Een elektronisch patiëntendossier (EPD) is een softwaretoepassing waarbij medische patiëntengegevens in digitale vorm bewaard en beschikbaar gemaakt worden. Het doel van een EPD is meestal het huidige of toekomstige zorgproces rondom een patiënt te ondersteunen. Een EPD is inhoudelijk breder dan een EMD (elektronisch medisch dossier). Soms gebruikt men de term elektronisch gezondheidsdossier om aan te geven dat medische gegevens niet alleen patiënten betreffen maar ook gezonde gegevens.
Een EPD-systeem bevat strikt medische patiëntengegevens afkomstig van één enkele organisatie (of organisatiedeel), zoals een ziekenhuis. Ter vergelijking: een ZIS ofwel Ziekenhuis Informatiesysteem bevat administratieve en financiële patiëntgegevens.
Het begrip thumb|right|Een elektronisch medisch dossier. De term elektronisch patiëntendossier wordt gebruikt voor een hele reeks softwaretoepassingen. Deze toepassingen delen het feit dat zij als rol hebben medische patiëntengegevens digitaal op te slaan en beschikbaar te stellen. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen het EPD zelf en de praktijkmanagementsystemen en het ziekenhuisinformatiesysteem (ZIS), die de meer organisatorische, financiële of logistieke aspecten van de praktijk, de behandelingen en de patiënten beheren.
Naast de door zorgverlenende organisaties beheerde EPD's is er ook een vorm waarbij de patiënt zelf online zijn patiëntengegevens beheert: een zogenaamd Persoonlijk Gezondheidsdossier (PGD), in het Engels bekend als een personal health record (PHR).
Landelijk elektronisch patiëntendossier in Nederland Geschiedenis Het landelijk EPD is 1 november 2008 van start gegaan. Vooruitlopend op de parlementaire goedkeuring is in het najaar van 2008 een landelijke campagne gestart om het EPD te introduceren bij het publiek. Per brief werden huishoudens geïnformeerd over het landelijk EPD, de voordelen en de mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen.https://www.minvws.nl/nieuwsberichten/meva/2008/post-over-epd.asp De invoering ging gefaseerd. Eerst zouden alleen de medicatiegegevens en de waarneemgegevens voor huisartsen beschikbaar zijn. Later zouden nieuwe toepassingen volgen.
Als onderdeel van de invoering zijn twee belangrijke wetteksten opgesteld. De Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg (Wbsn-z) is reeds aangenomen. Deze wet regelt onder meer de voorwaarden en spelregels voor het gebruik van het Burgerservicenummer in de zorg. Op deze wet volgde de uitbreiding Wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg in verband met de elektronische informatie-uitwisseling in de zorg, ook wel aangehaald als de EPD-wet. Deze uitbreiding is in maart 2009 aangenomen door de Tweede Kamer.
Op 2 juni 2010 gelastte de Eerste Kamer de stopzetting van de invoering van het landelijk EPD.Eerste Kamer: stop voorbereidingen patiëntendossier, NRC, 2 juni 2010 De Eerste Kamer behandelde het landelijk EPD op 15 maart 2011.Eerste Kamer behandelt landelijk EPD 15 maart, Zorgvisie, 8 maart 2011Elektronisch patiëntendossier lijkt te sneuvelen in Senaat, NRC, 8 maart 2011EPD lijkt te sneuvelen in Eerste Kamer, Zorgvisie, 9 maart 2011 Op 5 april verwierp de Eerste Kamer unaniem het voorliggende wetsvoorstel.Eerste Kamer verwerpt patiëntendossier, NU.nl, 5 april 2011Wetsvoorstel EPD verworpen en overig nieuws, Eerste Kamer der Staten-Generaal, 5 april 2011 Het komt niet vaak voor dat een door de Tweede Kamer goedgekeurd wetsvoorstel in de Eerste Kamer unaniem wordt verworpen, wat het controversiële karakter van de wet onderschrijft.
Met steun van minister Edith Schippers besloot Nictiz in september 2011 via samenwerking met vijf koepels van zorgverleners toch te proberen het epd met private middelen in de lucht te blijven houden.Schippers steunt doorstart EPD, Skipr, 14 september 2011Verkenning Nictiz inzake het Landelijk Schakelpunt, ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Nictiz.nlLot LSP in handen van zorgverleners, Pharmaceutisch Weekblad, 27 september 2011 Hier werden kamervragen over gesteld in de Tweede Kamer en op 29 september 2011 beantwoord.Aanhangsel van de Handelingen, Overheid.nl Na deze kritische parlementaire vragen werd het project weer afgeblazen.Elektronisch Patiëntendossier gaat definitief niet door, de Volkskrant, 8 november 2011 Te elfder ure kwam uiteindelijk de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie tot stand. In de politiek duurt de discussie over de uitwisseling van patiëntgegevens en de rol van de overheid daarin voort.
