Dolly Rebecca Parton Dean (Pittman Center (Tennessee), 19 januari 1946 – Nashville (Tennessee), 25 augustus 2026) was een Amerikaanse countryzangeres, tekstdichter, singer-songwriter en actrice. Haar bekendste hits zijn You are, Jolene, 9 to 5, Coat of Many Colors en I Will Always Love You.
Biografie Gezin Parton was het vierde kind in een gezin met twaalf kinderen. Haar ouders waren Robert Lee Parton en Avie Lee Owens. Haar elf broers en zussen waren dichter Willadeene Parton (1940-), David Wilburn Parton (1942-2024), Coy Denver Parton (1943-2026), Robert Lee "Bobby" Parton (1948-), zangeres Stella Mae Parton (1949-), Cassie Nan Griffith-Parton (1951-), zanger Randal Huston "Randy" Parton (1953-2021), Larry Gerald Parton (1955-1955), de tweeling songwriter Floyd Estel Parton (1957-2018) en zangeres Freida Estelle Parton (1957-) en actrice Rachel Ann George-Parton (1959-).
Ze groeide op in een arme familie op de tabaksboerderij van haar vader in de Great Smoky Mountains, bij Locust Ridge, Tennessee. Op twaalfjarige leeftijd verscheen ze op televisie in Knoxville en een jaar later nam ze haar eerste album op bij Gold Band Records (een klein lokaal platenlabel). Ook trad ze op in de Grand Ole Opry (tevens uitgezonden via de radio). De dag nadat ze in 1964 haar school had afgerond vertrok ze naar Nashville.
Op 30 mei 1966 huwde zij in Ringgold (Georgia) met Carl Dean die een asfalteringsbedrijf leidde. Dean overleed in maart 2025. Het paar had geen kinderen. Samen met haar man heeft Parton vijf van haar jongere broers en zussen opgevoed. Dat heeft haar bij neefjes en nichtjes de bijnaam Aunt Granny (tante oma) opgeleverd. Miley Cyrus is een petekind van Parton.
Parton overleed op 25 augustus 2026 op 80-jarige leeftijd, in Nashville. Ze stierf aan de gevolgen van kanker.
Carrière
Muziek Zij startte haar carrière als zangeres bij een lokaal radio- en televisiestation in het oosten van Tennessee. Ze verhuisde naar Nashville in het midden van de jaren 60. In 1967 trokken haar zangkunsten de aandacht van Porter Wagoner, die haar vroeg om bij hem in de Porter Wagoner Show te komen. Hier bleef ze zeven jaar, en hun duetten werden beroemd. Begin jaren 70 overschaduwde zij Porter en in 1974 vertrok ze om zich volledig op haar solocarrière te richten. Over haar vertrek schreef ze toen I Will Always Love You, dat een van haar grootste hits werd en later werd gecoverd door Whitney Houston.
Parton vergaarde grote populariteit als zangeres en componist en won meerdere Country Music Awards: in 1968, 1970, 1971, 1975 en 1976.
In 1977 won ze haar eerste Grammy Award, in de categorie beste vrouwelijke country-uitvoering met haar nummer Here You Come Again. In 1980 won ze haar volgende twee Grammy's in de categorieën beste countrynummer en beste vrouwelijke countryperformance. Acht jaar later volgde nummer vier, in de categorie beste country-uitvoering in een duo of groep met het album Trio, dat ze in 1987 samen met Linda Ronstadt en Emmylou Harris heeft opgenomen. In 2000 won ze haar 5de Grammy, in de categorie beste samenwerking country met vocals met het nummer After the gold rush van het album Trio II dat ze (net als Trio) heeft opgenomen met Linda Ronstadt en Emmylou Harris.
Op 18 maart 2007 gaf Parton na ruim dertig jaar weer een optreden in Nederland (in de IJsselhallen in Zwolle). Alle kaarten waren binnen een dag verkocht. Op 19 juni 2008 gaf de zangeres in het kader van haar Backwoods Barbie Tour opnieuw een concert in Nederland, ditmaal in Ahoy Rotterdam.
