Nieuwe Statenzijl (Gronings: Nij Stoatenziel) is een gehucht en een zeesluis in de gemeente Oldambt in de provincie Groningen (Nederland), gebouwd in 1876 ter vervanging van de Oude Statenzijl. Nieuwe Statenzijl telt 6 huizen. Het vormt tevens de uitmonding van de Westerwoldse Aa in de Dollard. Aan de overzijde de Dollard ligt de haven van Emden.
Via de Westerwoldse Aa, die vanaf Bad Nieuweschans ook wel de Binnen Aa wordt genoemd, wordt het overtollige water uit Oost-Groningen en Zuidoost-Drenthe – een aaneengesloten gebied van in totaal 92.000 hectare – richting de Dollard afgevoerd. Als de spuicapaciteit van de geautomatiseerde sluis bij een hoge waterstand in de rivier maximaal wordt benut, kan er dagelijks negen miljoen m3 water op de Dollard worden geloosd.
De ernaast gelegen schutsluis verschaft de kleinere schepen toegang tot de Dollard. Schepen van maximaal 8,5 meter breed en 70 meter lang kunnen hiervan gebruik maken. De dubbele sluisdeur aan de Dollardkant zorgt voor extra veiligheid bij hoogwater.
Het sluizencomplex werd op 21 mei 1991 door koningin Beatrix officieel in gebruik gesteld.
Aan de Dollardzijde van de sluis bevindt zich een kleine jachthaven.
Geschiedenis Nieuwe Statenzijl is ontstaan in 1876, nadat het tweede deel van de Reiderwolderpolder was ingedijkt. Het gehucht ligt op 150 meter afstand van de grens met Duitsland.
In 1661 liet het Tienkarspelenzijlvest een nieuwe sluis in de Westerwoldse Aa bij NIeuweschans bouwen. Die kwam in de plaats van de bestaande zeesluizen te Winschoterzijl en Oudeschans. Die raakte bij een stormvloed in 1669 zwaar beschadigd en werd in 1670 vervangen door een nieuwe sluis, die later bekend kwam te staan als Oudezijl.
In 1707 besloten de Staten Generaal, vooral vanwege de verdediging van de oostgrens, verder stroomafwaarts bij de Kroonpolder een nieuwe sluis aan te laten leggen. Dit was de Oude Statenzijl, tevens een voormalig gehucht in de huidige gemeente Oldambt. Naast de Statenzijl werd in 1737 de Wymeerer Siel (Wijmeersterzijl) gebouwd, ten behoeve van de afwatering van Wymeer, Dünebroek en .
thumb|left|Arbeiders bezig met de aanleg van de spilsluis (1875) Door de aanleg van de Reiderwolderpolder in 1874 en geplande bouw van de in 1877 werd het nodig verder stroomafwaarts een nieuwe spuisluis te bouwen, de Nieuwe Statenzijl. De werkzaamheden daarvoor vonden plaats 1875 en 1876.Waterstaatswerken Verkend, redactie Jac G. Constant, Uitgeverij Pampus Associates Amsterdam/Utrecht, p.98-101 Bij de stormvloed van 30 op 31 januari 1877 ontstond enorme schade. De reparatie werd uitbesteed aan aannemer Jan Jacob Bekker uit Lent voor 364.500 gulden.
De Nieuwe Statenzijl werd in 1907 onder leiding van architect Klaas de Grooth uitgebreid met een schutsluis ten behoeve van de kleine binnenvaart. Een flink deel van het verkeer bestond uit vervoer van aardappelen, bieten en turf.
Na de watersnood van 1953 werden plannen gemaakt de zeedijken langs de Nederlandse kust te versterken. Eind 1957 werd de Deltawet aangenomen. Om de zeedijk bij Nieuwe Statenzijl te verzwaren was een aanpassing van het sluizencomplex noodzakelijk. Twee nieuwe sluizen werden gebouwd op het terrein tussen de twee oude sluizen. De oude sluizen bleven tijdens de werkzaamheden in gebruik. In 1988 begon men met de werkzaamheden en in juni 1990 waren de sluizen gereed. De dijken werden op deltahoogte gebracht en begin 1991 was het werk gereed. Door het rechttrekken van de Westerwoldse Aa kwamen de binnensluizen van Oude Statenzijl en Wymeerer Siel te vervallen.
Trivia Bij Nieuwe Statenzijl staat de vogelkijkhut de Kiekkaaste. Deze bevindt zich een eind de kwelders in en biedt uitzicht over het kwelder-, slikken- en wadgebied van de Dollard. Het Marcelluspad ernaartoe bestaat grotendeels uit plankieren en kan bij zeer hoge waterstand onbegaanbaar zijn. De zanger Ede Staal heeft een tijd gewoond in Nieuwe Statenzijl. De tekst van het lied dat hij over het gehucht schreef is op een plaquette bij de sluis aangebracht. Op de dijk naast de sluis staat het kunstwerk Waaiboei (1996) van beeldend kunstenaar Martin Borchert.
Externe links
Harm Hillinga: Nieuwe Statenzijl, 2015, deel 1, deel 2, deel 3, deel 4 (Nazaten De Vries) Remeijer.nl: De Dollardpolders van Finsterwolde (foto's en herinneringen)
Afbeeldingen
Categorie:Plaats in Groningen Categorie:Geografie van Oldambt Categorie:Waddenhaven