Halo 3 is een first-person shooter ontwikkeld door Bungie voor de Xbox 360. Het spel eindigt de verhaallijn die begon in Halo: Combat Evolved en doorging in Halo 2. De definitieve versie van het spel werd vrijgegeven op 25 september 2007 in Nieuw-Zeeland (waar het rond middernacht als eerste beschikbaar was), de Verenigde Staten, Brazilië, Canada, Australië, India en Singapore, 26 september 2007 in Europa en 27 september 2007 in Japan. GameSpot rapporteerde dat er 4,2 miljoen exemplaren van Halo 3 verkrijgbaar waren in de winkel op 24 september 2007 (een dag voor de officiële uitgavedatum), dat het een nieuw wereldrecord maakt.

Het spel bevat nieuwe voertuigen, wapens en gameplay die niet in de vorige titels van de serie beschikbaar waren. Halo 3 focust zich op de oorlog tussen de 26e-eeuwse mens en een collectie van alien-rassen, bekend als de Covenant, die na een decennialange oorlog een invasie zijn begonnen op aarde. In de strijd tegen de Covenant kruipt de speler in de huid van de Master Chief, een genetisch geavanceerde supersoldaat, en waagt zich in een oorlog om de mensheid te verdedigen.

Gameplay De gameplay van Halo 3 bouwt voor het grootste deel op de vorige succesvolle uitvoeringen van de franchise. Het is een first-person shooter die het personage Master Chief volgt en zijn worsteling tegen de Covenant en de Flood. De actie van het spel heeft voor het grootste deel plaats te voet, maar er zijn voertuigen beschikbaar voor de speler op bepaalde punten in het spel. Net zoals de andere Halo-titels, is het multiplayer-deel van het spel een van de meest geprezen onderdelen en daardoor een van de redenen voor het enorme succes van de serie.

De balans van wapens en objecten in het spel zijn dusdanig afgesteld voor de multiplayer wat volgens multiplayer-designer Lars Bakken geldt als een van de 'three golden things''' van Halo. Er zijn wapens, granaten en de mogelijkheid om te vechten; alle drie zijn beschikbaar terwijl er te voet gelopen wordt (tenzij ze twee wapens tegelijk gebruiken of een hogere klasse wapen gebruiken).

Het idee van balans (tenminste in de multiplayer) is dat elk specifiek wapen of deel van de uitrusting een specifiek gebied heeft waar het het handigst is en het makkelijkst. Het maakt niet uit in welke combinatie de wapens worden gekozen door de speler (de speler kan max. maar 2 schieters gebruiken). Er zijn situaties waar de speler voordeel heeft en andere combinaties waar het in zijn nadeel speelt. Het resultaat is dat er geen enkel wapen/voertuig is dat beter is dan de andere.

De nieuwe standaard controllerbesturing heeft met de rechter bumperknop een actieknop (oppakken, herladen, in voertuigen stappen, schakelingen activeren, enz.) en met de X-knop kan de speler de uitrusting wijzigen. Wanneer de speler twee wapens heeft, kan hij of zij de wapens afzonderlijk van elkaar herladen met de linker- of rechterknop. De rest van de knoppen zijn niet veranderd. Net zoals in de vorige spellen kan de speler zelf kiezen welke besturing hij of zij neemt.

Campagne Het enige gefilmde materiaal van de campagne is te zien in de E3 2006-trailer, de Et Tu Brute?-video en weer in de E3 2007-trailer. Er zijn verschillende typen gebieden waardoor de speler moet reizen: een jungle, opbouwende steden, woestijn en nog meer.

Het AI-gedrag van zowel vijanden als teamgenoten in de campagne zijn sterk verbeterd in Halo 3.

In september 2009 kwam een uitbreiding uit voor dit spel, genaamd Halo 3: ODST. Opmerkelijk is dat de speler niet de Master Chief of de Arbiter moet besturen, maar een ODST (Orbital Drop Shock Trooper, ook wel hell jumpers genaamd).

Co-operatief Halo 3 heeft één tot vier spelers coöperatieve gameplay door Xbox Live of de systeemlink en voor twee spelers een coöperatieve split screen. Hoewel de split screen voor twee spelers ook in de vorige spellen werd ondersteund, was het voor Xbox Live en de systeemlink de eerste keer. Spelers die spelen via split screen kunnen ook met twee andere spelers spelen via Xbox Live of de systeemlink.