In 2009 kreeg Parton een eredoctoraat in de muziek aan de universiteit van Knoxville in Tennessee.Eredoctoraat voor Dolly Parton, NU.nl, 9 mei 2009. Gearchiveerd op 30 juni 2022. In 2022 werd Parton opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame. Ter gelegenheid hiervan nam zij het rockalbum Rockstar op, waarop ze samenwerkte met tal van rockartiesten.
Film en televisie Midden jaren 70 was Parton een veel geziene gast in tv-specials en praatprogramma's. In 1976 kreeg ze haar eigen countryprogramma met de titel Dolly. Dit programma verdween echter na één jaar weer van de buis.
In 1980 maakte zij haar filmdebuut naast Jane Fonda en Lily Tomlin in de film Nine to Five. De door haar geschreven en gecomponeerde titelsong 9 to 5 leverde haar een Oscarnominatie op in de categorie beste originele lied. Verder kreeg ze Golden Globe-nominaties voor beste filmactrice in de categorie musical/komedie en beste nieuwkomer van het jaar in een film - dames.
Andere films waarin Parton meespeelde zijn onder andere The Best Little Whorehouse in Texas (1982), die haar haar tweede Golden Globe-nominatie als actrice opleverde, Rhinestone (1984), Steel Magnolias (1989), Blue Valley Songbird (televisiefilm, 1999), Straight Talk (1992) en Joyful Noise (2012). Ook had ze een gastrol in Miss Congeniality 2: Armed & Fabulous (2005) als zichzelf.
In 2006 en 2007 was Parton te zien naast haar petekind Miley Cyrus in de serie Hannah Montana. Ze speelde een gastrol in de afleveringen Good Golly, Miss Dolly en I Will Always Loathe You, waarin ze te zien was als de peettante van Miley Stewart/Hannah Montana. In december 2010 kwam ze in de aflevering Kiss It All Goodbye nog één keer terug in Hannah Montana Forever, het laatste seizoen van de serie.
Zakelijk Parton stond bekend om haar zakelijke instinct. Zij heeft een groot deel van haar inkomen geïnvesteerd in het themapark Dollywood in Pigeon Forge (Tennessee), waardoor het toerisme in Tennessee, Kentucky en Ohio groeide. Op het terrein is ook het Southern Gospel Museum and Hall of Fame ondergebracht.
Ook was Parton directrice van Dolly Parton Enterprise, een mediabedrijf met een waarde van $100 miljoen.
Sociale betrokkenheid In april 1988, kort nadat Dollywood was geopend, richtte ze de Dollywood Foundation op, een non-profitorganisatie die aanvankelijk beurzen verstrekte aan middelbare scholieren in Sevier County, de thuisregio van Parton in Tennessee. In 1995 leidde dit tot het leesinitiatief Imagination Library, dat kinderen elke maand een boek stuurt vanaf hun geboorte tot aan de kleuterschool. Daardoor wilde Parton een voorbeeld stellen tegen jeugdanalfabetisme. Aanvankelijk opereerde het project uitsluitend in Sevier County, maar in 2004 werd het landelijk uitgebreid en vervolgens naar andere Engelssprekende landen. De Library of Congress organiseerde in februari 2018 een evenement ter herdenking van het 100 miljoenste boek dat door de Imagination Library werd verspreid. In november 2025 had de Imagination Library in totaal meer dan 300 miljoen boeken naar vijf landen gestuurd. In 2026 was de Imagination Library een van de begunstigden van de liefdadigheidsdonaties van 26 miljoen dollar van Taylor Swift en Travis Kelce, waarbij de organisatie 2 miljoen dollar ontvingen van het pasgetrouwde paar.
