacht, de krijgsmacht te land, wordt ook wel landleger of kortweg leger genoemd.
Traditioneel werd de landmacht opgedeeld in vestingtroepen en veldleger.
Vestingtroepen bemanden permanent vestingen. Moderne staten hebben geen vestingtroepen meer. Niettemin, permanent opgestelde luchtverdedigingseenheden en permanente basissen van strategische kernwapens vertonen hetzelfde karakter als vestingtroepen: ze kunnen alleen optreden vanop de plaats waar ze opgesteld zijn.
Het veldleger daarentegen bestaat uit troepen die vrij kunnen bewegen en ingezet worden binnen bepaalde politieke en geografische grenzen.
Organisatie De organisatie van de landstrijdkrachten moet uiteenlopende eisen met mekaar verzoenen. De eigenheid van de wapensystemen vereist gespecialiseerde eenheden om opleiding, training en inwerkingstelling te vergemakkelijken. De opdracht van een veldleger, de verwachte spreiding op het terrein en de complexiteit van het gevecht vereisen daarentegen de gelijktijdige inzet van een waaier van wapensystemen en ondersteunend materieel en mensen. Daarom worden militaire eenheden georganiseerd in functie van het wapen dat ze voeren of materieel dat ze bedienen en het geheel gevat in een hiërarchische, piramidale structuur.
Piramidale structuur Een wapen of onderdeel van een groter wapensysteem of materieel wordt bediend door een ploeg,Engels: crew een sectie, onder bevel van een korporaal of sergeant.
Twee tot vier secties vormen samen een peloton, bevolen door een luitenant of onderluitenant.In Frankrijk heet een dergelijk peloton “section”.
Drie of vier pelotons vormen samen een compagnie bevolen door een kapitein.Een compagnie heet bij de artillerie batterij en bij de tankeenheden eskadron.
Drie of vier compagnies van hetzelfde wapen (uitgerust met hetzelfde wapensysteem) vormen samen een bataljon. Een bataljon wordt bevolen door een luitenant-kolonel.
Drie of vier bataljons van hetzelfde wapen (uitgerust met hetzelfde wapensysteem) vormen samen een regiment.Tijdens de koude oorlog kenden alleen de Warschaupactlanden dergelijke regimenten.
Drie of vier bataljons van verschillende wapens (uitgerust met verschillend wapensysteem) vormen samen een brigade. De brigade wordt bevolen door een brigadecommandant met de rang van kolonel of brigadegeneraal.
Meerdere brigades vormen samen een divisie. De divisie wordt bevolen door een generaal-majoor.
Meerdere divisies vormen samen een legerkorps. Het legerkorps wordt bevolen door een luitenant-generaal. Het aantal divisies van het legerkorps wordt aangepast aan de tactische opdracht die het korps toebedeeld krijgt.
Meerdere legerkorpsen vormen samen een leger. Een leger wordt bevolen door een generaal, gemeenlijk viersterrengeneraal genoemd.Op stafkaarten wordt een leger voorgesteld door een symbool met vier sterren. Het aantal legerkorpsen in een leger is veranderlijk in functie van de opdracht van het leger.
Meerdere legers samen vormen een legergroep. Een legergroep wordt bevolen door een vijfsterrengeneraal. Een legergroep wordt samengesteld in functie van terrein en opdracht.Tijdens de koude oorlog bestonden in West-Europa geen legers. De legerkorpsen van de NAVO-landen waren gegroepeerd in legergroepen.
Voor elk niveau is logistiek en medische steun voorzien, gaande van persoonlijke uitrusting tot grote depots en werkplaatsen en volledige hospitalen.
De landstrijdkrachten van grote mogendheden tellen veelal militaire eenheden binnen hun rangen die bestemd zijn voor gebruik in een ander dan het eigen milieu.Het Amerikaanse landleger heeft gewapende helikoptereenheden, transporthelikoptereenheden en eigen gevechtsvliegtuigen voor lucht-grondsteun.
Smalspoor In het verleden werd er op diverse manieren smalspoor gebruikt. Er waren bijvoorbeeld lijnen voor goederen en personen, maar ook een schietschijvenlijn op terrein. Op het terrein bij Harskamp was ooit een netwerk van 40 kilometer.Smalspoor in bedrijf, Henk Sluiter, uitgeverij Walberg Pers, 1998
Kernwapens Daartoe ontworpen wapensystemen van landstrijdkrachten en bepaalde artilleriestukken kunnen tactische kernwapens met beperkt vermogen lanceren in steun van grondoperaties.
Luchtmacht De vliegtuigen worden volgens hun opdracht en type in autonome eenheden verzameld. Kleinere eenheden heten escadrille of squadron. Meerdere escadrilles vormen een wing (luchtmacht). Bij de Nederlandse luchtmacht gebruikt men eskader als synoniem voor squadron.
