Johannes (Jan) Morks (Dordrecht, 6 oktober 1865 - Middelburg, 7 februari 1926) was een Nederlands componist, muziekpedagoog, dirigent, organist, beiaardier en klarinettist. Hij kreeg vooral bekendheid als dirigent en componist van de melodie van het Zeeuws volkslied op een tekst van Daniël Adrianus Poldermans.
Levensloop Hij was zoon van goudsmid Jacob Morks (Johanniszoon) wen Maria Catharina Groenenberg. Morks was al op negenjarige leeftijd (15 januari 1875) lid van het stedelijk schutterskorps in zijn geboorteplaats Dordrecht. Hij studeerde aan de muziekschool van Toonkunst in Rotterdam bij Theodoor Verhey (harmonieleer en contrapunt), Jan van 't Kruys (orgel), Ferdinand Blumentritt (instrumentatie), Johann Heinrich Völlmar (klarinet), Antoon Bouman (piano) . In 1889 werd hij muziekleraar en organist in Dordrecht.
In 1891 werd Morks dirigent van het schutterskorps van Middelburg. Dit schutterskorps was in 1815 opgericht en genoot een grote populariteit onder de bevolking. Door de bezielende leiding van Jan Morks beleefde het muziekkorps een glorietijd. Zelfs toen in 1907 de dienstdoende schutterij werd opgeheven, zorgden de Middelburgers ervoor dat het muziekkorps kon blijven voortbestaan door de oprichting van de vereniging "Het Middelburgsch Muziekkorps". Jan Morks bleef directeur van het korps.
Met het Middelburgs Muziekkorps verwierf Morks faam in binnen- en buitenland. Het korps verzorgde 's zomers drukbezochte concerten op het Abdijplein, het Schuttershof, het Noordbolwerk en in de muziektent op het Molenwater. Ook officiële gelegenheden werden door het korps opgeluisterd. Daarnaast was Morks stadsbeiaardier. Hij zorgde dat twee keer per jaar de melodieën van het carillon werden vernieuwd en bespeelde elke donderdag een uur lang de klokken van de Abdijtoren. In 1892 trouwde hij in Dordrecht met Maria Hendrika Joosten.
Muziek Morks was tevens componist; hij schreef talloze werken, vooral voor harmonieorkest met rond de 80 werken, waaronder 34 marsen. Tevens componeerde hij stukken voor kinderen, vooral ten behoeve van massale optredens met kinderen bij speciale gelegenheden. Bekend werden zijn Kleppermars (Marcia Castagnole)De gelijknamige Kleppermars die o.a. in de jaren dertig en vijftig met enig succes door het Kinderkoor Jacob Hamel werd uitgevoerd, is een andere compositie, van de hand van Annie Frank (1890-1993), zie Barth Hoogstraten, 'Annie en Bets Frank. Twee onwaarschijnlijke heldinnen,' in: Hilversums Historisch Tijdschrift 2001/2002 p. 51-58. en de Zeeuwse Reien, een muziekuitvoering met dans, die in binnen- en buitenland werden opgevoerd. Van plaatselijk belang is dat hij de melodie schreef voor het Zeeuws volkslied. In 1907 werd Morks onderscheiden tot Ridder in der Orde van Oranje-Nassau.
In 1925 was Morks wegens een verslechterd gezichtsvermogen gedwongen ontslag te nemen. Hij overleed op 61-jarige leeftijd op 7 februari 1926. Na zijn overlijden zorgde een comité voor de oprichting van een borstbeeld, vervaardigd door beeldhouwer August Falise, dat op dinsdag 20 augustus 1929 op zijn geliefde Molenwater werd onthuld.