De Eerste Kamer heeft in april 2011 aanvullende wetgeving rond het gebruik van het EPD unaniem afgewezen en heeft daarbij de minister opdracht gegeven zich uit het project terug te trekken. In reactie daarop is door een vijftal koepelorganisaties met steun van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie opgericht. Deze VZVZ stelt zich ten doel het EPD te behouden en verder uit te breiden. Deze vereniging beheert ook het Landelijk Schakelpunt, het belangrijkste onderdeel van de infrastructuur (Aorta) achter het EPD. Halverwege 2012 is ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking bij het EPD zonder eenieders toestemming aangemeld, wat betekent dat van hen patiëntgegevens kunnen worden uitgewisseld tussen huisarts, apotheek, huisartsenpost en ziekenhuis. Na 2012 zal dit aantal in eerste instantie verminderen omdat vanaf dan expliciete toestemming van de burger vereist is voor deelname. Alle niet-expliciet toegestane aanmeldingen zullen worden verwijderd. Vooralsnog kunnen alleen medicatiegegevens en huisarts-waarneemgegevens worden uitgewisseld. De ontwikkeling van andere toepassingen voor het EPD is onzeker geworden door het afhaken van de overheid. Op 29 november 2012 kwam naar buiten dat een meerderheid in de Tweede Kamer onder leiding van de PvdA nog onoverkomelijke bezwaren had tegen een nieuwe doorstart.https://www.telegraaf.nl/binnenland/21117317/__Doorstart_epd_onzeker__.html Minister Schippers zag zich daardoor genoodzaakt nieuwe spoedwetgeving aan te kondigen.https://www.telegraaf.nl/binnenland/21120004/__Regels_EPD_aangescherpt__.htmlhttps://web.archive.org/web/20121203073532/http://nieuwsuur.nl/video/446129-schippers-scherpt-epdregels-aan.htmlhttps://www.telegraaf.nl/binnenland/21171978/__Schippers_wil_door_met_LSP__.html Directeur Edwin Velzel van VZVZ haastte zich dezelfde dag te ontkennen dat de Amerikanen via de Patriot Act toegang tot de Nederlandse gegevens zouden krijgen.https://web.archive.org/web/20121214054241/http://www.metronieuws.nl/nieuws/beheerder-patientendossier-vreest-patriot-act-niet/IWIlkD!AQnwumcZSKxKeH8VP9BZwQ/ De Vereniging van Praktijkhoudende Huisartsen kondigde op 7 december een kort geding aan tegen de vier grote zorgverzekeraars, om de verplichte deelnamen aan het EPD buiten de contracten te houden.https://www.trouw.nl/tr/nl/4516/Gezondheid/article/detail/3359737/2012/12/07/Geding-huisartsen-tegen-zorgverzekeraars-om-EPD.dhtml Hierop besloot de ledenvergadering van de Landelijke Huisartsen Vereniging om instemming met het EPD uit te stellen.https://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/12/huisartsen-stemmen-niet-in-met-epd/ Hierna werd het kort geding ingetrokken. Medio augustus 2013 waren nog maar bijna 1 miljoen Nederlanders akkoord gegaan met opname van hun gegevens in het EPD.https://www.nrc.nl/nieuws/2013/08/13/animo-epd-valt-tegen-nu-pas-miljoen-patientgegevens-verzameld/
Vanaf april 2013 is door de VZVZ de opzet van het landelijks schakelpunt (LSP) aangepast en vastgelegd in een convenant tussen diverse partijen in de zorg. Betrokken partijen zijn onder meer de LHV, NVZ, KNMP, patiëntenfederatie NPCF en diverse leveranciers van zorginformatiesystemen. Het LSP wordt hierbij verdeeld in 44 regio's op basis van samenwerkingsverbanden. De gedachte hierbij is dat een kleinschaliger opzet meer vertrouwen binnen de samenleving geeft voor het LSP. Regio's beheren het LSP in de regio of zijn ondersteunend aan implementatie van het Elektronisch Patiëntendossier.https://web.archive.org/web/20140903071240/https://www.vzvz.nl/uploaded/FILES/htmlcontent//Convenant_gebruik_zorginfrastructuur_2013_2016.pdf Convenant gebruik landelijke zorginfrastructuur 2013 - 2016
