Het Vlaamse Kruis (afkorting: HVK) is een Vlaamse hulpverleningsorganisatie en vzw die op 20 oktober 1927 werd opgericht als tegenhanger van het Belgische Rode Kruis, een toen overwegend Franstalige organisatie. De organisatie spitst zich vooral toe op preventieve EHBO-posten op allerlei evenementen.
De voornaamste reden voor het oprichten van de vereniging was de grote nood aan medische verzorging tijdens het interbellum en de wens om hulpverlening met het Nederlands als voertaal te kunnen aanbieden.
Geschiedenis Eerste Wereldoorlog De Eerste Wereldoorlog had de nood aan medische verzorging aangetoond, samen met het verlangen naar het Nederlands als communicatiemiddel. Het Vlaamse Kruis vzw werd opgericht om hieraan tegemoet te komen.
Prof. dr. Frans Daels en dr. Antoine Depage hadden al eerder de idee gehad om een Vlaamse vereniging, actief in de gezondheidszorg, op te richten. Bij de oprichting werd dr. Jan Laureys eerste voorzitter. Emiel Ilegems werd secretaris en Leo Augusteyns penningmeester. Kort na de oprichting verscheen het tijdschrift Het Vlaamsche Kruis.
In 1929 verscheen het handboek van dr. Laureys over eerste hulp bij ongevallen (EHBO). Naast cursussen voor EHBO werden ook lessen gegeven in volkshygiëne.
In 1931 volgde Arthur van Huffelen Jan Laureys op als voorzitter van Het Vlaamse Kruis.
Tweede Wereldoorlog Op de vooravond van de Tweede Wereldoorlog telde de vereniging een honderdtal afdelingen en genoot waardering en subsidies van gemeenten en provincies. Het algemeen secretariaat was gevestigd in Antwerpen en naast een bibliothecaris waren er enkele bedienden in dienst. Men telde meer dan 5.000 leden, verenigd in 21 afdelingen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hulp geboden aan de burgerbevolking zowel tijdens de meidagen van 1940 als tijdens de bombardementen van de geallieerden en bij de V1-beschietingen van de Duitsers.
Tijdens de bezetting voerde de organisatie een neutrale koers en was aanwezig bij allerhande activiteiten, ook binnen de collaboratie, zoals bij manifestaties van de SS of van het VNV. Ze was actief bij de terugkeer van krijgsgevangenen en in de comités van Winterhulp. In 1941 trad ze toe tot de Nieuwe Ordestructuur Volk en Wetenschap. Anderzijds kwam ze in aanvaring met het VNV, omdat ze zich niet verder politiek wilde engageren.
Na-oorlogse periode Na de Bevrijding werd het Vlaamse Kruis voorwerp van gerechtelijke onderzoeken maar werd niet vervolgd wegens collaboratie. Wel werden in de meeste afdelingen bestuursleden verwikkeld in de repressie, vanwege hun persoonlijk engagement. Vlaamsvoelenden werden afgeschrikt door het woord 'Vlaamse'. Het ledenaantal slonk en het aantal bedienden moest verminderd worden. Een aantal afdelingen hield stand, vooral in het Antwerpse waar men meer betere herinneringen had omdat hier het Vlaamse Kruis meer op de voorgrond stond.
In 1948 begon in Antwerpen een ambulancedienst voor ziekenvervoer tegen sociale prijzen en werden de EHBO-diensten hervat. In 1982 werd de EHBO-commissie terug opgestart. Een nieuw leerboek van eerstehulpdiensten zag het daglicht. Voor de praktische oefeningen van de cursisten werd een dienst opgericht: VENUS (Vereniging voor Enscenering, Nabootsing en Uitbeelding van Slachtoffers). De vereniging bleef zijn Vlaamse identiteit onderstrepen door aanwezig te zijn op de IJzerbedevaarten, de Vlaams Nationale Zangfeesten, de Marsen op Brussel, de amnestiebetogingen en andere politieke betogingen in de jaren zeventig en tachtig.
Vormingsinstelling Einde jaren zeventig kreeg Het Vlaamse Kruis van de Vlaamse Gemeenschap zijn eerste subsidie in het kader van VIG (Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie). In 1998 telde de vereniging 4.700 leden, gegroepeerd in 38 afdelingen. In 2000 bekwam Het Vlaamse Kruis een erkenning als vereniging in het sociocultureel volwassenenwerk - nadien als gespecialiseerde vormingsinstelling. Dit gaf extra mogelijkheden voor de organisatie. Zowel de nationale als de provinciale en lokale structuren werden verstevigd, de vereniging kreeg een eigen uniformiteit en uitstraling. Het aanbod aan kaderopleidingen werd gevoelig uitgebreid. Via eigen publicaties van cursussen en een tijdschrift was de vereniging telkens mee met hun eigen ontwikkelingen op het vlak van eerstehulpverlening.