Composities Werken voor orkest 1904 Romance, voor cello en orkest (of orgel, of harmonium), op. 160 1914 Ballade (conte d'un vétéran), voor orkest, op. 227 1922 Réveil du printemps, voor 2 fluiten, hobo, 2 klarinetten, 2 fagotten, trompet, 2 hoorns, trombone, klokkenspel, 2 slagwerkers, 14 strijkers Gavotte - impromptu Scène des marionettes Humoresque 1e suite des miniatures, voor orkest Canzonetta Scherzo Alla mazurka Andante Barcarolle Humoreske Marcia seria 2e suite des miniatures - Deuxième suite des miniatures, voor orkest Introduction et mazurka Petite marche Serenade Valse caprice Danse espagnole Tarentella 4ème suite des miniatures, voor orkest, op. 263 Praeludium Berceuse Ballade Menuettes Valse-intermezzo Alla mazurka Concert-ouverture over het koraal "Sollt' ich meinem Gott nicht singen", voor groot orkest en orgel, op. 104 Fête des marionettes, voor orkest Omnia vincit labor! (Arbeid overwint alles), marcia, op. 276 Rondino, voor orkest, op. 229 nr. 3 Suite, voor orkest, op. 169 Suite, voor orkest, op. 185
Werken voor harmonie- of fanfareorkest 1882 Koningin Emma - marsch militaire nr. 1, voor harmonieorkest, op. 1 1883 Wilhelmina Polka, voor harmonieorkest, op. 2 1883 Herinnering aan 5 april 1883, mars, op. 3 1884 Constance-polka, voor fanfareorkest, op. 5 1884 Souvenir 9 mai 1884, marsch 1890 Aan mijn vrienden - marche militaire nr. 6 1890 Feestmarsch, uitgevoerd 21 oktober 1890 bij de feestelijke opening van het nieuwe concert-gebouw Kunstmin, Dordrecht, op. 20 1890 Prinses Wilhelmina - marsch militaire nr. 9, voor harmonieorkest, op. 23 1890 Gavotte, voor harmonieorkest, op. 29 1890 Salut militaire (10e militaire marsch), mars, op. 31 - Opgedragen aan H.A. Bremekamp 1891 Grande fantaisie originale pour musique militaire, op. 33 1891 Militaire marsch nr. 11, op. 34 1891 Vrijheid, voor harmonieorkest, op. 35 1891 Henriëtte et Jeanne, grande valse de concert, op. 36 1891 Militaire marsch nr. 12, op. 37 1892 Groote fantaisie over beroemde thema's uit composities van Gioacchino Rossini, Franz Liszt, Robert Schumann, Felix Mendelssohn Bartholdy, Ludwig van Beethoven, Johannes Verhulst, Franz von Suppé, Johannes Brahms, op. 48 1893 Medioburgum - 13e militaire marsch, op. 51 1893 14e Militaire marsch, op. 54 1894 Militaire marsch nr. 15, op. 57 1895 Militaire marsch nr. 16, op. 64 1895 Militaire marsch nr. 17, op. 73 1898 Festival-marsch, op. 98 - gecomponeerd voor het op 1 september 1898 te houden festival te Middelburg 1899 La romanesca - fin du XV siècle, voor harmonieorkest 1901 Ouvertüre über den Choral "Sollte ich meinem Gott nicht singen", voor harmonieorkest, op. 104 1902 Scaldis-marsch nr. 27, op. 152 1904 Marcia Sinfonico, op. 161 - Opgedragen aan de Vereeniging "Uit het volk, voor het volk" te Middelburg 1905 Marcia Castagnole "Kleppermars", op. 170 1905 Pro patria - feestmarsch (30e militaire marsch), op. 176 1907 Marche des petits tamboers (trommelmarsch), op. 187 - Opgedragen aan W.A. Graaf van Lynden 1909 Viva Zeelandia!, feestmarsch, op. 198 - Aan de Vereeniging tot bevordering van het Vreemdelingenverkeer in Walcheren te Middelburg 1910 Trompetinen-marsch, op. 202 1912 Nos jungit pharmacia, feest-marsch, op. 215 1912 Zeeuwse Reien, danssuite (is identiek met Feest-reien, op. 223) Bogenrei (Vosgenrei) op. 220 Springrei, op. 221 Provinciale rei (Zeeuwsche boerendans), op. 222 Vlaggenrei, op. 223 1912 In dulci jubilo - marche militaire nr. 35 - "Feestmarsch 1813-1913", op. 225 1913 Conte d'un vétéran - ballade, voor harmonieorkest, op. 227 1914 Aan "Vak en Kunst", feestmarsch 1914 Romance, voor tuba solo en harmonieorkest 1915 Holland-België marsch, voor harmonie- of fanfareorkest, op. 230 - Aan de 'Club des Alliées', Middelburg 1915 Scènes enfantines - petite suite, voor harmonieorkest, op. 235 Marche des écoliers Moment sérieux Menuet Valse lente Gavottina Dans le théâtre des marionettes 1917 Hou en trouw, marsch en marschlied voor harmonieorkest, op. 242 1924 Wijsheid, kracht, schoonheid, voor eufonium solo en harmonieorkest 1924 De Zeeuwen aan Oranje, voor gemengd koor en harmonie- of fanfareorkest - tekst: Daniël Adrianus Poldermans (1877-1939) 1e Suite des Miniatures Concert-Polka (Polka de concert), voor 2 kornetten en harmonieorkest, op. 8 De Middelburgsche padvinders "De padvinders komen!" (Les éclaireurs arrivent!) marsch, op. 