Vanaf mei 2014 worden de OZIS functionaliteiten met betrekking tot dienstwaarneming van apotheken en huisartsen uitgefaseerd omdat de gebruikte technieken niet in lijn zijn met de eisen voor privacy en informatiebeveiliging. Betrokken partijen zijn in maart 2014 overeengekomen dat in de loop van 2014 (uiterlijk 31 december 2014) wordt overgestapt naar het LSP. De informatie-uitwisseling tussen waarnemend huisartsen en apothekers verloopt dan via het LSP.http://www.knmp.nl/nieuws/algemeen/algemeen-nieuws-2014/van-ozis-naar-lsp-overgangsperiode-van-6-maanden Van OZIS naar LSP: overgangsperiode van 6 maanden
Bewaartermijn De algemene bewaartermijn van een medisch dossier is 20 jaar.Laatste wijziging van de bewaartermijn van 15 naar 20 jaar is per 1 januari 2020 (Stb 2019,224) ingevoerd. Na afloop van de bewaartermijn moet het dossier vernietigd worden. Voor het dossier van een onvrijwillig opgenomen psychiatrische patiënt geldt een wettelijke bewaartermijn van 5 jaar na beëindiging van de gedwongen opname. Documenten als het operatieverslag en ontslagbrief moeten 20 jaar bewaard worden. Gegevens voor de medische keuring moeten bewaard worden zolang het noodzakelijk is voor het doel waarvoor de keuring is gedaan. Dit is meestal korter dan 20 jaar.
Toegang voor zorgverleners Om misbruik te voorkomen moest de identiteit van de zorgverlener bij raadpleging van het EPD bekend zijn. Sinds 2006 is het Unieke Zorgverlener Identificatienummer (UZI) opgezet om een veilige uitwisseling van gegevens mogelijk te maken. Via de UZI-pas krijgen zorgverleners toegang tot het landelijk schakelpunt, dat uitwisseling van medische gegevens mogelijk maakt. Een UZI-pas kan (in principe) worden aangevraagd door alle zorgverleners die direct met patiënten te maken hebben. Medische gegevens mogen alleen ingezien worden indien de patiënt vooraf inzagerecht aan de zorgverlener heeft gegeven. Dit wordt het 'opt-in' principe genoemd. Ook kan mondeling toestemming worden gegeven. Ten slotte kan de toestemming ook weer worden ingetrokken.
Mocht blijken dat er ten onrechte inzage is geweest dan kan de patiënt hierover een klacht indienen via de VZVZ. De bestaande procedures voor misbruik van patiëntgegevens door zorgverleners zijn dan van kracht. Indien er sprake is van verdenking van misbruik van inzage wordt dit voorgelegd aan toezichthoudende instanties: Autoriteit Persoonsgegevens: bij misbruik persoonsgegevens Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd: bij misbruik medische gegevens Bij gegrondverklaring van de klacht, dat wil zeggen bij vermoeden van misbruik van de UZI-pas, kan ook de UZI-pas van de desbetreffende zorgverlener ingetrokken worden.Intrekken Pas, UZI-registerGebruik UZI-pas
Toegang voor patiënten Bij de ontwikkeling van het landelijk EPD is onderzocht of ook patiënten zelf via internet toegang konden krijgen tot over hen uitwisselbare informatie. Dat bleek om veiligheidsredenen niet haalbaar. De bestaande authenticatiemogelijkheid DigiD biedt onvoldoende zekerheid voor het via internet beschikbaar maken van medische gegevens.Patiëntendossier vereist zwaarder DigiD, Webwereld, 16 december 2008 Wel mogelijk is het inzien van de zogenoemde verkeersgegevens, dat wil zeggen gegevens over welke zorgverleners medische gegevens over de patiënt hebben opgevraagd (maar weer niet of die opvraging tot een resultaat heeft geleid; dat zou weer 'medische informatie' zijn).
Om te weten welke medische gegevens zijn vastgelegd en kunnen worden opgevraagd via het landelijk EPD kan de patiënt wel terecht bij de betreffende zorgverlener zoals ook omschreven bestaande wetgeving waaronder de WGBO.
Toestemming van de patiënt en jurisprudentie