Vanaf april 2014 werd Het Vlaamse Kruis ook actief in Duitstalig België met afdeling Eifel.
Professionalisering In 2000 startte een professionalisering van de vereniging, ondersteund door een erkenning als vereniging in het volksontwikkelingswerk. Onder het leiderschap van de eerste algemeen directeur Bart Vissers (2000-2007), groeide het Algemeen Secretariaat (Hoofdzetel) van twee naar tien medewerkers. Begin 2018 stelde Het Vlaamse Kruis Pascal Plovie aan als CEO, om Het Vlaamse Kruis te helpen in hun doelstelling professionalisering, dit project is gekend als HVK 2.0. Plovie was actief als CEO tot 2023.
Structuur raad van bestuur periode algemeen voorzitterondervoorzitter(s)secretarisbestuurder(s) 1927 - 1930 Jan Laureys 1931 - 1944 Arthur Van Huffelen 1945 - 1970 Werner Van Huffelen 1970 - 1975 Georges Stalpaert 1975 - 1989 José Daels 1989 - 2004 Jos Speybrouck 2004 - 2008 Alfons Uytterhoeven 2008 - 2010 Koen Monsieurs (wn.) 2010 - 2016 Gilbert Martein 2016 - 2024 Gunther GroenenNieuw algemeen voorzitter voor Het Vlaamse Kruis; Officiële website; 15 april 2016. Gearchiveerd op 9 februari 2023.Interview met de nieuwe voorzitter (p.10-11); Verband; juni 2016. Gearchiveerd op 18 mei 2022.26/03/2016 - 30/01/2017Gunther GroenenPeter Van MolGuido CeelenQuinten JacobsMark TsestighInge RoggenMichel Delvaux31/01/2017 - 30/03/2017Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckInge RoggenQuinten JacobsMichel DelvauxHannelore De Sadeleer31/03/2017 - 15/05/2017Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckInge Roggen16/05/2017 - 31/03/2018Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter Geerinck01/04/2018 - 04/02/2020Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckPatrick Van den SteeneHenk Schuermans05/02/2020 - 31/03/2021Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckPatrick Van den Steene01/04/2021 - 31/03/2024Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckBart RosseelLuc HouwenMaarten Van Looy01/04/2024 - 01/03/2024Gunther GroenenPeter Van MolMark TsestighDieter GeerinckBart Rosseel01/03/2024 - 01/07/2025Rafaël SlechtenSam De RyckePieter VandenbusscheBart Lippens01/07/2025 - hedenRafaël SlechtenSam De RyckePieter VandenbusscheErwin Callens miniatuur|Voorbeeld van een EHBO-post op een groot zomerfestival, aangeduid met het logo van Het Vlaamse Kruis.
Werking De hoofdzetel van Het Vlaamse Kruis bevindt zich in Mechelen. De organisatie is erkend en gesubsidieerd door de Vlaamse overheid. De vereniging stelt meer dan 30 personen tewerk in zowel vrijwilligerswerking, opleidingen als ziekenvervoer.
De hulpverleningsorganisatie verzorgt de EHBO-permanentie van verschillende evenementen in Vlaanderen, zoals sportwedstrijden, feesten of grotere festivals als Pukkelpop. Daarnaast is de vereniging ook erkend als een vormingsinstelling voor eerste hulp. EHBO-opleidingen van korte en lange duur worden georganiseerd binnen de afdelingen. Een uitleendienst voor medisch materiaal en het verzorgen van zowel dringende geneeskundige hulpverlening (DGH) als niet-dringend liggend ziekenvervoer (NDLZ) behoren tot de activiteiten die het Vlaamse Kruis uitvoert.
Regio's en ankers Het Vlaamse Kruis telt een 20-tal lokale ankers, binnen 10 regio's, verspreid over alle Vlaamse provincies.
De regiowerking brengt de verschillende ankers binnen eenzelfde regio samen in een gedeelde werkstructuur waar bepaalde processen en middelen op regionaal niveau georganiseerd wordt. Dit moet de samenwerking versterken en het mogelijk maken om elkaar beter te ondersteunen op vlak van evenementen, materiaal, kennisdeling en administratie.
