Wilhelma is een historische kasteeltuin annex dierentuin en hortus botanicus in de wijk Bad Cannstatt in Stuttgart.
De dierentuin en botanische tuin bevinden zich in een historisch park uit 1846. Wilhelma bestaat uit 30 hectare grond en huisvest bijna ongeveer 5000 plantensoorten en 1000 diersoorten uit de hele wereld, waarmee het na Zoologischer Garten Berlin de dierentuin met meeste diersoorten in Duitsland is.
Ontstaan thumb|left|Wilhelma in Moorse stijl rond 1900 Het terrein van Wilhelma maakte oorspronkelijk deel uit van het domein van Schloss Rosenstein, de zomerresidentie van Willem I van Württemberg. In 1829 werd op de plek van het latere Wilhema een minerale bron gevonden die Willem I besloot te gebruiken voor de aanleg van een badhuis in de kasteeltuin. In 1837 kreeg architect Karl-Ludwig von Zanth de opdracht om met een ontwerp te komen. Von Zanth koos voor een badhuis in Moorse stijl, naar voorbeeld van Alhambra in het Spaanse Granada. Het badhuis zou gecompleteerd worden met een oranjerie.
In 1842 werd met de bouw van het badhuis begonnen, maar door de hoge kosten en kritiek van buitenaf moesten de originele plannen van Van Zanth enigszins bijgesteld worden. Uiteindelijk kon het uit woongebouw, koepelzaal en twee aangrenzende broeikassen met hoekpaviljoenen bestaande badhuis in 1846 worden gereedgemaakt. Op 30 september van hetzelfde jaar werd het inmiddels tot "Wilhelma" gedoopte complex officieel ingewijd ter gelegenheid van het huwelijk van kroonprins Karel met Olga Nikolajevna van Rusland. Botanische afdeling thumb|Binnenkant van de wintertuin thumb|Amazonekas Toen de monarchie van Württemberg ophield te bestaan kwam Wilhelma in 1918/1919 in handen van de staat en werd het als botanische tuin opengesteld voor publiek. Er waren collecties orchideeën, rododendrons, cactussen en magnolia’s te zien.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in de nacht van 19 op 20 oktober 1944 werd Wilhelma getroffen door bombardementen, waardoor de botanische tuin veel schade leed. Op enkele historische gebouwen, bloemperken en gedeeltes van de tuin na werd de site grotendeels geruïneerd.
Huidige bezienswaardigheden van de botanische tuin zijn: Serrecomplex rond centrale wintertuin met aparte afdelingen voor succulenten, tropische planten, azalea's en camellia's Moorse tuin met verzameling magnolia's en waterlelies Moors landhuis met tropische verbruiksplanten en aparte vleugels voor varens en cactussen Sequoiabos Zoölogische afdeling thumb|Olifantenverblijf thumb|Aalscholvers Na de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog wenste toenmalig directeur Albert Schöchle de tuin in ere te herstellen. Om meer bezoekers te trekken vatte Schöchle het plan op in Wilhelma ook dieren aan het publiek te tonen. In 1949 werd er een aquariumshow georganiseerd, gevolgd door een vogelshow en tentoonstellingen rond "dieren uit Duitse sprookjes", reptielen, Afrikaanse steppedieren en Indische oerwouddieren. Na elke tentoonstelling bleven de dieren vervolgens in Wilhelma, zodat er op enkele jaren tijd een bezienswaardige dierentuin ontstond. Hoewel het Ministerie van Financiën van Baden-Württemberg Schöchle in 1950 nog tevergeefs tot de verwijdering van de dieren uit had opgedragen, werd de verdere uitbouw van Wilhelma als dierentuin in 1960 goedgekeurd door de Landdag.
De dierentuin van Wilhelma bestaat uit de volgende onderdelen: Aquarium (1967), inclusief terrarium en krokodillenhal Gebouw voor vogels en kleine zoogdieren (1968), compleet vernieuwd tussen 2014 en 2022. Gebouw voor olifanten en neushoorns (1968) Gebouw voor roofdieren (1968) Gebouw voor nijlpaarden (1968), sinds 2017 alleen nog bewoond door Maleise tapirs. Gebouw voor mensapen (1973), in 2023 heropend als nachtdierenhuis voor Australische diersoorten. Rotsen voor gelada's en Japanse makaken (1975) Verblijven voor Afrikaanse hoefdieren (1980) Subtropenterrassen voor papegaaiachtigen (1981) Verblijven voor Zuid-Amerikaanse diersoorten (1988) Verblijven voor roofvogels, beren en bergdieren (1991) Kijkboerderij (1993), in 2023 gesloten voor de aanleg van een nieuw olifantenverblijf Vrijevluchtvolières voor vogels (1993) Amazonekas (2000) Insectarium (2001) Nieuw mensapenhuis voor gorilla's en bonobo's (2013) Verblijf voor Aziatische hoefdieren (2020) Verblijf voor Siberische tijgers (2025)
Fokprogramma's Het park neemt deel aan meerdere internationale fokprogramma's en coördineert en beheert de EEP-stamboeken voor de roodsnavelhokko, de kamstaartbuidelrat en de grote langoorbuideldas.
Wilhelma-Theater thumb|left|Wilhelma-Theater Ten noordoosten van de hoofdingang bevindt zich het Wilhelma-Theater. Koning Wilhelm I liet het in 1840 op eigen kosten aanleggen door Karl Ludwig von Zanth als een casino in Pompeïaanse stijl.
In 1985 werd het op initiatief van de toenmalige minister-president van Baden-Württemberg, Lothar Späth, grondig gerenoveerd. Sinds 1987 dient het als opleidingstheater van de Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Stuttgart voor opera, toneel, poppentheater, spraakkunst en klassieke muziek.
Literatuur Die königlichen Gärten des 19. Jahrhunderts in Stuttgart, Timo John, Wernersche Verlags-GmbH, Worms 2000, Die Wilhelma - 100 Geschichten und Anekdoten, Dierk Suhr, Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern 2005,
Externe link Officiële website
Categorie:Botanische tuin in Duitsland Categorie:Dierentuin in Duitsland Categorie:Stuttgart Categorie:Moorse revivalarchitectuur