In plaats dat iedere speler een identieke Spartan krijgt zoals in de vorige Halo-spellen, speelt de eerste speler de Master Chief, de tweede speler de Arbiter en de andere twee spelers spelen een nieuw gecreëerde Elite, N’tho ‘Sraom en Usze ‘Taham, waarvan elk een eigen achtergrondverhaal heeft. Elke speler heeft identieke vaardigheden, alhoewel de speler een ander startwapen heeft. Master Chief begint met een Assault Rifle met de Battle Rifle als secundaire wapen, terwijl de Elites uitgerust zijn met een Plasma Rifle en Carbines voor elke missie.

Meta-game Halo 3 heeft een "campaign meta-game" waarin een speler een numerieke score krijgt gebaseerd op hun prestaties terwijl ze het level uitspelen. De meeste punten krijgt de speler bij het verslaan van vijanden, met extra punten die gegeven worden als ze stijlvolle "kills" verrichten, zoals "headshots" of "stuck-kills" (het doden van een vijand met een plasma of spike-grenade die op de vijand zelf blijft plakken). Door het vinden en activeren van Skulls, wat ook in Halo 2 zat, kan de speler nog hogere scores krijgen in de meta-game. Naast dat er een score wordt bijgehouden van elke individuele speler, laat de meta-game ook zien dat ook co-op-campagne competitief kan worden. Als een speler zichzelf vermoordt of een co-op-teamgenoot vermoordt, verliest hij punten. Gamerscore wordt gegeven voor het behalen van een specifieke score (of hoger dan dat) en medailles voor specifieke overwinningen, en voor het vinden van Skulls en andere verstopte spullen.

Multiplayer Tot vier personen kan er geparticipeerd worden bij een multiplayerwedstrijd per Xbox 360 in Halo 3 via een split screen-lay-out en tot 16 personen mag er geparticipeerd worden in een wedstrijd over de LAN of Xbox Live. Een combinatie van sommige of alle methodes die opgenoemd zijn kunnen gecombineerd worden voor een wedstrijd tot 16 personen. In de zogenaamde "Forge"-modus is het maximale aantal teruggeschroefd naar acht spelers.

Net zoals de meeste Xbox 360-multiplayertitels heeft Halo 3 een gewijzigde versie van de TrueSkill-rankingsystem voor zijn online voorzieningen. Het matchmaking-systeem van Halo 3 is gebaseerd op twee verschillende rankeringen, niveau en ervarenheid (rating points of RP). Het niveau betekent waar de speler staat in de TrueSkill-ranglijst en ervarenheid (RP) is een gemiddelde van het aantal gespeelde en gewonnen wedstrijden (één punt per gewonnen wedstrijd). Een speler die de "general"-level heeft, speelt langer dan bijvoorbeeld een "recruit". Dit is gedaan om het systeem eerlijker te maken en de ervarenheid van spelers te reflecteren. Het RP-systeem heeft ook een ingebouwd mechanisme waardoor de speler gestraft wordt als hij of zij de server verlaat voordat de wedstrijd afgelopen is (verliest 2 RP's bij het verlaten). Een speler die dus vaak een wedstrijd verlaat, en aldus zijn of haar teamgenoten alleen laat, kan een negatieve RP-score hebben.

De gebruikersinterface is opnieuw ontwikkeld t.o.v. Halo 2, waardoor het makkelijker is een aangepast spel te maken in de Halo 3-multiplayer, die nu kan worden bewaard en online gedeeld kan worden met de file sharing features. Spelers kunnen "adverteren" voor hun aangepaste spel via Xbox Live Public, wat het makkelijker maakt om een multiplayerwedstrijd te vinden van de smaak van de speler zonder zijn of haar vrienden te vinden. Mensen die door de code kwamen, net zoals degenen die een glitch gebruikten om hun weg te vinden in de UI van aangepaste spelen van de Halo 3-bèta, hebben gevonden dat de sterkte van zwaartekracht inderdaad een aan te passen optie is in de multiplayerspellen, wat Bungie-medewerkers eerder bevestigden.

Mogelijkheden Forge Forge is een hulpmiddel waarmee spelers objecten en wapens toe kunnen voegen in bestaande mappen. Bijna alle wapens, voertuigen en interactieve objecten (variërende kratten en barrels) kunnen worden toegevoegd, bewogen en verplaatst in de mappen met Forge.

