Het Provinciaal Archeocentrum Velzeke is als provinciale erfgoedsite de voortzetting uit 2018 van het Provinciaal Archeologisch Museum Velzeke. Het is een archeologisch centrum over de vroege historie van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen, gevestigd in het dorp Velzeke, een deelgemeente van Zottegem. Het centrum belicht de prehistorie, de Gallo-Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen in de provincie Oost-Vlaanderen.
Het museum opende in 1972. In 1986 was het als 'Archeologisch Museum van Zuid-Oost-Vlaanderen' gevestigd aan de Paddestraat te Velzeke.Van Durme, L., De openstelling van het Archeologisch Museum van Zuid-Oost-Vlaanderen te Zottegem-Velzeke op 15 november 1986 , Handelingen III, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 1987, pag. 127-146 Een tweede vleugel werd ingewijd in 1992. Toen werd ook de provincie Oost-Vlaanderen mee verantwoordelijk, waardoor de naam veranderde in 'Provinciaal Archeologisch Museum van Zuid-Oost-Vlaanderen'. In 2016 werd een nieuwe museumvleugel met erfgoeddepot toegevoegd aan het gebouw. In het depot worden gereinigde en geïnventariseerde archeologische vondsten bewaard. Lamarcq, D., Van Durme, L., Het scheppingsverhaal van de Zottegemse musea en erfgoedcentra, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen XX, 2021, pag. 64-114.Blik op Provinciaal Archeocentrum Velzeke, interview conservator Kurt Braeckman, De Beiaard, 14 januari 2018, jaargang 1 nummer 1, pag. 4-6 Er werden in 2021 opnames gemaakt voor de historische documentairereeks Het verhaal van Vlaanderen.De Paepe, Harry, Het verhaal van Vlaanderen. de geschiedenis van de prehistorie tot nu., 2022: Uitgeverij Manteau, pag. 50-51.Het verhaal van Vlaanderen, Aflevering 2 De Romeinen Komen, 8 januari 2023, VRT
Het centrum is gevestigd bij het kruispunt van twee heirbanen, de Heirbaan Boulogne-Asse-Tongeren en de heirbaan tussen Bavay en het noorden. Hier lag ooit een bloeiende Gallo-Romeinse nederzetting (vicus). Het museum is het eindpunt van de bewegwijzerde route die de Romeinse weg Bavay-Velzeke volgt.
Francisca van Luxemburg en haar entourage toonden al interesse voor de archeologische bodemrijkdom. [Van Durme, L., Lovers of Antiquity. Egmonts moeder Françoise van Luxemburg en haar entourage in de ban van de antieken en de plaatselijke oudheidkundige bodemrijkdom. Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen XIII, 2007, pag. 655-659.] De geschiedkundige Marcus van Vaernewijck bezocht al in 1563 de Gallo-Romeinse overblijfselen in Velzeke. Op de archeologische site bij het museum werden verschillende Gallo-Romeinse resten en voorwerpen opgegraven, waaronder in 1987-1988 de Romeinse villa Steenbeke.Braekman, K., De Mulder, G., Rogge, M., Opgravingen in de vicus Velzeke. Een voorlopig verslag 1993-1995, Handelingen VII, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 1995, pag. 273-289Monsieur, P., Braekman, K., Romeinse amforen in de vicus Velzeke, Handelingen VII, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 1995, pag. 290-317. In 1971 werd bij het oostelijke tempelareaal een glazen fles opgegraven met 1077 muntstukken en vlakbij ook de 'Venus van Velzeke', een bronzen offerbeeldje.Van Durme, L., De Venus van Velzeke, X Handelingen Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2001, pag. 139-142 Sinds 2021 worden tien jaar durende opgravingen uitgevoerd rond de museumsite, waar een Archeopark wordt gebouwd. Dit park zal bestaan uit gereconstrueerde bouwwerken en een gereconstrueerde Romeinse heirbaan.Provinciebestuur investeert 650.000 euro in Archeocentrum Velzeke, Nuus, Het Laatste NieuwsProvinciebestuur investeert 650.000 euro in Archeocentrum Velzeke, NuusArcheologen starten aan 10 jaar durende opgravingen in Velzeke op zoek naar sporen van Romeinen, VRT In 2025 werden bij archeologisch onderzoek verdere Romeinse sporen gevonden.Romeinse schatten gevonden