De ankers functioneren grotendeels autonoom, met een eigen bestuur, vrijwilligerswerking, lesgevers, voertuigen en materiaal. Zij staan zelf in voor de organisatie en planning van hun activiteiten en evenementenhulpverlening. Wanneer de benodigde capaciteit of middelen binnen het eigen anker onvoldoende zijn, wordt ondersteuning gevraagd binnen de regio.
Hoewel alle ankers actief zijn in de evenementhulpverlening, met uitzondering van anker Mol dat enkel dient als opleidingscentrum, bieden de ankers Ieper, Brugge, Leuven en Waregem ook niet-dringend patiëntenvervoer aan.
Ook is er de hoofdzetel te Mechelen, dat de lokale ankers en regio's ondersteunt en coördineert. Daarnaast is er ook een sterke onderlinge samenwerking tussen regio's om vooral grotere evenementen, zoals Pukkelpop, tot een goed einde te brengen.
Een overzicht van de huidige regiowerking, met anker per provincie: +ProvincieRegioAantalAnkersLimburgLimburg4Beringen, Bilzen-Hoeselt, Hasselt, Tessenderlo-HamAntwerpenAntwerpen3Schoten, Ekeren, KontichKempen3Geel, Mol (= opleidingscentrum), TurnhoutOost-VlaanderenOost-Vlaanderen2Gent, Merelbeke-MelleWest-VlaanderenBrugge1BruggeMid-West1RoeselareMiddenkust2De Haan, OostendeZuidwest-Vlaanderen1WaregemWesthoek2Ieper, DiksmuideVlaams-BrabantOost-Brabant1Leuven
112 Standplaatsen Naast de ankerwerking baat Het Vlaamse Kruis in verschillende provincies ook 112-standplaatsen uit. Vanuit deze standplaatsen worden ambulances ingezet voor dringende geneeskundige hulpverlening binnen het 112-netwerk. Deze worden bemand door opgeleide hulpverlener-ambulanciers die instaan voor een snelle en professionele interventie bij noodoproepen.
In Leuven wordt daarnaast ook samengewerkt met het Regionaal Ziekenhuis Heilig Hart voor de uitvoering van PIT-ritten (Paramedisch Interventieteam). Een overzicht van de huidige 112-standplaatsen per provincie: +ProvincieAantalStandplaatsAntwerpen2Zandhoven, RavelsVlaams-Brabant1LeuvenWest-Vlaanderen1De Haan
Wagenpark De lokale afdelingen van Het Vlaamse Kruis beschikken over eigen voertuigen, zoals:
Ziekenwagens: 112-gekeurde ambulances voor het (dringend) vervoer van slachtoffers naar een ziekenhuis of hulppost of voor dringende interventies. Ambulances van Het Vlaamse Kruis zijn van het 'intermediaire type': zij voeren hoofdzakelijk niet-dringend patiëntenvervoer uit, maar zijn ook in staat om patiënten prioritair naar een ziekenhuis te transporteren. Zo is bijvoorbeeld hetzelfde materiaal als in 112-ziekenwagens aanwezig en beschikken de voertuigen over OGS. De bemanning van de ambulances bestaat uit 2 ambulanciers voor het niet-dringend transport of 2 hulpverlener-ambulanciers (houder van een 112-badge) voor dringende geneeskundige hulpverlening. Materiaalwagens: voertuigen voor het vervoer van al het nodige materiaal om een EHBO-post op te zetten: brancards, verzorgingskoffers, rolstoelen, interventietassen, AED's, rampenmateriaal... Dienstvoertuigen: worden gebruikt voor verplaatsen op grotere evenementen (bijvoorbeeld door de Dienstleiding), maar kunnen ook worden ingezet als MUG-voertuig voor levensbedreigende interventies met een urgentiearts en spoedverpleegkundige aan boord. Diverse andere voertuigen zoals rolstoelwagens voor niet-dringend liggend ziekenvervoer, materiaalaanhangwagens...
Het oudere wagenpark was geel van kleur met geel-grijze striping en logo's van Het Vlaamse Kruis. De nieuwe generatie voertuigen is gekleurd conform de laatste richtlijnen betreffende de uiterlijke kenmerken van ambulances, en specifiek het intermediair type: wit met een enkele rij Battenburg-vlakken in groen-geel patroon.
Vrijwilligers Alle leden van Het Vlaamse Kruis zetten zich belangeloos in en worden zowel binnen als buiten de vereniging permanent en regelmatig bijgeschoold. Voor de hulpverlening op evenementen kan de organisatie op vele vrijwilligers rekenen: logistieke hulpverleners, EHBO-ers, (hulpverlener-)ambulanciers, verpleegkundigen en artsen.