In 2016 richtte Parton het My People Fund op, dat getroffen gezinnen zes maanden lang $1.000 per maand ondersteunde na de bosbranden in het Great Smoky Mountains National Park bij Gatlinburg, Tennessee. Vanwege het hoge bedrag aan donaties werd de laatste betaling verhoogd tot 5.000 Amerikaanse dollars, zodat in totaal 8,9 miljoen Amerikaanse dollar rechtstreeks naar de getroffenen, 890 families, ging. De resterende $200.000 van het fonds ging in maart 2019 naar acht vrijwillige brandweerkorpsen van Sevier County en hun trainingscentrum.
In de nasleep van de Covid-19-pandemie doneerde ze in april 2020 een miljoen Amerikaanse dollar voor onderzoek aan het Vanderbilt University Medical Center in Nashville. In november 2020 werd aangekondigd dat de donatie van Parton een belangrijke rol had gespeeld in de ontwikkeling van het Moderna-vaccin.
Prijzen en nominaties In 2005 ontving Parton een National Medal of Arts, met dat jaar als medelaureaten onder meer de Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Paquito D'Rivera, Robert Duvall, Ollie Johnston en Wynton Marsalis. Op 3 december 2006 ontving Parton de Kennedy Center Honors van het John F. Kennedy Center for the Performing Arts voor haar levenslange bijdragen aan de kunsten. In 2015 werd een nieuw ontdekte korstmosssoort uit de familie van Japewiella die groeit in de zuidelijke Appalachen Japewiella dollypartoniana genoemd. In 2021 werd ze opgenomen in de Time 100, de jaarlijkse lijst van Time van de 100 meest invloedrijke mensen ter wereld. The New York Times in 2020 noemde haar een van de drie meest geliefde diva's van Amerika (naast Patti LaBelle en Barbra Streisand).
Tijdens de eerste termijn van Donald Trump wees Parton tweemaal de Presidential Medal of Freedom af vanwege de ziekte van haar man en de aanhoudende pandemie. Parton wees de Presidential Medal of Freedom een derde keer af tijdens het presidentschap van Biden om de indruk van politiek te vermijden. In 2023 werd Parton benoemd tot erelid van de American Library Association. Planetoïde (10731) Dollyparton, de voormalige BL3 uit 1998, ontdekt door Henri Debehogne werd in 2022 naar haar vernoemd.
Muziekprijzen en nominaties Parton werd in 1986 opgenomen in de Nashville Songwriters Hall of Fame, in 1999 in de Country Music Hall of Fame, in 2001 in de Songwriters Hall of Fame, in 2009 in de Gospel Music Hall of Fame en in 2010 in de Country Gospel Music Hall of Fame. Daarbij kreeg ze in 2009 een ster in de Music City Walk of Fame in Nashville. Ook werd ze talloze malen onderscheiden met andere prijzen.
Parton won 11 Grammy Awards (waaronder haar Lifetime Achievement Grammy in 2011) en kreeg 55 Grammy-nominaties. Ze werd twee maal genomineerd voor een Academy Award en eenmaal voor een Tony Award.
Hieronder de verschillende prijzen en nominaties die Parton op haar naam heeft staan. Als de prijs goud is gemarkeerd, heeft Parton deze prijs ook gewonnen, anders betreft het een nominatie.
American Music Awards Jaar Album Nummer Categorie 1977 Favorite Country Female Artist 1978 New Harvest, First Gathering Favorite Country Album Favorite Country Female Artist 1979 Here You Come Again Favorite Country Single Here You Come Again Favorite Country Album 1980 Favorite Country Female Artist 1982 Favorite Pop/Rock Female Artist Favorite Country Female Artist 1984 Islands in the Stream Favorite Country Single(met Kenny Rogers) Favorite Country Band/Duo/Group (met Kenny Rogers) Potential New Boyfriend Favorite Country Video 1985 Islands in the Stream Favorite Country Single (met Kenny Rogers) Favorite Country Female Artist 1986 Favorite Country Female Artist 1990 Favorite Country Female Artist 1992 Favorite Country Female Artist 1993 Slow Dancing with the Moon Romeo Favorite Country Single 1994 Favorite Country Female Artist