De luchtmacht opereert vanaf luchtmachtbasissen te land en vanaf vliegdekschepen. De rol van de basissen te land is in wezen beperkt tot het paraat stellen van de vliegtuigen. De inzet zelf van de vliegtuigen wordt geleid vanuit centra zoals "ACOC" (Air Combat Operation Center) of "ADOC" (Air Defence Operation Center) en ondersteund vanuit toepasselijke installaties zoals rapporteringscentra. Vliegdekschepen beschikken over alle nodige middelen om de vliegtuigen operationeel in te zetten.
Vliegtuigen die zouden ingezet worden in steun van landmachteenheden worden gebeurlijk verzameld in grote eenheden die tactische luchtmacht genoemd worden, in het Engels Tactical Airforce, afgekort als "TAF". De vliegtuigen worden naargelang hun opdracht bewapend met kanonnen, klassieke bommen, raketten of missiles. De vliegtuigen kunnen ook ingezet worden om aanvallende vliegtuigen te onderscheppen.
Eventueel kunnen ze ook tactische kernwapens met beperkt vermogen lanceren om objectieven te vernietigen.
Een transportluchtmacht is uitgerust met transportvliegtuigen. Ze kunnen zowel voor tactische opdrachten als voor logistieke opdrachten ingezet worden.
Marine Een marineIn België lange tijd “zeemacht” geheten bestaat uit schepen voor de oorlogsvoering te water. Een aantal schepen die om tactische redenen samen opereren heten flottielje of eskader. Een groot aantal schepen die samen opereren heet vloot. Alle nationale schepen samen vormen de nationale vloot.De Amerikaanse marine bestaat uit meerdere vloten.
Een nationale vloot vereist een nationale oorlogshaven
De opdracht van de marine is de zeewegen vrij houden of maken. De marine van grote mogendheden bestaat daarom uit een waaier van gewapende schepen, onderzeeboten en ondersteunende schepen.
Vliegdekschepen kunnen overal ter wereld tussenkomen.
In de strijd om het zeeoverwicht kan een marine eventueel tactische kernwapens inzetten als dieptebommen en torpedo's.
De opdrachten worden bepaald op de hoogste niveaus. De operationele leiding gebeurt vanaf een schip op zee of vanaf de wal.
De zeestrijdkrachten van grote mogendheden tellen veelal militaire eenheden binnen hun rangen die bestemd zijn voor gebruik in een ander dan het eigen milieu. De Amerikaanse navy telt troepen voor inzet te land na transport over zee: het United States Marine Corps. Het United States Marine Corps heeft zijn eigen luchtvaartafdeling. Het Corps valt, net als de United States Navy, onder het Department of the Navy. Nederland heeft een Korps Mariniers. De United States Navy heeft ook eigen vliegtuigen.
Marines van grote mogendheden tellen Strategische raket-onderzeeboten (SSBN) die enkel dienen als platform voor intercontinentale raketten met kernwapenkoppen.
Strategische krijgsmacht Een aantal landen voeren een strategie van ontrading. Het ultieme middel is kernwapens met groot vermogen die op gepaste afstand kunnen ingezet worden.
Die kernwapens kunnen gelanceerd worden door op het land opgestelde, al dan niet mobiele wapensystemen, door vliegtuigen of vanaf duikboten. Die vliegtuigen en duikboten kunnen formeel tot de luchtmacht en marine behoren.De Franse strategische nucleaire krijgsmacht (Force de dissuasion nucléaire française) wordt ook Force de frappe genoemd.
De Verenigde Staten van Amerika hebben het volledige arsenaal aan strategische actiemiddelen die tot de landmacht, de luchtmacht, of marine behoren verzameld onder één gezag, het Strategic Command(STRATCOM), dat verantwoording aflegt aan het Ministerie van Defensie. Het gaat om: Missiles met zware nucleaire bommen opgesteld op het land en op onderzeeboten; Bombardementsvliegtuigen met grote actieradius; Organisaties voor wereldwijde bewaking, opsporing van informatie en communicatie; Middelen voor verdediging tegen missileaanvallen met nucleaire bommen; Organisaties voor oorlogsvoering in de ruimte; Organisaties voor digitale oorlogsvoering.
Op 14 juli 2019 kondigde President Macron van Frankrijk de oprichting aan van een afdeling van de krijgsmacht voor de “verdediging van de ruimte en door de ruimte” (défence de l’espace et par l’espace). De Franse luchtmacht (Armée de l’air) wordt “Armée de l’air et de l’espace”.
Ook China en India hebben dergelijke krijgsmachtafdelingen.
Luchtverdediging Wapensystemen en ondersteunend materieel voor luchtverdediging kunnen nationaal ingezet worden om bepaalde objectieven voor vijandelijke luchtaanvallen te verdedigen.
Gezien de dimensies van de luchtoorlog worden ze desgevallend in groter verband ingezet om grote gebieden te verdedigen tegen luchtaanvallen. Gedurende de Tweede Wereldoorlog legde het Duitse leger de zogenaamde Kammhuberlinie aan om de Duitse steden tegen de geallieerde bombardementen vanuit Engeland te verdedigen. Gedurende de Koude Oorlog, werd in Europa een luchtverdedigingsgordel(Air Defence Belt) aangelegd van Noord-Noorwegen tot Turkije.
Politionele organisaties