256 De schoone vlag - Vlaamsche jubel-marsch, voor (samenzang en) harmonieorkest, op. 240 - tekst: Johan De Maegt Dordrechtsche schutterij marsch - Militaire marsch nr. 8, voor fanfareorkest, op. 17 Gebed van Paul Kruger, op. 140 Generaal Snijders - militaire marsch nr. 36, op. 231 Marche militaire no. 5, voor fanfareorkest, op. 9 Marsch op motieven uit "Les dragons de Villars", opera van Louis-Aimé Maillart, op. 148 Marsch "Rozenhof" - Marsch militaire nr. 7, op. 14 Marzurka in a mineur, op. 24 Morceaux fantastique, voor harmonieorkest, op. 179 Gavotte-Impromptu Ballade Mazurka Rica wals, voor fanfareorkest Triomfmarsch en vredeshymne - Victoire : marche trimphale et chant de paix, voor harmonieorkest, op. 257 (Koraal op de wijze van Gezang 177) Valse caprice Vrede-rust-marsch, voor fanfareorkest, op. 187
Vocale muziek Cantates Welkom, cantatine (kleine cantate) voor kinderkoor en harmonieorkest, op. 189 - tekst: W.H. Hasselbach
Werken voor koor 1904 Leven is strijden, voor mannenkoor uit op. 8 - tekst: J. Helder De Zeeuwen en Oranje, voor gemengd koor - tekst: Daniël Adrianus Poldermans Gebed van Paul Kruger, voor gemengd koor Juliana Cantantine, voor kinderkoor Lenteleven, voor gemengd koor a capella, op. 166 - ook in een versie voor zangstem en orgel (of piano) - tekst: Dr. Lutzen Harmens Wagenaar (1855-1910) Mijn taal, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal Naar de duinen, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Jacoba Frederika Daniëlla Mossel (1859-1935) Ontwaakt, voor vierstemmig mannenkoor, op. 128 - tekst: J. D. Wetsels Vacantie, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal Vrijheid, voor mannenkoor Zeeuwsch volkslied, voor mannenkoor - tekst: Daniël Adrianus Poldermans - Opgedragen aan H.J. Dijckmeester, commissaris der Koningin in Zeeland
Liederen 1890 Wiegelied, voor zangstem en piano, op. 32 - tekst: Willem Steiner 1890 Op het kerkhof, voor eene zangstem met orgel (of harmonium of pianobegeleiding), op. 136 - tekst: Allard Pierson 1891 Vrijheid, lied voor zangstem met pianobegeleiding, op. 35 - tekst: Willem Steiner 1895 Meizang, voor zangstem en piano - tekst: W.H. Hasselbach 1900 Mooi Zeeland, zes Zeeuwsche liederen in volkstoon voor zangstem(men) en piano - tekst: Daniël Adrianus Poldermans Het Arnemuidsche voetpad Één Zeeland De kleine Westkappelaars Mooi Zeeland De 'Lange Jan' Des meermans wraak 1915 Feest-reien, voor zangstem en piano, op. 223 (Opgedragen aan W.J. Gravin van Lynden geb. de Bruijn) - tekst: C.J. Mazure 1920 Zeeuwsch volkslied, voor zangstem(men) en piano, orgel of harmonium - tekst: Daniël Adrianus Poldermans 1922 Recht door zee, voor zangstem en piano - tekst: Jan Pieter Heije 1922 Vacantie, voor zangstem en piano - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal 1923 Koolzaad, voor twee zangstemmen en piano, op. 286 - tekst: René de Clercq Aan de loge "L'inséparable" Bergen-op-Zoom, voor bas (of bariton) en piano, op. 255 - tekst: J.C. van der Horst Der waarheid bloem ging open, voor bariton en orgel Doe wel, voor zangstem met orgel-, harmonium- of klavierbegeleiding - tekst: Willem Steiner Drie ernstige liederen, voor zangstem en orgel (of harmonium, of piano) - tekst: Allard Pierson s' Levensdoel, op. 156 Sluit vaak ineen de handen, op. 134 Op het kerkhof = Auf dem Kirchhof, op. 136 Een Vlaamsch liedeken van vazen, voor zangstem en piano, op. 246 - tekst: Johan De Maegt Excelsior, voor bas en piano, op. 178 Frühlingslied, voor zangstem en piano - tekst: Manita Gebed van Paul Krüger, voor zangstem en orgel, op. 140 - tekst: J. D. Wetsels - Opgedragen aan Hidde Nijland t.b.v. de Zuid-Afrikaanse Boeren Gegroet gij lieflijk stralend licht, voor bas (of bariton) en orgel, op. 186 Goe morgen, voor zangstem en piano - tekst: J.P. Heije Gondellied, voor bariton en piano, op. 38 - tekst: J. D. Wetsels Hou en trouw, marsch en marschlied voor zangstem en piano - tekst: Johan De Maegt - Opgedragen aan koning Albert I van België In de mei, voor twee zangstemmen en piano - tekst: Jan Lighthart Licht, voor zangstem en orgel - tekst: J. D. Wetsels O, wie liebe ich dich, voor zangstem en piano, op. 96 - tekst: Benno Kähler Op schaatsen, voor zangstem en piano, op. 52 - tekst: Willem Steiner Soldatenliebe, voor zangstem en piano, op. 95 - tekst: Ludwig Diehl - Opgedragen aan Amanda Stokvis-Eberle