tijdens wegenwerken in Velzeke, NuusWegenwerken in Velzeke onthullen schat aan Romeinse vondsten, Het Laatste NieuwsUnieke vondst in Velzeke, VRTOpnieuw een Romeinse waterput ontdekt in de vicus van Velzeke, Het Laatste Nieuws In 2025 werd onderzoek uitgevoerd op twee skeletten uit het museum en werden verdere opgravingen uitgevoerd van het grootste Romeinse legerkamp van België.Waren het Romeinen of middeleeuwers? DNA-onderzoek op tanden moet mysterie rond skeletten uit waterput in Velzeke onthullen, VRTEen week lang graven in Zottegem: “Het Romeinse legerkamp waar ik al decennia over hoor praten, ligt hier nu voor mijn ogen”, De StandaardNieuw onderzoek naar het grootste Romeinse legerkamp in ons land, Het Laatste Nieuws"Zou het grootste van België zijn": archeologen zoeken naar sporen van oud Romeins legerkamp in Velzeke, VRT NWSArcheologen leggen grootste Romeinse legerkamp van ons land bloot: “Hebben vijf dagen om onderzoek te doen”, Het NieuwsbladGrootste Romeinse legerkamp in ons land wordt opgegraven in Velzeke, TV Oost ‘Van uitzonderlijk nationaal én internationaal belang’: Romeins legerkamp in Velzeke blijkt grootste ooit gevonden in België, De Morgen
In 2023 werd de tot de museumcollectie behorende gouden Merovingische schijffibula uit het grafveld van Beerlegem op de Vlaamse Topstukkenlijst geplaatst. Unieke bodemvondst erkend als Vlaams topstuk in Archeocentrum Velzeke, TV OostBijna halve eeuw geleden gevonden in middeleeuws graf, nu krijgt mantelspeld erkenning als Vlaams topstuk, Het NieuwsbladRonde vergulde mantelspeld met filigraan en glas is nieuw topstuk van Archeocentrum Velzeke, Het Laatste Nieuws
De permanente tentoonstelling in het centrum toont het dagelijkse leven van vroeger met behulp van bodemvondsten uit de streek. Het zijn veelal onderzoeksresultaten van de opgravingsdienst. Er is onder andere een Romeinse zilverschat te zien die in Everbeek werd gevonden.historiek.net Door middel van tijdelijke tentoonstellingen en themarondleidingen worden bepaalde onderwerpen verder uitgediept. Verscheidene educatieve projecten laten de bezoeker het verleden beleven. Op het vlakbij gelegen Romeins Plein staat sinds 1998 een standbeeld van Julius Caesar. Om de 25 jaar worden Caesarfeesten gehouden. Romeinen veroveren Velzeke tijdens Caesarfeesten, VRTRomeinen palmen centrum van Velzeke in, Het Laatste Nieuws25 000 bezoekers voor Caesarfeesten, Het Nieuwsblad In 2024 werd aan het museum (hellend terrein aan de Paddestraat) een Romeinse wijngaard aangeplant (johanniter en Souvignier Gris). Het centrum heeft een partnerschap met de Provinciale erfgoedsite Ename.
Er werden en worden in het Provinciaal Archeocentrum Velzeke regelmatig specifieke tijdelijke thematentoonstellingen gehouden (Hatsjoe Corona en pandemieën in Romeinse tijden: archeologisch centrum Velzeke toont Romeinen met mondmaskers, VRT NieuwsNieuwe rondleiding over gezondheid, hygiëne en pandemieën in de Romeinse tijd, Het Laatste Nieuws,Graven in Vryheydt Egmonttentoonstelling Graven in Vryheydt in Archeocentrum, Het Laatste Nieuws, Landschap doorgrond Tentoonstelling landschap doorgrond, Het Laatste Nieuws, Over vliegen, vallen en... opgraven Over vliegen, vallen en… opgraven, Openbaar Kunstbezit Vlaanderen, OMG! Op stap met de Romeinse godenNieuwe expo Archeocentrum Velzeke in teken van Romeinse goden, Het Laatste Nieuws). Het Archeocentrum neemt ook vaak deel aan Erfgoeddag, Open Monumentendag, Archeologiedagen.
In 2026 leende het August Kestner Museum een buste van Trajanus uit aan het archeocentrum.NuusVRT
Afbeeldingen
Externe link Provinciale erfgoedsite Archeocentrum Velzeke (AVE)
Categorie:Museum in Oost-Vlaanderen Categorie:Bouwwerk in Zottegem Categorie:Archeologisch museum Categorie:Archeologische vindplaats in België Categorie:Gallia Belgica Categorie:Romeinse stad in Gallië Categorie:Romeinse vindplaats in België Categorie:Cultuur in Zottegem