In spellen waar Forge is toegestaan, kunnen spelers overschakelen naar de bewerkingsmodus wanneer ze maar willen. Wanneer ze in deze modus zitten, wordt de speler als een Forerunner Monitor door andere spelers gezien en kan deze nog steeds aangevallen en vermoord worden. Objecten kunnen real-time worden voortgebracht in het spel. Het aantal objecten dat kan worden toegelaten in een map is gelimiteerd, omdat elk object credits inneemt. Voor elke map is maar een aantal credits toegestaan. Spelers kunnen sommige standaardobjecten verwijderen om meer credits te krijgen. Niet alle objecten (vooral voertuigen) zijn beschikbaar in alle mappen en de speler kan de X-knop ingedrukt houden om meer te leren over het object.

Films bewaren Halo 3 heeft een functie genaamd Saved Films. Met deze functie kunnen spelers een kopie van de speldata van een multiplayerwedstrijd of campagnesessie opslaan op de harde schijf van de Xbox 360, zodat deze later terug kan worden gezien. Het is essentieel gezien hetzelfde als de "replay"-functie in racespellen en al vele jaren op pc-spellen zoals Bungie's eigen Marathon.

100 bestanden kunnen worden opgeslagen op een harde schijf op elke tijd.

Spelers kunnen de actie van elke hoek volgen en ieder z'n perspectief zien (inclusief een free-roaming camera). Het is ook mogelijk om de snelheid te vertragen en de opname omgekeerd af te spelen. De Saved Films kunnen worden bewerkt in het spel om een kortere clip te maken of alleen een speciaal moment of mooie actie. Spelers kunnen ook een hulpprogramma gebruiken om afbeeldingen te nemen van films en ze uploaden op de Bungie-website.

Omdat de Saved Films alleen speldata is (eigenlijk niet een video), is het bestand relatief klein. Een opname van een vrij "lang" spel is in de buurt van 6 MB. Films worden op alle soorten resolutie afgespeeld, het maakt dus niet uit op welke resolutie de speler de film heeft opgenomen. Alle films zijn gemaakt in real-time op de Xbox 360 die de Halo 3-engine gebruikt. Hiermee kunnen ze gedeeld worden met andere Xbox 360-consoles waar geen compatibele problemen zijn omdat ze allemaal dezelfde code gebruiken. De Saved Films-functie wordt beschreven als een "uitstekende trainingshulp" omdat spelers bruikbaar tactisch inzicht krijgen en strategieën van andere spelers kunnen bekijken.

Bestanden uitwisselenFile Sharing in Halo 3 is een online opslagruimte en deelservice voor een aantal bestanden die gemaakt zijn in het spel. Bestanden zoals Saved Films, schermafbeeldingen, gewijzigde gametypes en Forge-instellingen kunnen allemaal worden geüpload via File Share. Wanneer het spel begint, komen de bewaarde items tevoorschijn op het Bungie.net Halo 3-profiel, waar andere spelers meningen kunnen geven over het materiaal en dat downloaden zodra ze de volgende keer online spelen.

Spelers kunnen deze bestanden bekijken en verplaatsen terwijl ze online zijn, maar kunnen deze ook uploaden naar een centrale Bungie-server zodat vrienden (en vijanden) ze kunnen bekijken en downloaden, zelfs als de speler niet online is. Spelers kunnen extra opslagruimte kopen voor 750 Microsoft Points, waarmee er een Bungie Pro-account wordt gemaakt. Alle Xbox Live Gold-leden krijgen 25 MB opslagruimte; Bungie Pro 250 MB. Hoewel spelers met Xbox Live Silver geen toegang hebben om bestanden te delen, kunnen ze wel een Bungie Pro-account aanmaken. Spelers kunnen op de Bungie-website acht downloads aanvinken zodat deze direct worden gedownload zodra ze online zijn op de console. Ook zal er de mogelijkheid zijn om je video's naar medemensen te sturen zodat die er ook nog even van kunnen genieten.

Samenvatting Personages De Master Chief keert weer terug als de hoofdrolspeler met de Arbiter. De Master Chief en de Arbiter worden bespeeld door de eerste en tweede speler tijdens de co-op gameplay. De twee nieuwe personages, N’tho ‘Sraom en Usze ‘Taham, die worden bespeeld door de derde en vierde speler, komen niet tevoorschijn in scènes .

Verhaal